مقدمتاً بايد اشاره نمود كه انسان در برزخ، منتظر اعمال خير بازماندگان است. هر اثرى كه بعد از مرگ انسان ‏به يادگار مى‏ماند نتيجه خير يا شرّش به او مى‏رسد و نيز هر گونه اهدا و تبرّعى كه در برزخ براى كسى انجام ‏بدهند - چه به عنوان نيابت يا به عنوان اهدا، در نيابت هم خواه به صورت اجاره يا تبرّعاً - ثواب آن عمل به ‏متوفّى مى‏رسد‎.‎
‎ ‎روايات فراوانى وارد شده است كه مردگان منتظر آثار خير زندگانند. و يا نقل شده است: مردگانى كه در ‏فشار و گرفتارى هستند، ناگهان فسحت و گشايشى را احساس مى‏كنند، و هنگامى كه‎ ‎از علت آن سؤال ‏مى‏كنند، گفته مى‏شود: چون فلان پسر يا دختر يا يكى از بستگان و دوستانش كار خيرى را به نيابت از او ‏انجام داده يا كار خيرى را خودش انجام داده و ثوابش را به روح او ايثار نموده است. و اين مسأله نيابت و تبرّع ‏از همان اوّلين شب دفن شروع مى‏شود، هم روحها باهم ارتباط دارند هم اعمال را ذات اقدس اله مى‏پذيرد و ‏خداى سبحان اعمال پذيرفته شده را به عنوان يك هديه به آن متوفى مى‏رساند‎.‎
‎ ‎در مسأله تبرّع و مشروعيت نيابت و اصل اهداى ثواب، هيچ فرقى بين زن و مرد نيست‎.‎
‎ ‎و امّا درباره خصوص پدر و مادر، كه چرا قضاى نمازها و روزه‏هاى پدر، بر پسر بزرگ واجب است ولى ‏قضاى نمازها و روزه‏هاى مادر بر پسر بزرگ واجب نيست؟
‎ ‎جواب شبهه اين است كه اولاً: اينچنين نيست كه متن اسلام همين باشد كه قضاى نماز پدر بر پسر ‏بزرگ واجب باشد و قضاى تكاليف انجام نشده مادر بر پسر بزرگ واجب نباشد بلكه اين حكمى است كه مورد ‏اختلاف فقها است گرچه بسيارى از بزرگان فقاهت همين را فرموده‏اند. امّا بزرگان ديگرى هم فتوا داده‏اند كه ‏فرقى بين پدر و مادر در اين جهت نيست، هم از بزرگان گذشته و هم از مشايخ فقاهت در بين متأخرين اين ‏فتوا را داده‏اند. به عنوان نمونه صاحب عُروه، فتوا داده است كه بين پدر و مادر فرقى نيست و نيز صاحب ‏وسيله فتوا داده است كه بين پدر و مادر فرقى نيست، با احتياط لزومى گفته‏اند به اين كه حكم مادر و پدر ‏يكى است.‏
‎ ‎ثانياً: اگر پدرى مُرد و پسر نداشت و تمام فرزندان او دختر بودند يا اصلاً فرزند نداشت در اين جهت بين پدر ‏و مادر فرقى نيست چون پسر ندارد تا اين كه قضاى نماز بر پسر واجب باشد پس اگر چنانچه قضاى نماز پدر ‏بر پسر واجب است ولى قضاى نماز مادر بر او واجب نيست سِرّش اين است كه: وقتى اين مادر دختر بود ‏تكليف نداشت اكنون هم كه‎ ‎مادر شده است كسى تكليف او را به عهده نمى‏گيرد يعنى آن وقت كه اين زن ‏دختر بود خداوند قضاى نماز و روزه پدر را به عنوان يك تكليف زائد بر عهده او نگذاشت حالا هم كه مادر شده ‏نمى‏فرمايد كه قضاى نمازهاى اين مادر بر پسر واجب است زيرا كه‎:‎
‎ »‎من له الغنم فعليه الغرْم»(1).‏
‎ ‎كسى كه سود مى‏برد زيان نيز به گردن اوست‎.‎
‎ ‎در هر دو جهت يك آسايش و يك تخفيفى به اين زن داده شده است‎.‎
‎ ‎و ثالثاً: اگر پدرى بميرد و چند پسر داشته باشد قضاى نماز و روزه او فقط بر پسر بزرگ واجب است و ‏ساير پسرها و خواهرها از اين حكم معافند، و اين هم احياناً در برابر آن حبوه‏اى است كه از پدر به پسر بزرگتر ‏مى‏رسد چون، بخش خاصى از اموال به نام «حبوه» مخصوص پسر بزرگ است - تسبيح و سجاده و شمشير ‏و مركوب ميّت و... - لذا بعضى از بزرگان اين مسأله را اشاره كرده‏اند كه چون پسر بزرگ حبوه مى‏برد يك ‏سلسله تكاليف هم بر عهده او قرار مى‏گيرد.‏
‎ ‎مطلب اساسى اين است كه در اصل مشروعيت تبرّع و نيابت يا اهدا ثواب بين زن و مرد فرقى نيست و ‏از نظر مسأله فقهى هم طبق فتوايى كه صاحب عروه و صاحب وسيله ارائه فرمودند فرقى بين پدر و مادر ‏نيست‎.‎

‏( آیةالله جوادی آملی ،زن در آئينه جلال و جمال، صفحات 425 ـ 427.)‏

‏(1) يكى از قواعدى كه بيشتر در بحث ارث مورد استشهاد واقع مى‏شود.‏