در روايات اسلامى، مقام معلم آنقدر والاست كه خدا و فرشتگان و همة موجودات حتى مورچه در لانة خود و ماهيان در درياها بر كسى كه به مردم تعليم خير كند درود مى‏فرستند، چنانكه در حديثى از رسول خدا (ص) آمده است: «انَّ اللهَ وَ مَلائِكَتَهُ حَتَّى النَّمْلَةِ فى حُجْرِها وَ حَتّى الْحُوتِ فِى البَحْرِ يُصَلُّونَ عَلى مُعَلِّمِ النّاس الْخَيْرَ»(1)
و در حديث ديگرى مى‏خوانيم: «آيا به شما خبر دهم كه بخشنده‏ترين بخشنده‏هاكيست؟ بخشنده‏ترين بخشنده‏ها خداست و من بخشنده‏ترين فرزندان آدم هستم و بعد از من از همة شما بخشنده‏تر، كسى است كه علم و دانشى را فراگيرد و آنرا نشر دهد و به ديگران بياموزد، چنين كسى، روز قيامت، خود به صورت امتى برانگيخته خواهد شد»(2)
تعبير به «امت» به خوبى نشان مى‏دهد كه گسترش وجودى معلمان، به موازات گسترش تعليمات آنها در ميان جامعة بشرى صورت مى‏گيرد و هر قدر شاگردان بيشترى را تعليم و تربيت كنند، به همان نسبت شخصيّت معنوى و اجتماعى آنها گسترده‏تر مى‏شود و گاه به اندازة يك امت مى‏گردد.
اهميت نشر علم و دانش و فرهنگ در اسلام تا آن حدّ است كه در حديثى معروف، مجلس علم، باغى از باغهاى بهشت شمرده شده است.
جالب اينكه در اسلام هر كارى كه مقدمة فراگيرى علم، يا مناسبتى با آن داشته باشند، عبادت شمرده شده است، در حديثى از پيامبر اكرم (ص) مى‏خوانيم: «مُجالَسَةُ الْعُلَماءِ عِبادَة(3) همنشينى با دانشمندان عبادت است».
در حديث ديگرى از امام موسى‏بن‏جعفر (ع) مى‏خوانيم: «النَّظَرُ الى وَجْهِ الْعالِمِ حُبّاً لَهُ عِبادَة(4) نگاه به صورت عالم از روى محبت، عبادت است».
و نيز در حديث ديگرى مى‏خوانيم كه پيامبر (ص) به ابوذر فرمود: «الْجُلُوسُ ساعَةً عِنْدَ مُذاكَرَةِ الْعِلْمِ خَيْر لَكَ مِنْ عِبادَةِ سَنَةٍ، صِيام نَهارِها، وَ قِيامِ لَيْلِها و النَّظَرُ الى وَجْهِ الْعالِمِ خَيْر لَكَ مِنْ عِتْقِ الْفِ رَقَبَةٍ(5) يك ساعت در جلسة مذاكره علم شركت كردن، براى تو بهتر از عبادت يك سال است كه روزها روزه باشى و شبها مشغول عبادت شوى و نگاه به صورت عالم، براى تو بهتر است از آزاد كردن يك هزار برده».
پى‏نوشت‏
(1)) كنز العمال، حديث 28736)
(2)) ميزان الحكمة 6/ 474)
(3)) بحارالانوار 1/ 204)
(4)) وسائل 18/ 458)
(5)) تفسير نمونه 4/ 360)
پيام قرآن ج 10، حضرت آيت الله العظمى مكارم شيرازى و ساير همكاران