جواب اجمالي:
براي رهايي از مشغوليت فكري و ايجاد تمركز حواس و تقويت حافظه به اين نكات عمل نماييد.
1. در تحليل مسايل و موضوعات اجتماعي و... واقع بين بوده و سئوالات خود را در اين زمينه با كارشناسان آگاه و واقع بين در ميان گذاريد.
2. سعي كنيد علل و زمينه‎هاي مشكلات اجتماعي را شناسايي نموده به سهم خود در اصلاح آن بكوشيد.
3. با توجه به شرايط سنّي و وضعيتي كه شما داريد، درس خواندن مهمتر از هر موضوعي براي شما است، لذا تمركز اصلي و بيشترين فعاليت خويش را به اين موضوع اختصاص دهيد.
4. مطالب و موضوعات درسي را بصورت معني‎دار ياد گرفته و سازماندهي نماييد و...
جواب تفصيلي:
در پاسخ به اين سوال شما بايد عرض شود:
مطالب وموضوعاتي كه در نامه خود به آنها اشاره كرده‎ايد نه تنها دغدغه ذهني شما بلكه اين مسايل تمامي مسئولان دلسوز، افراد متدين و جوانان و نوجوانان بيدار جامعه را رنج مي‎دهد و البته تا حدودي وجود اينگونه مشكلات و مسايل در هر جامعه‎اي طبيعي است، اختصاص به جامعه ما ندارد در تمامي كشورها مشكلاتي از اين قبيل با درجات كمابيش مختلف وجود دارد.
اينكه در مورد مسائل و مشكلات جامعه فكر مي‎كنيد و حساسيّت نشان مي‎دهيد، از ويژگي‎هاي مثبت شما محسوب مي‎شود، نبايد در قبال مشكلات جامعه بي‎تفاوت بود، اما نكته‎اي كه وجود دارد اين است كه برخي افراد غيرواقع بينانه در مورد مسائل و مشكلات جامعه قضاوت مي‎كنند و با انتقادات بي‎مورد خود تمامي تلاشها و خدمات ارزشمند مسئولين را زير سئوال مي‎برند. اما برخي نيز با تفسير و تحليل واقع‎بينانه سعي مي‎كنند مشكلات جامعه را تشخيص داده در حلّ آن بكوشند، تحليل درست و انتقاد سازنده يكي از نشانه‎هاي خود شكوفايي افراد به حساب مي‎آيد. شما خواهر محترم نيز سعي كنيد دغدغه ذهني خود را بيشتر به سوي گرايش دوم سوق دهيد، يعني تفسير و تحليل واقع بينانه از حوادث و رخدادهاي اجتماعي و مسايل و مشكلات جامعه داشته باشيد و براي اينكه بتوانيد مطالب را واقع‎بينانه تحليل كنيد، سئوالات خود را با كارشناسان آگاه و واقع بين مطرح نموده و در حدّ توان خود درجهت اصلاح و بهبود اوضاع تلاش نماييد.
بخش ديگر سئوال شما مربوط به اين بود كه «تمركز حواس ندارم و نمي‎توانم در مطالعه و درس خواندن پيشرفتي داشته باشم». در اين خصوص بايد عرض نمود كه تمركز حواس و پيشرفت در مطالعه و درس خواندن به عوامل زيادي بستگي دارد، و مهمترين آنها عبارتند از: داشتن انگيزه و علاقه نسبت به موضوع خاص مورد مطالعه يا رشته تحصيلي، سلامت جسمي، فراهم بودن محيط امن و زمينة تحصيل و... اگر فردي در زندگي خود مشكلي داشته باشد و موضوعي هميشه ذهن او را به خود مشغول كرده باشد قطعاً از جهت تحصيلي و فعاليت‎هاي پژوهشي دچار ضعف و ناتواني خواهد شد.[1]
بنابراين سعي كنيد ابتدا علل و زمينه‎هاي اين مشكل را شناسايي كنيد، البته توجه داشته باشيد كه ضعف حافظه نمي‎تواند علت اصلي مشكلات شما باشد، چون ضعف حافظه خود متأثر از عوامل بسياري است، تا عوامل اصلي شناسايي نشود، نه ضعف حافظه، و نه ديگر مشكلات شما قابل اصلاح نيست.
خواهر محترم! مسأله شما بيشتر مربوط به پيشرفت تحصيلي است، و پيشرفت تحصيلي مفهوم گسترده‎اي است كه بخشي از آن مربوط به حافظه و يادگيري مي‎شود، اما بخش ديگر آن به ديگر مسايل ارتباط دارد. اينك نكاتي را خدمت شما يادآور مي‎شويم كه رعايت آنها انشاء الله براي شما مفيد راهگشا خواهد بود.
اصول كلي تقويت حافظه
1. سعي كنيد قبل از فراگيري هر موضوعي به نتايج و پيامدهاي مثبت آن بينديشيد؛
روان شناسان معتقدند كه داشتن انگيزه و علاقه يكي از عوامل اصلي موفقيت در زندگي و از جمله پيشرفت تحصيلي و يادگيري مي‎باشد، انگيزه و علاقه بستگي به شناخت و اطلاعات فرد از نتايج و آثار يك موضوع دارد، بنابراين در هر موضوعي كه مي‎خواهيد مطالعه كنيد يا چيزي بنويسيد، ابتدا دربارة اهميت آن اطلاعاتي كسب نماييد، ببينيد چه اندازه براي شما مهم است و در آيندة زندگي شما كاربرد دارد، ‌به اندازه آشنايي شما با يك موضوع و فوايد آن بيشتر باشد، به همان اندازه انگيزه و علاقه در شما ايجاد خواهد شد.[2]
2. از ميان موضوعات مختلف و متعدد يكي را انتخاب كنيد
در فراگرفتن هر گونه مطلبي، توجه كردن و تمركز نمودن روي نكات اصلي و برجسته ضروري است، زيرا يادگيري و حفظ تمام جزئيات يك موضوع وقت‎گير و حتي غيرممكن مي‎باشد، نكات مهم را ياد بگيريد: يكي از روان‎شناسان معتقد است يك حافظه خوب و قوي بايد مانند يك تور ماهي‎گيري باشد كه تمام ماهي‎هاي درشت را در خود نگه داشته و ماهي‎هاي ريز را رها سازد.[3]
3. براي مطالعه خود وقت كافي اختصاص دهيد.
4. براي مطالعه وقت مناسبي را در نظر بگيريد مثلاً اينكه هميشه اول مطالعه كنيد و بعد بخوابيد نه برعكس.
5. مطالب و موضوعات مورد مطالعه خود را به زبان و كيفيتي در آوريد كه براي خودتان معني‎دار باشد، مطلب را به زبان خودتان برگردانيد، نه اينكه صرفاً واژه‎ها و اصطلاحات را به همان شكلي كه هست ياد بگيريد.
6. ميان هر مطلبي كه تازه ياد مي‎گيريد و مطالب قبلي رابطه معنادار برقرار سازيد.[4]
7. در مطالعه هر كتاب، مقاله يا موضوع، سه مرحله را در نظر بگيريد:[5]
الف. مطالعه اجمالي: در اين مرحله با نگاه اجمالي كتاب مورد نظر را مرور كنيد، نگاه به عناوين، سرفصل‎ها و... دور نماي كلي از كتاب را در ذهن شما به وجود مي‎آورد و متوجه مي‎شويد كدام عنوان يا فصل جذاب‎تر است.
ب. مطالعه بخش‎هاي مهم كتاب؛ پس از مطالعه اجمالي ، بخش‎هايي را كه به نظر شما مهم و جذّاب است، به دقت مطالعه كنيد.
ج. دربارة‌ محتواي آنچه مطالعه كرده‎ايد، سوالاتي از خود نموده و به زبان خودتان به آن پاسخ دهيد و نيز نتيجه مطالعه خود از هر كتاب يا مقاله را با آنچه قبلا در اين زمينه ياد گرفته‎ايد ربط دهيد.
در پايان لازم است، به اين نكته اشاره كنم كه يكي از عواملي كه ممكن است باعث عدم پيشرفت شما در تحصيل شده باشد، همين مشغوليت‎هاي ذهني و فكر كردن زياد در مورد مسايل اجتماعي باشد، لذا به عنوان يك راه حلّ عمده و اساسي شما مي‎توانيد بخشي از فكر كردن و تمركز غير ضروري روي موضوعات غير درسي خود را كم كرده، و بيشتر در زمينة مسايل درسي و تحصيلي خويش بيانديشيد.
براي مطالعه بيشتر در اين خصوص به كتابهاي زير مراجعه نماييد:
1. علي شميسا، تكنيك‎هاي تقويت حافظه، گفتمان خلاق، چاپ سوم، 1380.
2. البرت مورسل و همكاران، حافظه، چگونه حافظه‎اي پربار و نيرومند داشته باشيم؟ ترجمه هوشيار، نشر سپنج، چاپ هفتم، 1374.
3. علي اكبر سيف، روشهاي يادگيري و مطالعه، نشر دوران، چاپ اول 1376.


[1] . براي مطالعه بيشتر رك: هكتور تلور، دانشجوي موفق، ترجمه سعيدي مهر،‌بضعته الرسول، چ اول، 1381؛ رندال آر راس، استرس شغلي، ترجمه غلامرضا خواجه پور، سازمان مديريت صنعتي، چ اول، 1377؛ كابوك، آيين درس خواندن، ترجمه: سعيد نفيسي، چ دوم، 1363.
[2] . براي مطالعه بيشتر رك: كي پي بالدريچ، روشهاي مطالعه، ترجمه علي اكبر سيف، نشر دانا، چاپ هفتم،‌1373، صفحه 189 به بعد.
[3] . جيمز وينكند، چگونه حافظه خود را تقويت كنيم، ترجمه: شمس الدين زرّين كلك، مرواريد، چ هفتم، 1373، ص 103.
[4] . علي شميسا، تكنيكهاي تقويت حافظه، گفتمان خلّاق، چاپ سوم، 1380.
[5] . براي مطالعه بيشتر رك: ليندا فريل اينس، فنّ مطالعه، ترجمه علي صلجو، نشر دانشگاهي، چ اول، 1373.
رجينا هلير و همكاران، معجزة‌تقويت مهارتهاي يادگيري، ترجمه فاطمه فاضلي و همكاران، نشر بصير، چ اول، 1378، قسمت‎هاي 2، 3، 8 و 10.
( اندیشه قم )