مرحوم علامه محمد تقی جعفری 182 فايل در 11 موضوع

علامه محمد تقی جعفری (ره) :
دوران‌ كودكي‌ و نوجواني‌
استاد محمدتقي‌ جعفري‌ در سال‌ 1304 ه.ش‌ در شهر تبريز ديده‌ به‌ جهان‌ گشود. پدرش، «كریم» درس نخوانده بود، امّا صدق و صفای خاصی داشت. پدرش نانوا بود و هیچ وقت بدون وضو دست به خمیر نان نمی‌زد. حافظه این نانوانی مكتب نرفته چنان قوی بود كه اغلب سخنان واعظان شهر را با دقت و تفصیل، برای دیگران بیان می‌كرد.
در روزگاری كه تبریز دچار قحطی شده بود، در یكی از شب‌ها، ‌كریم با هزار زحمت ادامه توضیحات ...
علامه محمد تقی جعفری (ره) :
دوران‌ كودكي‌ و نوجواني‌
استاد محمدتقي‌ جعفري‌ در سال‌ 1304 ه.ش‌ در شهر تبريز ديده‌ به‌ جهان‌ گشود. پدرش، «كریم» درس نخوانده بود، امّا صدق و صفای خاصی داشت. پدرش نانوا بود و هیچ وقت بدون وضو دست به خمیر نان نمی‌زد. حافظه این نانوانی مكتب نرفته چنان قوی بود كه اغلب سخنان واعظان شهر را با دقت و تفصیل، برای دیگران بیان می‌كرد.
در روزگاری كه تبریز دچار قحطی شده بود، در یكی از شب‌ها، ‌كریم با هزار زحمت دو عدد نان سنگگ و مقداری شیرینی خرید، در بین راه منزل، دو نفر را در خرابه‌ای دید كه مشغول خوردن استخوان و لاشه گوسفند و مرغ مرده‌ای بوده‌اند،‌او كه چنین دید، دلش به حال آنان سوخت و یكی از نان‌ها و شیرینی را به آن‌ها داد. چند قدمی دور نشده بود كه به نزد آن دو برگشت تا شاید بتواند كمك دیگری انجام دهد. در این هنگام دید كه آنان دست به دعا بلند كردند و با سوز دل گفتند: ای مرد مهربان! خدای بزرگ و بخشنده به تو فرزندی صالح و نیك عنایت فرماید. هم چنان كه ما را خوشحال كردی، خدای رحیم چشم تو را روشن كند.( آقای مرزبانی، ‌عبدالله نصری، ‌انتشارات سروش، چاپ اول، 1377، ص 21 و 22)
همسر كریم با سواد بود و قرآن را به خوبی می‌خواند. او قرائت قرآن را به محمد تقی تعلیم داد. محمد تقی چنان خوب قرائت قرآن را فرا گرفته بود كه وقتی در 6 سالگی، در سال 1310 هـ. ش برای اولین بار وارد مدرسه «اعتماد» تبریز شد، مدیر مدرسه، آقای جواد اقتصاد خواه، بعد از شنیدن قرائت قرآن او لبخندی زد و گفت: بارك الله! خیلی خوب خواندی! نیازی به درس‌های كلاس اول و دوم نداری؛ از فردا ورود كلاس سوم شو. (علامه جعفری، محمد ناصری، دفتر انتشارات كمك آموزشی، چ اول، 1377، ص 10)
لذا ايشان‌ را از كلاس‌ اوّل‌ به‌ كلاس‌ چهارم‌ مي‌برند. در اين‌ كلاس‌ رتبه‌ي‌ دوم‌ را به‌ دست‌ مي‌آورد در سال‌ بعد در كلاس‌ پنجم‌ به‌ رتبه‌ي‌ اوّل‌ نائل‌ مي‌شود. متأسفانه‌ در اين‌ هنگام‌ به‌ علتت‌ فقر مالي‌ ناگزير مي‌شود تا مدرسه‌ را رها كرده‌ و براي‌ امرار معاش‌ مشغول‌ كار شود. وي‌ كه‌ از عدم‌ ادامه‌ي‌ تحصيل‌ سخت‌ ناراحت‌ بود يك‌ شب‌ در خواب‌ با خود صحبت‌ مي‌كند و در حال‌ خواب‌ افسوس‌ مي‌خورد كه‌ چرا نمي‌تواند به‌ تحصيلات‌ خود ادامه‌ دهد. پدر ايشان‌ با توجه‌ به‌ ناراحتي‌ فرزند خود راضي‌ مي‌شود تا فرزندش‌ در مدرسه‌ي‌ طالبيه‌ به‌ درس‌ ادامه‌ دهد. استاد نيمي‌ از روز را به‌ كار مي‌پرداخت‌ و نيمي‌ ديگر را به‌ تحصيل‌ در مدرسه‌ طالبيه‌ نزد سيدحسن‌ شربياني‌ كتاب‌ امثله‌ و صرف‌ مير را شروع‌ مي‌كند؛ دروس‌ سيوطي‌ و مطول‌ را نزد آقا شيخ‌احمد اهري‌ (1388 ق‌) كه‌ در ادبيات‌ بسيار قوي‌ بود فرا مي‌گيرد. در تبريز نيز مقداري‌ فلسفه‌ و منطق‌ را مي‌آموزد. پس‌ از مدتي‌ تحصيل‌ در مدرسه‌ طالبيه ‌، استاد جهت‌ ادامه‌ تحصيل‌ عازم‌ تهران‌ مي‌شود.
 يك‌ سال‌ تحصيل‌ در قم‌
استاد پس‌ از تحصيل‌ در تهران‌ عازم‌ قم‌ مي‌شود و در آنجا مدت‌ يك‌ سال‌ به‌ ادامه‌ به‌ ادامه‌ تحصيلات‌ خود مي‌پردازد. به‌ مدت‌ يك‌ سال‌ از درسهاي‌ اخلاق‌ امام‌ خميني‌ استفاده‌ مي‌كند. در اين‌ مدت‌ از دروس‌ آياتي‌ چون‌ حاج‌ميرزا محمد فيض‌ قمي‌ (1293-1370 ق‌) سيد محمدتقي‌ خوانساري‌ (1305-1371 ق‌) سيد محمد حجت‌ كوه‌ كمري‌ (1310-1372 ق‌) و سيد صدرالدين‌ صدر (1299-1373 ق‌) شركت‌ مي‌كند. در دوران‌ تحصيل‌ در حوزه‌ي‌ قم‌، استاد درگير فقر شده‌ تا حدي‌ كه‌ يك‌ بار مدت‌ دو شبانه‌ روز گرسنگي‌ مي‌كشد و براي‌ تهيه‌ي‌ مواد غذايي‌ به‌ بقالي‌ محل‌ سكونت‌ خود رجوع‌ مي‌كند تا مقداري‌ برنج‌ و روغن‌ و خرما تهيه‌ كند. بقال‌ پس‌ از آنكه ‌، آنها را وزن‌ مي‌كند تقاضاي‌ پول‌ مي‌كند و چون‌ ايشان‌ اظهار مي‌كند كه‌ بعداً وجه‌ آن‌ را پرداخت‌ خواهد كرد، بقال‌ آن‌ مواد غذايي‌ را به‌ جاي‌ خود باز مي‌گرداند و ايشان‌ را نااميد روانه‌ي‌ خانه‌ مي‌سازد. استاد بر اثر گرسنگي‌ در حجره‌ي‌ خود دچار بي‌حالي‌ مي‌شود كه‌ ناگاه‌ طلبه‌اي‌ جهت‌ رفع‌ اشكال‌ درسي‌ خود به‌ ايشان‌ در حجره‌ي‌ خود به‌ ايشان‌ رجوع‌ مي‌كند و استاد را جهت‌ صرف‌ نهار به‌ حجره‌ خويش‌ دعوت‌ مي‌كند. به‌ اين‌ ترتيب‌ استاد از گرسنگي‌ نجات‌ پيدا مي‌كند. از اين‌ قبيل‌ محروميتها در دوران‌ طلبگي‌ استاد بسيار بوده‌ است‌.
پس‌ از يك‌ سال‌ اقامت‌ در قم‌ به‌ تبريز مي‌رود تا مادر خود را كه‌ مريض‌ بوده‌ ملاقات‌ كند. امّا با ورود به‌ تبريز خبر مرگ‌ مادر را مي‌شنود و اين‌ حادثه‌ ايشان‌ را سخت‌ ناراحت‌ مي‌كند.
17سال‌ تحصيل‌ در نجف‌
پس‌ از مدت‌ كوتاهي‌ اقامت‌ در تبريز استاد در سال‌ 1320 ه.ش‌. به‌ اصرار آية‌اللّه‌ ميرزا فتاح‌ شهيدي‌ (1296-1372 ق‌) رهسپار نجف‌ مي‌شود. در اين‌ هنگام‌، يكي‌ دو هفته‌ از فوت‌ آيات‌ عظام‌ شيخ‌ محمدحسين‌ اصفهاني‌ - معروف‌ به‌ كمپاني‌ - و آقا ضياء عراقي‌ (1361 ق‌) مي‌گدشت‌. در نجف‌ به‌ مدرسه‌ صدر وارد مي‌شود و يك‌ بار ديگر جلد دوم‌ كفايه‌ را بحث‌ و مطالعه‌ مي‌كند و سپس‌ دروس‌ خارج‌ را شروع‌ كرده‌ و مقدار زيادي‌ از باب‌ طهارت‌ و مكاسب‌ محرمه‌ را نزد مرحوم‌ آية‌اللّه‌ شيخ‌ محمدكاظم‌ شيرازي‌(1290-1367 ق‌) و حدود دو دوره‌ اصول‌ فقه‌ را با ابوابي‌ از فقه‌ مانند مكاسب‌ محرمه‌ نزد آية‌اللّه‌ آقاي‌ حاج‌ سيدابوالقاسم‌ خويي‌ (1317-1414 ق‌) مي‌خواند و براي‌ مطالعه‌ي‌ كتاب‌ صيد و ذباحه‌ در دروس‌ آية‌اللّه‌ آقاي‌ سيد محمود شاهرودي‌(1301-1394 ق‌) شركت‌ مي‌كند. حدود يك‌ سال‌ و نيم‌ از درسهاي‌ آية‌اللّه‌ حكيم‌(1306-1390 ق‌) ، و قاعده‌ي‌ فراع‌ و تجاوز را نيز از درس‌ آية‌اللّه‌ سيدجمال‌ گلپايگاني‌ (1296-1377 ق‌)، و هفت‌ سال‌ از درسهاي‌ آية‌اللّه‌ سيد عبدالهادي‌ شيرازي‌ (1302-1382 ق‌) بهره‌ مي‌برد. همچنين‌ در درسهاي‌ فقه‌ و اصول‌ آية‌اللّه‌ ميلاني‌ (1313-1395 ق‌) شركت‌ مي‌كند.
پس‌ از اتمام‌ تحصيلات‌ در حوزه‌ نجف‌،در سال‌ 1337 ه.ش‌. عازم‌ ايران‌ مي‌شود.
خصوصیات اخلاقی
علامه جعفـری در بـروز حالات عاطفـی و روشهای اخلاقـی، به گـونه‌ای رفتار می نمـود که در حالت تزاحـم ایـن دو، بر حسب مقتضیات پیـش آمده مثلاً گاهی وفای به عهد را بر شدیدتریـن روابط عاطفـی ترجیح می داد. به عنوان نمونه یکی از دخترانـش که در تلاش های علمـی و فکری پـدر نقـش مؤثری به عهده داشت، مسائل خصـوصـی و خانـوادگی گرفته، تا تشکیل درس و مباحثه و کنفرانسها، مشاور ایشان بـود، در حدود چهل سالگی دار فانی را وداع گفت و پدر را در سوگ خـویـش نشاند. ایشان به هنگام در گذشت وی گفت : مـن وزیرم را از دست دادم.
اما با وجـود آنکه ایـن متفکر والا مقـام به دختـرش علاقه‌ای وافـر داشت و در بـرنـامه هـای علمـی آموزشی یارش بود، هنگامی که در اندوه سنگیـن و جانکاه فقدان وی به سر می برد و هنـوز جنازه اش را به آغوش خاک نسپرده بـودند، در جمع دانشجـویان و محققان حضـور یافت و بـرای اجابت دعوت و وفای عهد در وقت مقرر، به ایراد سخـن پرداخت.
این شیوه شگفت ، شکوه و عظمت روح وی را به اثبات می رساند، زیرا در تلاقـی وفای به عهد و حضـور در یک محفل علمی با رخ داد چنیـن واقعه تأثر انگیز و ضربه عاطفی ناشـی از آن، ترجیح می دهد افراد را در انتظار نگذارد و به سخنرانی بپردازد.
ایـن مرد در عرصه عمل نیز ناشر بزرگ کرامت بود و صفایـش با یک بـر خـورد سـاده و عاری از تکلف روح پـر شـور انسان‌ها را به زیبایـی صیقل مـی داد. فقط آرا و افکار ایـن مـرد بزرگ به آدمـی بهجت و طراوت روحـی نمـی بخشید، بلکه سلامت نفـس و فروتنـی وی به رغم مقام والایی که در علـم و اندیشه داشت، مثال زدنی و کـم نظیر بـود.
آلایـش، ریب و ریا در او راهی نداشت، و کینه کسـی را به دل نمی‌گرفت، و به تعبیر یکـی از شاگردان فاضلـش شاهکار زندگـی ایـن متفکر نحـوه زندگیـش بـود و در زمانه‌ای که تکبر و غرور، عده‌ای از اهل علـم را فرا گرفته بود، آن بزرگـوار ساده زیست و شاخص و نماد یک عالـم دینی بـود که دیدارش اطمینان قلبی خاصی به افراد مـی داد.
مقام علمی
علامه محمـدتقـی جعفری در ردیف اندیشمندانـی است که لذت ترک لذایذ دنیـوی را چشیده و برای درک حیات معنـوی درد حیات را لمـس کرده، رنجهای طاقت فرسا را به جان خـریـده، ناملایمات را تحمل کرده، دیـو نفـس را کشته، جام آرزوها را شکسته و در انتظار وصـول به حقیقت سر از پا نشناخته است.
او به کاوش و پژوهشـی در کارگاه هستی مبادرت ورزیده تا با کشف رمـوز آن، هویت خـویـش را جاویدان سازد. وجـود پـر فروغ ایـن فـرزانه گرانمایه به طـور مستمر گرمابخـش و روشنگر محافل علمی و مجالـس درسـی بـود. وی با عزمـی استـوار و همتـی راسخ جانـش را در دریای حکمت شستشـو داد و در راه ارتقای حیات تکاملـی پای در میـدان عمل نهاد و نستـوه و خستگـی ناپذیـر پیشتـاز عرصه‌های علمـی و معرفتـی گشت.
حضور در انقلاب
به تدریج، استاد جعفری برای اقشار گوناگون مردم در دانشگاه‌ها و مساجد و ... به سخنرانی پرداخت. ساواك برای كنترل این جلسات، مأمورانی را می‌فرستاد تا از آن گزارش تهیه كنند. هم اكنون بیش از 180 سند گزارش‌های ساواك درباره علامه جعفری در دست است كه در كتاب «چراغ فروزان» منتشر شده است.[ «چراغ فروزان» از مجموعه یاران امام به روایت اسناد ساواك، مركز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چاپ اول، 1377]
چون مأموران ساواك به درستی نمی‌توانستند از مباحث علمی و فلسفی استاد آگاه شوند، به ناچار از طریق منابع و مأموران متعدد از جلسات استاد گزارش تهیه می‌كردند؛ به طوری كه در طول سالیانی كه استاد زیر نظر ساواك بود، بیش از 20 منبع از جلسه‌های ایشان گزارش داده‌اند.[ . فیلسوف شرق، ص 74]
بنابر اسناد ساواك، در جلسات استاد جعفری، عموماً جوانان و دانشجویان شركت می‌كردند و تعداد آنها زیاد و حدود 500 نفر و ... شركت داشتند.[ چراغ فروزان، ص 200، 175، 231]
ساواك در سال 1344 استاد را احضار كرد و تأكید كه در درس‌های خودتان دو موضوع را رعایت كنید: «1. نسبت به شاه مطلبی نگویید؛ 2. نسبت به اسرائیل حمله و اعتراض نكنید».[ همان، ص 34]
در بهمن 1346، استاد برای بار دوم به ساواك احضار شد. در آبان ماه سال 1351 ساواك تهران به مدیر كل اداره پنجم دستور داد كه مكالمات تلفنی محمد تقی جعفری را كنترل و شنود كند.
ساواك یك بار نیز در ساعت 2 نیمه شب به منزل استاد جعفری حمله كردند و تا ساعتی كتابخانه ایشان را بازرسی كردند، امّا چیزی نیافتند و دست خالی برگشتند.
یكی از بازجویان ساواك، با اشاره به مباحث فلسفی استاد جعفری می‌گوید:
«ایشان با همین حركت جوهری و همین حرف ‌ها، جوانان را به مبارز تبدیل می‌كند و به جان حكومت می‌اندازند.»
«بر اساس اسناد ساواك، تعداد قابل توجهی از عناصر گروه به اصطلاح مجاهدین خلق ایران (منافقین) به منظور بالا بردن بینش و اطلاعات فلسفی خود، در جلسات استاد جعفری شركت می‌كردند. یكی از این اسناد در تاریخ 8/12/1353 و سند دیگر در تاریخ 4/9/1353 تنظیم شده است و این مطلب نشان می‌دهد كه حضور آنها قبل از تغییر ایدئولوژی سازمان بوده است؛ زیرا كودتای خونین درون سازمانی و كشتن عناصر مذهبی سازمان ـ مثل مجید شریف واقفی ـ و تغییر ایدئولوژی سازمان از اسلام به ماركسیسم، در سال 1354 روی داد.[ فیلسوف شرق، ص 88 و 89]
كتابهاي‌ استاد
1-امربين‌الامرين‌ في‌ الجبر و التفويض‌، انتشارات‌ حيدريه‌، نجف‌، 1371، ه ق‌ .
2-الرضاع‌، انتشارات‌ حيدريه‌، نجف‌، 1373 ه.ق‌.
3-تعاون‌ الدين‌ و العلم‌، ناشر: مرحوم‌ آقاي‌ حاج‌ سيدعلي‌ خليلي‌، تهران‌، 1378 ه.ق‌.
4-ارتباط‌ انسان‌ و جهان‌ در 3 جلد، انتشارات‌ دارالكتب‌ اسلاميه‌، تهران‌، 1337 ه. ش‌.
5-وجدان‌، انتشارات‌ اسلامي‌، تهران‌، 1342 ه. ش‌. چاپ‌ دوم‌، نشر كرامت‌، 1376 ه. ش‌.
6-توضيح‌ و بررسي‌ مصاحبه‌ برتر اندراسل‌ - وايت‌، كتابخانه‌ مرتضوي‌، تهران‌، 1342 ه. ش‌.
7-جبر و اختيار، شركت‌ انتشار، تهران‌، 1344 ه. ش‌.
8-آفرينش‌ انسان‌، شركت‌ انتشار، تهران‌، 1344 ه. ش‌.
9-علم‌ در خدمت‌ انسان‌، شركت‌ انتشارات‌، تهران‌، 1344 ه. ش‌.
10- طبيعت‌ و ماوراء طبيعت‌، شركت‌ انتشارات‌، تهران‌، 1344 ه. ش‌.
11-اخلاق‌ و مذهب‌، شركت‌ انتشارات‌، تهران‌، 1344 ه. ش‌.
12-رابطه‌ علم‌ و حقيقت‌، انتشارات‌ سروش‌، تبريز 1345 ه. ش‌.
13- نيايش‌ حسين‌(ع‌) در عرفات‌، انتشارات‌ شمس‌، تهران‌، 1347 ه. ش‌.چاپ‌ دوم‌، نشر كرامت‌، 1376 ه. ش‌.
14- منابع‌ فقه‌، شركت‌ انتشار، تهران‌، 1349 ه. ش‌.
15- انسان‌ در افق‌ قرآن‌، انتشارات‌ جهان‌ اسلام‌، اصفهان‌ 1349 ه. ش‌.
16-نقد و بررسي‌ برگزيده‌ افكار راسل‌، ترجمه‌ دكتر عبدالرحيم‌ گواهي‌، شركت‌ انتشار، تهران‌، 1350 ه. ش‌. چاپ‌ سوم‌، 1370 ه. ش‌.
17- ايده‌ آل‌ زندگي‌ و زندگي‌ ايده‌آل‌، انتشارات‌ حقيقت‌، تهران‌، 1352 ه. ش‌.
18- نگاهي‌ به‌ امام‌ علي‌(علیه السلام‌) انتشارات‌ نور، تهران‌، 1353 ه. ش‌.
19-تفسير و نقد و تحليل‌ مثنوي‌، در 15 مجلد، انتشارات‌ اسلامي‌، تهران‌، 57- 1349 ه. ش‌.
20-مجموعه‌ مقالات‌، انتشارات‌ فجر، تهران‌، 1357 ه. ش‌.
21-حركت‌ و تحول‌ از ديدگاه‌ قرآن‌، انتشارات‌ قلم‌، تهران‌، 1357 ه. ش‌.
22-مولوي‌ و جهان‌ بينيها، انتشارات‌ بعثت‌، تهران‌، 1357 ه. ش‌.
23- ترجمه‌ و تفسير نهج‌البلاغه‌ در 27 مجلد، دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامي‌، تهران‌، 78- 1357 ه. ش‌.
24-فلسفه‌ و هدف‌ زندگي‌، انشارات‌ صدر، تهران‌، 1359 ه. ش‌.
25-طرحهايي‌ در انقلاب‌ فرهنگي‌، انتشارات‌ پيشوا، تهران‌، 1359 ه. ش‌.
26-علم‌ از ديدگاه‌ اسلام‌، سازمان‌ پژوهشهاي‌ علمي‌ و صنعتي‌، تهران‌، 1360 ه. ش‌.
27- شناخت‌ از ديدگاه‌ علمي‌ و از ديدگاه‌ قرآن‌، دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامي‌، 1360 ه. ش‌.
28- حيات‌ معقول‌، انتشارات‌ سيماي‌ نور، تهران‌، 1360 ه. ش‌.
29- شناخت‌ انسان‌ درتصعيد حيات‌ تكاملي‌، انتشارات‌ اميركبير، تهران‌، 1362 ه. ش‌.
30-از دريا به‌ دريا (كشف‌ الابيات‌ مثنوي‌)، در 4 مجلد، انتشارات‌ وزارت‌ ارشاد، تهران‌، 1364 ه. ش‌.
31-فلسفه‌ زيبايي‌ و هنر از ديدگاه‌ اسلام‌، انتشارات‌ وزارت‌ ارشاد، تهران‌، 1364 ه. ش‌. چاپ‌ سوم‌، 1375 ه. ش‌.
32-تحليل‌ شخصيت‌ خيام‌، انتشارات‌ كيهان‌، تهران‌، 1368 ه. ش‌.
33- علم‌ و دين‌ در حيات‌ معقول‌، كانون‌ علم‌ و دين‌، تهران‌، 1369 ه. ش‌.
34-كيفر سرقت‌ در اسلام‌، انتشارات‌ اسلامي‌، تهران‌، 1369 ه. ش‌.
35- حكمت‌ اصول‌ سياسي‌ در اسلام‌، بنياد نهج‌البلاغه‌، تهران‌، 1369 ه. ش‌.
36-حكمت‌، عرفان‌ و اخلاق‌ در شعر نظامي‌، انتشارات‌ كيهان‌، تهران‌، 1370 ه. ش‌.
37-اعلاميه‌ جهاني‌ حقوق‌ بشر از ديدگاه‌ اسلام‌ و غرب‌، انتشارات‌ دفتر خدمات‌ حقوقي‌ بين‌المللي‌، تهران‌، 1370 ه. ش‌.
38-بقاء در قرن‌ بيست‌ و يكم‌ (نقد و بررسي‌ بيانيه‌ وانكوور)، كميسيون‌ ملي‌ يونسكو، تهران‌، 1371 ه. ش‌.
39-سرگذشت‌ انديشه‌ها، تأليف‌ آلفرد نورث‌ وايتهد، ترجمه‌ دكتر عبدالرحيم‌ گواهي‌، بررسي‌ و نقد از استاد جعفري‌، 71-1370 ه. ش‌.
40-تحقيقي‌ در فلسفه‌ي‌ علم‌، انتشارات‌ علمي‌ دانشگاه‌ صنعتي‌ شريف‌، تهران‌، 1372 ه. ش‌.
41-تكاپوي‌ انديشه‌ها (مجموعه‌ مصاحبه‌هاي‌ استاد) در 2 مجلد، به‌ كوشش‌ علي‌ رافعي‌، دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامي‌، تهران‌، 1373 ه. ش‌.
42-عرفان‌ اسلامي‌، انتشارات‌ علمي‌ دانشگاه‌ صنعتي‌ شريف‌، تهران‌، 1373 ه. ش‌.
43- فرهنگ‌ پيرو، فرهنگ‌ پيشرو، انتشارات‌ علمي‌ و فرهنگي‌، تهران‌، 1373 ه. ش‌.
44-بررسي‌ و نقد نظريات‌ هيوم‌ در چهار مسئله‌ي‌ فلسفي‌، دانشگاه‌ علم‌ و صنعت‌، تهران‌، 1374 ه. ش‌.
45- فلسفه‌ي‌ دين‌، پژوهشگاه‌ فرهنگ‌ و انديشه‌ اسلامي‌، تهران‌، 1375 ه. ش‌. چاپ‌ دوم‌، 1378 ه. ش‌.
46-عوامل‌ جذابيت‌ سخنان‌ مولوي‌، دانشگاه‌ تبريز، 1376 ه. ش‌.
47-پيام‌ خرد (مجموعه‌ مقالات‌ و سخنرانيهاي‌ بين‌المللي‌)، نشر كرامت‌، 1377 ه. ش‌.
48-جامعه‌شناسي‌ اديان‌، ژان‌ پل‌ ويلم‌، ترجمه‌ي‌ دكتر عبدالرحيم‌ گواهي‌ با نقد و بررسي‌ استاد محمد تقي‌ جعفري‌، تهران‌، 1377 ه. ش‌.
49-موسيقي‌ از ديدگاه‌ فلسفي‌ و رواني‌، نشر كرامت‌، 1378 ه. ش‌.
وفات :
استاد در اواخر زندگی، دچار بیماری سرطان ریه شد. پزشكان این بیماری را در ایشان در مرداد ماه 1377 تشخیص دادند. فرزند علامه ـ دكتر غلامرضا جعفری ـ كه در نروژ مشغول تحصیل در دوره فوق دكترا، ‌به ایران آمد تا ایشان را برای ادامه معالجه به آن جا ببرد. استاد هنگام خداحافظی با خانواده گفت: «این سفر بدون بازگشت است. پس از مرگ من، درباره من اغراق نكنید.» و به فرزندش گفت: «جلال الدین! حال كه به عمر خود نگاه می‌كنم می‌بینم كه چقدر سریع گذشت.»
در نروژ ماجرای جالبی روی داد: شبی یكی از دوستان دكتر غلامرضا جعفری او و استاد را برای شام به منزل خود دعوت كرد. استاد و فرزندش در موقع مقرر به آن جا رفتند. هنگام شام، استاد ناراحت شد و گفت: «بوی تعفّن می‌آید!» هرچه به او گفته شد كه تعفنّی در كار نیست، ‌نپذیرفت؛ سرانجام دكتر غلامرضا جعفری برخاست و همراه پدر؛ شام نخورده از آن جا خارج شدند. صبح روز بعد دكتر جعفری با آن دوست تماس گرفت تا عذر خواهی كند، امّا با كمال تعجب دوستش گفت: برای شام شب گذشته نتوانستم مرغ ذبح اسلامی تهیه كنم، به ناچار از مرغ‌های معمولی استفاده كردم. از این كه داشتم مرغ نجس به استاد می‌دادم؛ بسیار ناراحت بودم؛ و خیلی خوشحال شدم كه ایشان شام نخوردند!
سه ساعت قبل از کوچ ابدی، استاد جعفری به فرزندش اشاره اي مي كند. اين اشاره ، به معناي درخواستي از فرزند بود. اما به علت از دست رفتنِ قدرت تكلم وی كه بعد از سكته مغزي حین بیماری سرطان بر او عارض شده بود، فرزند متوجه درخواست پدر نمي شد ... سرانجام پس از حدود يك ساعت، وي منظور پدر را درك می كند. داخل كيف شخصیِ محمد تقی جعفری، پلاكي قرار داشت كه اسماء خداوند و نام ائمه علیهم السلام حك شده و همراه آن پلاك، پارچه سبز متبرّک به ضريح امام حسين(علیه السلام) بود.
او به سرعت عازم محلي می شود كه لوازم شخصیِ استاد در آنجا قرار داشت. زمان رفت و برگشت، يك ساعت به طول می انجامد و ... هنگام ورود به اتاق استاد در بيمارستان، پرستار خبر فوت ايشان را می دهد.
وي بي تاب و متأثر از اين كه به موقع نتوانسته است درخواست پدر را اجابت كند، وارد اتاق مي شود. جسد استاد جعفری بر روي تخت، و پارچه سفيدي آن را پوشانده بود... او با چشماني اشكبار، پارچه سبز را به صورت پدر گذاشته، ناگهان محمدتقی جعفری چشمان خود را براي لحظاتي اندك باز نموده و پس از لبخندي پر معنا، چشمانش را برای همیشه مي بندد.
سرانجام محمدتقي جعفري پس از عمري تلاش و تكاپو، در تاریخ 25 آبان سال 1377 خورشيدي به رحمت ايزدي پيوست و در شهر مقدس مشهد در حرم مطهر امام رضا (علیه السلام) در دارالزهد مبارکه به خاك سپرده شد.
استاد جعفری در بیمارستان «لیستر» شهر لندن نیز بستری شد؛ امّا سرانجام در 25 آبان 1377 ش به ملكوت اعلی پیوست.
منبع : راسخون

کوچک سازی توضیحات