بيان بزرگترين وبسايت با 15زبان زنده دنيا

حديث ثقلين كتاب: دايرة المعارف تشيع، ج 6، ص 158 نويسنده: مشايخ فريدنى ثقل به دو فتحه هر شى‏ء نفيس و گران قيمت است كه بايد در حفظ آن اهتمام شود. به همين معنى است در حديث «انى تارك فيكم الثقلين كتاب الله و عترتى» يعنى: همانا من بين شما دو چيز گرانبها را باقى مى‏گذارم. كتاب خداى و عترت خود را (قاموس، فيروز آبادى، 470 و ساير كتب لغت) در حديثى ديگر آمده است: «ان لكل نبى اهلا و ثقلا و هولاء (يعنى عليا و فاطمة و الحسن و الحسين) أهل بيتى و ثقلى» يعنى: هر پيغمبرى را اهلى و كالاى نفيس و گرانبهايى است و اينان (على و فاطمه و حسن و حسين) اهل بيت من و كالاى گرانبهاى منند . باز در حديثى روايت شده كه: «من كان له من انبيائه ثقل فعلى و فاطمة و الحسن و الحسين ثقلى» يعنى هر كه را از پيامبرانش كالاى گرانبهايى در دست است پس على و فاطمه و حسن و حسين نيز متاع گرانبهاى منند، كه در اين دو حديث نيز ثقل به معنى شى‏ء نفيس گرانبها است كه بايد در حفظ آن اهتمام شود (مجمع البحرين، طريحى، 427) . بعضى هم احتمال داده‏اند ثقل در اين حديث به معنى شى‏ء سنگين وزن است. اشاره به آن است كه عمل به قرآن و متابعت اهل بيت وظيفه‏اى سخت و دشوار است (الصواعق المحرقه، ابن حجر ميثمى، 90) . حديث ثقلين، كه چون قرآن و اهل بيت در آن ثقلين خوانده شده‏اند به اين نام معروف شده، حديثى است صحيح كه نزد علماى همه مذاهب اسلامى معتبر است و شيعيان آن را از دلايل امامت و خلافت بلافصل امير المؤمنين على بن ابى طالب (ع) مى‏شمارند. اين حديث را مسلم در صحيح و ترمذى در صحيح و ابن حنبل در مسند و ثعلبى نيشابورى در تفسير و ابن مغازلى شافعى در مناقب و سمعانى در فضائل الصحابه و ابن حجر ميثمى در صواعق و ساير علماى اهل سنت، همچنين محدثين شيعه ـ به هشتاد و دو طريق ـ با عبارات و صور گوناگون از رسول الله (ص) روايت كرده‏اند، (اعيان الشيعه، 1/370) ذيلا بعضى از اين روايات نقل مى‏شود: 1) مسلم بن حجاج نيشابورى (م 261 ق) در صحيح كتاب فضائل الصحابه، باب فضائل على بن ابى طالب به روايت از زيد بن حيان حديثى آورده است كه ترجمه آن چنين است: «همراه با حصين بن سبره و عمر بن مسلم نزد زيد بن ارقم رفتيم. بعد از اين كه در كنار او نشستيم حصين گفت: اى زيد! ترا خير بسيار نصيب شده است. پيغمبر را ديده‏اى و حديث او را شنيده‏اى و همراه با آن حضرت جهاد كرده‏اى. اى زيد! تو خير بسيار ديده‏اى. براى ما شمه‏اى از آن چه از رسول الله (ص) شنيده‏اى باز گوى. زيد گفت: اى برادرزاده! به خدا سوگند كه سال من بزرگ و عهدم با رسول الله (ص) كهن شده و بسيارى از آنچه از او شنيده بودم فراموش كرده‏ام. پس آن چه براى شما مى گويم بپذيريد و آن چه را نمى‏گويم مرا به گفتن آن مجبور نسازيد. پس گفت: روزى پيغمبر خداى بين ما براى خواندن خطبه برخاست. ما در مكانى بين مكه و مدينه بوديم كه «خم» خوانده مى‏شود. پس حمد خداى و ثناى او را به جاى آورد و به وعظ و ذكر پرداخت. سپس گفت: اما بعد، بدانيد اى مردم كه من هم بشرم و به زودى فرستاده خداى پيش من مى‏آيد و دعوت او را اجابت مى‏كنم. من بين شما دو چيز گرانبها از خود بر جاى مى‏گذارم. نخستين آنها كتاب خداست كه در آن هدايت و نور است. كتاب خدا را محكم در دست بگيريد و آن را رها نكنيد ـ پس درباره قرآن سفارش بسيار نمود و بدان تشويق و ترغيب فرمود ـ سپس گفت: و اهل بيت من. درباره اهل بيت من همواره خداى را به ياد داشته باشيد (اين جمله را سه بار فرمود) حصين از زيد پرسيد: اهل بيت او چه كسانى هستند؟ مگر زنان او اهل بيت او نيستند؟ ـ گفت: زنان او اهل خانه او بودند اما اهل بيت رسول الله (ص) كسانى هستند كه بعد از او صدقه برايشان حرام است ـ حصين گفت: آنان چه كسانند؟ ـ گفت آل على و آل عقيل و آل جعفر و آل عباس. حصين گفت: آيا صدقه بر همه ايشان حرام است؟ ـ گفت: آرى. مسلم به اسناد ديگرى از زيد بن ارقم روايت كرده است كه از او پرسيدند: آيا زنان پيغمبر هم اهل بيت او هستند؟ ـ گفت نه ـ به خدا قسم ـ زن تا مدتى از زمان با مرد است. بعد او را طلاق مى‏دهد و نزد پدر و مادر خود بر مى‏گردد. اهل بيت او اصل و جماعت او هستند كه صدقه بر ايشان حرام است. حديث فوق را احمد بن محمد بن حنبل در المسند (4/366) احمد بن حسين بيهقى در سنن (2/148) و عبدالله بن عبدالرحمن دارمى در سنن (2/431) على متقى در كنز العمال فى سنن الاحوال و الافعال (1/45) احمد بن محمد طحاوى در مشكل الآثار (4/368) و ساير محدثين نيز روايت كرده‏اند. آنچه در اين مقاله مورد استناد است قسمت اول حديث، يعنى برابر بودن و تلازم اهل بيت با قرآن و پيوستگى جاودانى اين دو با يكديگر است. 2) محمد بن عيسى ترمذى (م 279 ق) در صحيح (2/308 ق) به روايت از ابو سعيد و اعمش، آن دو از حبيب بن ابى ثابت و از زيد بن ارقم حديث ثقلين را چنين آورده است: «قال رسول الله صلى الله عليه (و آله) و سلم: انى تارك فيكم ما ان تمسكتم لن تضلوا بعدى: احدهما اعظم من الآخر. كتاب الله حبل ممدود من السماء الى الارض و عترتى اهل بيتى و لن يفترقا حتى يردا على 158 الحوض فانظروا كيف تخلفونى فيهما» ـ يعنى ـ رسول الله (ص) فرمود: من چيزى بين شما بر جاى مى‏نهم كه اگر بدان چنگ زنيد، بعد از من هرگز گمراه نخواهيد شد. يكى از آن دو از ديگرى عظيم‏تر است: كتاب خدا رشته‏اى است كه از آسمان به زمين كشيده شده است. و ديگرى عترت كه اهل بيت منند. اين دو هرگز از هم جدا نمى‏گردند تا بر سر حوض (كوثر) نزد من وارد شوند. پس بنگريد بعد از من با ايشان چگونه رفتار مى‏كنيد ـ اين حديث را عزالدين ابن اثير در اشد الغابه (2/12) و سيوطى در الدر المنثور در تفسير آيه مودت (شورى، 23) نيز روايت كرده‏اند. 3) همچنين ترمذى در صحيح (2/308) از جابر بن عبدالله انصارى روايت كرده است كه «رأيت رسول الله صلى الله عليه (و آله) و سلم فى حجته يوم عرفه و هو على ناقيه القصوى يخطب فسمعته يقول: ايها الناس انى قد تركت فيكم ما ان اخذتم به لن تضلوا كتاب الله و عترتى اهل بيتى» ـ يعنى ـ رسول الله را در حجة الوداع، در روز عرفه ديدم كه بر ناقه قصواى خود سوار بود و خطبه مى‏خواند. از او شنيدم كه مى‏گفت ايها الناس! همانا من چيزى را بين شما بر جاى مى‏گذارم كه اگر نگاه داريد و بدان عمل كنيد هرگز گمراه نخواهيد شد. آن كتاب خدا و عترت من يعنى اهل بيت من است ـ اين حديث را متقى هندى نيز در كنز العمال (1/48) از ابن ابى شبيه و خطيب بغدادى روايت كرده است. 4) محمد بن عبدالله معروف به حاكم نيشابورى (م 405 ق) در كتاب، المستدرك على الصحيحين (3/109) به اسناد خود از ابو الطفيل و از زيد بن ارقم چنين حديث كرده است: «لما رجع رسول الله (ص) من حجة الوداع و نزل غدير خم امر بدوحات فقمن فقال: كانى قد دعيت فاجبت . انى قد تركت فيكم الثقلين احدهما اكبر من الآخر. كتاب الله تعالى و عترتى فانظروا كيف تخلفونى فيهما فانهما لن يفترقا حتى يردا على الحوض. ثم قال: ان الله عز و جل مولاى و انا مولى كل مؤمن. ثم اخذ بيد على فقال: من كنت مولاه فهذا وليه اللهم و آل من والاه و عاد من عاداه» ـ يعنى ـ چون رسول الله (ص) از حجة الوداع بازگشت و در «غدير خم» فرود آمد دستور داد زير درختها را از خار و خاشاك پاك كردند... سپس فرمود: گويا كه مرا فرا خوانده‏اند و من اجابت كرده‏ام. همانا من بين شما دو شى‏ء گرانبها بر جاى گذاشته‏ام كه يكى از آنها از ديگرى بزرگتر است، كتاب خداى تعالى و عترت من. پس بنگريد كه بعد از من با آن دو چگونه رفتار مى‏كنيد، كتاب خدا و عترت من از هم جدا نمى‏شوند تا در كنار حوض (كوثر) نزد من بيايند. سپس گفت: همانا خداى عز و جل مولاى من است و من مولاى همه مؤمنانم. پس دست على را گرفت و فرمود: هر كه را من مولاى اويم پس على هم ولى و سرور اوست. خدايا دوست بدار هر كه او را دوست دارد و دشمن بدار هر كه با او دشمنى كند. حاكم نيشابورى تمام اين حديث را مفصلا نقل كرده و آن را صحيح شمرده است. اين حديث را نسائى، احمد بن على (م 303 ق) در كتاب خصائص امير المؤمنين على بن ابى طالب (93) آورده و اضافه كرده است: «به زيد گفتم آيا تو خود اين سخن را از رسول الله (ص) شنيدى؟ گفت: در آن درختستان هيچ كس نبود مگر آن كه رسول الله (ص) را به چشم خود ديده و سخنش را به گوش خود شنيده است» همين حديث را متقى در كنز العمال (1/48) از زيد بن ارقم و ابو سعيد خدرى روايت كرده است، 5) حاكم در روايت ديگرى (المستدرك، 3/109) از سلمة بن كهيل از پدرش از ابوالطفيل از وائله از زيد بن ارقم چنين حديث كرده است: «نزل رسول الله (ص) بين مكه و المدينة عند شجرات خمس دوحات عظام فكنس الناس ما تحت الشجرات. ثم راح رسول الله (ص) عشية فصلى ثم قام خطيبا فحمد الله و اثنى عليه و ذكر و وعظ فقال ما شاء الله ان يقول (ثم قال) ايها الناس. انى تارك فيكم امرين لن تضلوا ان اتبعتموهما و هما كتاب الله و اهل بيتى عترتى (ثم قال) اتعلمون انى اولى بالمؤمنين من انفسهم؟ (ثلاث مرآت) قالوا نعم. فقال رسول الله (ص): من كنت مولاه فعلى مولاه» ـ يعنى ـ رسول الله (ص) بين مكه و مدينه نزديك پنج درخت بزرگ پر شاخ و برگ فرود آمد. پس مردم زير درختها را جارو كردند. سپس رسول الله (ص) شامگاهان به آن جا رسيد و بعد از نماز براى ايراد خطبه برخاست. ابتدا حمد و ثناى الهى را به جاى آورد و سخنانى در ذكر و وعظ بيان كرد و آنچه را خداى مى‏خواست كه او بگويد گفت. سپس فرمود: ايها الناس، من دو امر را بين شما باقى مى‏گذارم كه اگر از آن دو پيروى كنيد هرگز گمراه نمى‏شويد: كتاب خدا و عترت و اهل بيت من. (سپس گفت) آيا مى‏دانيد كه من بر مؤمنان از جانهاى خودشان اولى‏ترم؟ (سه بار) گفتند: آرى. پس رسول الله (ص) فرمود: هر كه را من مولى و سرورم على هم مولى و سرور اوست. حاكم نيشابورى (به روايت سيد مرتضى فيروزآبادى در كتاب فضائل الخمسة فى الصحاح الستة 2/46) و ابن حجر هيثمى (الصواعق المحرقه، 89) اين حديث را صحيح شمرده‏اند. 6) حاكم نيشابورى (المستدرك، 3/148) از مسلم بن صبيح از زيد بن ارقم چنين حديث كرده است: «قال رسول الله صلى آله عليه و آله و سلم: انى تارك فيكم الثقلين، كتاب الله و اهل بيتى. و انهما لن يفترقا حتى يردا على الحوض» ـ يعنى ـ همانا من بين شما دو شى‏ء (يادگار) گرانبها از خود بر جاى مى‏گذارم، كتاب خدا و اهل بيت خود را و همانا اين دو هرگز از هم جدا نمى‏گردند تا در كنار حوض بر من وارد شوند ـ حاكم اين حديث را صحيح دانسته است. 7) ابن حنبل در مسند (3/17) حديث ثقلين را از ابو سعيد 159 خدرى، از رسول الله (ص) را چنين روايت كرده است: «انى اوشك ان ان ادعى فاجيب و انى تارك فيكم الثقلين. كتاب الله عز و جل و عترتى كتاب الله حبل ممدود من السماء الى الارض و عترتى اهل بيتى. و ان اللطيف اخبرنى انهما لن يفترقا حتى يردا على الحوض فانظروا بم تخلفونى فيهما؟» ـ يعنى ـ نزديك شده است كه مرا فرا خوانند و من اجابت كنم. و همانا من دو شى‏ء گرانبها را بين شما باقى مى‏گذارم، كتاب خداى عز و جل و عترت خود را. كتاب خدا رشته‏اى است كه از آسمان به زمين كشيده شده و عترت من اهل بيت منند. همانا خداى مهربان مرا خبر داده كه اين دو هرگز از هم جدا نمى‏شوند تا در كنار حوض نزد من بيايند. پس بنگريد بعد از من با اين دو چگونه رفتار مى‏كنيد. اين حديث را با جزئى اختلاف، ابن حنبل در موارد ديگرى از مسند (3/14 به بعد، 4/371، 5/181) فخر رازى در تفسير كبير ذيل آيه «و اعتصموا بحبل الله و لا تفرقوا» (آل عمران، 103) متقى در كنز العمال (1/47 به بعد) هيثمى در مجمع الزوائد (9/163) و ابن سعد در طبقات (2، قسم 2، ج 2) روايت كرده‏اند، 8) حافظ ابو نعيم احمد بن عبدالله اصفهانى (م 430 ق) در حلية الاولياء (1/355) از حذيفة بن اسيد غفارى از رسول الله (ص) چنين حديث كرده است: «ايها الناس انى فرطكم و انكم واردون على الحوض. فانى سائلكم حين تردون على عن الثقلين فانظروا كيف تخلفونى فيهما. الثقل الاكبر كتاب الله. سبب طرفه بيد الله و طرفه بايديكم. فاستمسكوا به لا تضلوا و لا تبدلوا . و عترتى اهل بيتى. فانه قد نبأنى اللطيف الخبير انهما لن يفترقا حتى يردا على الحوض» ـ يعنى ـ ايها الناس همانا من پيشگام و پيشاهنگ شمايم. و شما همه در كنار حوض نزد من خواهيد آمد. وقتى بر من وارد شديد از شما درباره ثقلين پرسش خواهم كرد. بنگريد بعد از من با ايشان چگونه رفتار مى‏كنيد ـ ثقل (وزنه) بزرگ كتاب خدا است. ريسمانى است كه يك طرفش در دست خداست و طرف ديگرش در دستهاى شماست. پس بدان چنگ بزنيد تا گمراه نگرديد و دگرگون نشويد. و عترت من كه اهل بيت منند زيرا خداى مهربان دانا مرا خبر داده است كه اين دو گوهر گرانبها از هم جدا نشوند تا در كنار حوض بر من وارد گردند. اين حديث را ـ به الفاظ مختلف ـ ابو نعيم در حلية الاولياء (9/46) ابن اثير در اسد الغابة (3/147) متقى در كنز العمال (1/47 و 96) نور الدين هيثمى در مجمع الزوائد (9/163) ابن حجر در صواعق (75) ... و ساير محدثين اهل سنت روايت كرده‏اند. اما محدثين شيعه چنان كه اشاره شد در تواتر آن اجماع دارند و آنرا به هشتاد و دو سند از طريق ائمه اطهار (ع) از رسول الله (ص) روايت كرده‏اند و اين حديث را از دلائل استوار و روشن خلافت و امامت بلافصل امير المؤمنين (ع) مى‏دانند و گويند اگر شيعيان براى اثبات خلافت آن حضرت حجتى جز همين حديث نداشتند ايشان را بسنده بود (فضائل الخمسه، 2/53، اعيان الشيعه، 1/370) . حديث ثقلين حديثى است صحيح بلكه متواتر سند آن محكم و دلالت آن واضح و غير قابل انكار است. بزرگان صحابه مانند على بن ابى طالب (ع) و ابوذر غفارى و جابر بن عبدالله انصارى و زيد بن ثابت و حذيفة بن اسيد غفارى و زيد بن ارقم و ابو سعيد خدرى و عبدالله بن حنطب و ابو هريره دوسى و جمع كثير ديگر (فيض القدير، تأليف مناوى، 3/14) كه تعدادشان از بيست افزون است (صواعق، 136) آن را روايت كرده‏اند. كمتر حديثى در صحاح و مسانيد به اين قوت و اعتبار وجود دارد. دلالت آن نيز واضح و در اعلى مراتب قوت است . اين حديث در حجة الوداع بر زبان رسول الله (ص) جارى شده و در الفاظ مختلف آن آمده است كه: من مقبوض ـ يعنى در شرف مرگم ـ من مانند شما بشرم و به زودى دعوت حق را لبيك خواهم گفت ـ من دو وديعه گرانبها از خود باقى مى‏گذارم ـ من دو خليفه بين شما باقى مى‏گذارم ـ قرآن و اهل بيت هميشه با همند. چيزى را بر ايشان مقدم نداريد تا هلاك نشويد ـ چيزى به آن دو مياموزيد كه هر دو از شما عالمترند... اينها همه قوانين قطعى است كه پيغمبر وفات خود را نزديك مى‏ديده و وصيت مى‏كرده و قرآن و اهل بيت را به جانشينى خود منصوب مى‏داشته است. اما بين اهل بيت و عترت تنها فردى كه صلاحيت خلافت رسول الله (ص) داشته على (ع) بوده است خود رسول الله (ص) اين حقيقت را ضمن حديث ثقلين با صراحت روشن كرد. يعنى دست على را گرفت و فرمود هر كه را من مولى و سرورم و هر كه را من از جان او به او نزديكترم پس على نيز بايد كه مولاى او و ولى او و سرور او باشد. بنابراين به استناد حديث ثقلين شكى در تقدم على بر اهل بيت و ساير مسلمانان و تعيين او براى خلافت و امامت بلافصل باقى نمى‏ماند. ابن حجر، احمد بن محمد هيثمى (م 947 ق) در كتاب خود الصواعق المحرقة فى الرد على اهل البدع و الزندقه كه در رد بر شيعه نوشته است بعد از بيان مطالب مشروحى درباره حديث ثقلين و وجوب تمسك به اهل بيت تا قيام قيامت و اين كه آنان همسنگ كتاب خدا و امان براى اهل زمينند (اهل بيت) گويد: «... پس شايسته‏ترين كس از اهل بيت كه بايد بود تمسك نمود پيشوا و عالم اهل بيت بود و على بن ابى طالب كرم الله وجهه است كه علمش از همه بيشتر و مدركات و دريافتهاى او از همه دقيق‏تر بود.» از اين رو ابوبكر مى‏گفت: «على عترت رسول الله يعنى همان كس است كه تمسك بدو را مؤكدا دستور فرموده است» (صواعق، 90) به علاوه حديث ثقلين كه اهل بيت (على و فاطمه و حسن و حسين) را به طور لا ينفك و همسنگ و همتاى قرآن و واجب الاطاعه مقرر فرموده و تصريح نموده است.