7 . سُكون ( ــــْــ )

«سُكون» يعنى «حركت نداشتن». علامت سكون ( ــــْــ ) بالاى حرف قرار مى گيرد. به حرفى كه هيچ حركتى ندارد و داراى علامت سكون است، ساكِن(1) مى گويند.

حرف ساكن به تنهايى خوانده نمى شود، زيرا حركت ندارد. بنابراين، حرف ساكن به كمكِ حرفِ حركت دارِ پيش از خود خوانده مى شود.(2)حرف ساكن و حرف متحرّكِ پيش از آن، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهند.

اكنون به مثال هاى زير توجّه كنيد و آن ها را بخوانيد:

جداگانه (تفكيكى)باهم (تركيبى)

بَعْدُ =بَعْــدُ =بَعْدُ

نَعْبُدُ =نَعْــبُــدُ =نَعْبُدُ

أَرْسَلَ =أَرْسَــلَ =أَرْسَلَ

أَنْعَمْتَ =أَ نْــعَمْــتَ =أَنْعَمْتَ

ىُوَسْوِسُ =يُــوَسْــوِسُ =يُوَسْوِسُ

توجّه

* در بسيارى از قرآن ها، علامت سكون به شكل ( ــــــ ) يا به صورت ( ــــــ ) است. پس علامت ( ـــْـ ) = ، .

* اگر پس از صداى فتحه، حرف (واو ساكن) يا (ياء ساكن) قرار گيرد، بايد فتحه به نرمى تلفّظ يا ادا شود. يعنى به هنگام خواندن، نبايد فتحه به ضمّه يا كسره تبديل شود. مثلاً:

كَوْثَرَ درست است نه كُوْثَرَ ;

همچنين

كَيْفَ درست است نه كِيْفَ.(3)

* اگر پيش از يك حرف ساكن، حرف ساكن ديگرى نيز وجود داشته

باشد، هر دو حرف ساكن به كمكِ حرف قبلى خوانده مى شوند و همراه با آن، يك بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهند. به اين مثال ها توجّه كنيد:

فَتْحْ، خَوْفْ، بَيْتْ، صَيْفْ، قُرَيْشْ، عَصْرْ، خُسْرْ، صَبْرْ، قَدْرْ، شَهْرْ، أَمْرْ، فَجْرْ.

* اگر پيش از حرف ساكن، يكى از حروف مدّ (صداهاى كشيده) باشد، حرف ساكن و حرف مدّ به كمك حرف قبلى خوانده مى شوند و همراه با آن، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهند; مانند ناسْ، دينْ، ماعُونْ.

پرسش :

1. سكون به چه معناست و علامت سكون كجاى حرف قرار مى گيرد؟

2.به چه حرفى «ساكن» مى گويند؟

3. آيا حرف ساكن به تنهايى خوانده مى شود؟ چرا؟

4. حرف ساكن به كمك چه حرفى خوانده مى شود و همراه با آن، چند بخش از كلمه را تشكيل مى دهد؟

5. آيا حرف ساكن در آغاز كلمه قرار مى گيرد؟ چرا؟

6. علامت سكون به چه شكل هايى نوشته مى شود؟

7. اگر پس از صداى فتحه، حرف (واو ساكن) يا (ياء ساكن) قرار گيرد، فتحه بايد چگونه خوانده شود؟

8. لين به چه معناست; و به چه حرف هايى، «حروف لين» مى گويند؟

9. اگر پيش از يك حرف ساكن، حرف ساكن ديگرى نيز وجود داشته باشد به چه صورت خوانده مى شود؟ در اين هنگام، چند بخش جداگانه از كلمه تشكيل مى شود؟

10. اگر پيش از حرف ساكن، يكى از حروف مدّ باشد، حرف ساكن و حرف مدّ به چه صورت خوانده مى شوند؟ در اين هنگام، چند بخش جداگانه از كلمه تشكيل مى شود؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

مِنْ ـ لَوْ ـ فَجْرِ ـ نَصْرُ ـ صَدْرَكَ ـ بِحَمْدِ ـ لَمْ يَكُنْ ـ فَوَسَطْنَ ـ زُلْزِلَتِ ـ أَغْنى ـ رَدَدْناهُ ـ زِلْزالَها ـ بِأَصْحابِ ـ أَفَلايَعْلَمُ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى علامت سكون باشند.

8 . تَشديد ( ـــّـ )

هر حرفى كه علامت تَشديد ( ـــّـ ) بالاى آن باشد، در هنگام خواندن، بدون فاصله و قطع صدا، به صورت دو حرف خوانده مى شود، به گونه اى كه به هنگام خواندن، حرف اوّل، ساكن، و حرف دوم، حركت دار تلفّظ مى شود. حرفى كه علامت تشديد دارد، محكم و با شدّت خوانده يا اَدا مى شود; از اين رو آن را «حرف مُشَدَّد» مى نامند.

بنابراين، «حرف مشدّد» در حقيقت شامل دو حرف است كه اوّلى حركت ندارد. به همين دليل، حرف مُشدّد مانند حرف ساكن، به تنهايى خوانده نمى شود و در آغاز كلمه قرار نمى گيرد. پس حرف مشدّد به كمك حرفِ حركت دارِ قبلى خوانده مى شود. حرفِ حركت دارِ قبلى با حرفِ مشدّد، دو بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهند; به اين ترتيب:

تَبَّ كه خوانده مى شود:تَبْبَ .

كُلِّ كه خوانده مى شود: كُلْلِ .

أُمُّ كه خوانده مى شود:أُمْمُ .

إِنّا كه خوانده مى شود: إِنْ نا .

رَبّى كه خوانده مى شود: رَبْ بى .

يُصِرُّونَ كه خوانده مى شود: يُصِرْرُونَ .

تذكّر

* براى آنكه مفهوم تشديد بهتر فهميده شود، حرف مشدّد به صورت دو حرف نوشته شد كه حرف اوّلِ ساكن همراه با حرفِ قبلى، يك بخش از كلمه; و حرف دوم، بخش ديگر را تشكيل مى دهند.

* اگر دو حرفِ مثلِ هم كنار يكديگر قرار گيرند و اوّلى حركت دار و دومى ساكن باشد، تشديد به كار نمى رود. مثلاً در كلمه مَمْنُون، دو حرف ميم جداگانه نوشته و خوانده مى شوند.

* اگر حرف مشدّد داراى علامت كسره باشد، گاه علامت كسره رابالاى حرف و زير تشديد قرار مى دهند; مثلاً به جاى رَبِّ مى نويسند: رَبِّ.

پرسش :

1. تشديد كجاى حرف قرار مى گيرد؟

2. حرفى را كه علامت تشديد دارد، چه مى نامند؟ چرا؟

3. حرف تشديددار چگونه خوانده مى شود؟

4. چرا حرف مشدّد به تنهايى خوانده نمى شود و در آغاز كلمه قرار نمى گيرد؟

5. حرف مشدّد به صورت چند بخشى خوانده مى شود؟ هر بخش شامل كدام حرف است؟

6. اگر دو حرفِ مثل هم كنار يكديگر قرار گيرند و اوّلى حركت دار و دومى ساكن باشد، آيا در آن تشديد به كار مى رود؟

7. اگر حرف مشدّد داراى علامت كسره باشد، گاه علامت كسره كجا قرار مى گيرد؟

تمرين:

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

حَقِّ ـ خَفَّتْ ـ رَبُّكَ ـ فَسَبِّحْ ـ عَدَّدَهُ ـ فَصَلِّ ـ حُصِّلَ ـ تُحَدِّثُ ـ تَنَزَّلُ ـ يُكَذِّبُ ـ تَطَّلِعُ ـ لَتَرَوُنَّ ـ لَتُسْئَلُنَّ ـ لَيُنْبَذَنَّ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى علامت تشديد باشند.

9 . تَنوين نَصب ( ــــًـ )

تَنوين نون ساكنى است كه در آخر برخى از كلمات عربى خوانده مى شود، امّا نوشته نمى شود. تنوين سه گونه است:

الف. تنوينِ نَصْب

ب. تنوينِ جَرّ

ج. تنوينِ رَفْع

علامت تنوينِ نَصب، دو فتحه ( ــــًـ ) است كه بالاى حرف قرار مى گيرد. به كلمه اى كه تنوين نصب دارد، مَنصوب مى گويند; مانند بً كه خوانده مى شود: بَنْ.(4)

اكنون به اين مثال ها توجّه كنيد:

نارًا خوانده مى شود:نارَنْ .

أَفْواجًاخوانده مى شود:أَفْواجَنْ .

تَوّابًاخوانده مى شود: تَوّابَنْ .

رَحْمَةً خوانده مى شود: رَحْمَتَنْ .

صُبْحًا خوانده مى شود: صُبْحَنْ .

معمولاً پس از تنوين نصب يك «الف» نوشته مى شود كه خوانده نمى شود; ولى اين الف در سه مورد نوشته نمى شود:

1. هنگامى كه در پايان كلمه، تاء گِرد (ة ـ ـة) باشد; مثلاً:

تَذْكِرَةً خوانده مى شود: تَذْكِرَتَنْ .

مَوْعِظَةً خوانده مى شود:مَوْعِظَتَنْ.

2. هنگامى كه در پايان كلمه، ياء (ى) باشد(5); مثلاً:

هُـدًى خوانده مى شود: هُـدَنْ .

3. هنگامى كه در پايان كلمه، همزه (ء) باشد; مثلاً:

مـاءً خوانده مى شود:مـاءَنْ.(6)

توجّه

* حرفى كه داراى تنوين نصب است، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد.

* گاه تنوين نصب را روى (الف) مى گذارند، نه روى حرف پيش از الف; مانند خَيْراً به جاى خَيْرًا.(7)

پرسش :

1. تنوين چيست؟

2. تنوين چند گونه است؟ آن ها را نام ببريد.
3. علامت «تنوين نصب» چيست و كجاى حرف قرار مى گيرد؟

4. در فارسى، به علامتِ «نصب» چه مى گويند؟

5. به كلمه اى كه «تنوين نصب» دارد، چه مى گويند؟

6. معمولاً پس از «تنوين نصب» چه حرفى نوشته مى شود كه خوانده نمى شود؟

7. در چه مواردى، پس از «تنوين نصب»، الف نوشته نمى شود؟

8. حرفى كه داراى «تنوين نصب» است، چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

كُفُوًا ـ شَرًّا ـ جَمْعًا ـ طَيْرًا ـ مالاً ـ قَدْحًا ـ مُبْصِرَةً ـ نَقْعًا ـ مُسَمًّى ـ أَذًى ـ جَزاءً ـ أَشْتاتًا ـ مَغْفِرَةً ـ فاكِهَةً.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى تنوين نصب باشند.

10 . تَنوينِ جَرّ ( ـــــ )

علامت تنوينِ جَرّ، دو كسره ( ـــــ ) است كه زير حرف قرار مى گيرد. به كلمه اى كه تنوين جرّ دارد، مَجرور مى گويند; مانند د كه خوانده مى شود: دِنْ.(8)

اكنون به اين مثال ها توجّه كنيد:

خُسْر خوانده مى شود:خُسْرِنْ.

حاسِد خوانده مى شود:حاسِدِنْ.

حِجارَة خوانده مى شود:حِجارَتِنْ.

راضِيَة خوانده مى شود: راضِيَتِنْ.

يَوْمَئِذ خوانده مى شود:يَوْمَئِذِنْ.

تذكّر

* حرفى كه داراى تنوين جرّ است، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد.

پرسش :

1. علامت «تنوين جرّ» چيست و كجاى حرف قرار مى گيرد؟

2. در فارسى، به علامتِ «جرّ» چه مى گويند؟

1ـ در فارسى، به علامت جرّ «دو زير» مى گويند.

3. به كلمه اى كه «تنوين جرّ» دارد، چه مى گويند؟

4. حرفى كه داراى «تنوين جرّ» است، چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

جُوع ـ خَوْف ـ عَمَد ـ أَمْر ـ غاسِق ـ هُمَزَة ـ ذَرَّة ـ عيشَة ـ قُرَيْش ـ سِجّيل ـ تَقْويم ـ مَأْكُول ـ مَمْنُون ـ مُمَدَّدَة.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى تنوين جرّ باشند.

11 . تَنوينِ رَفع ( ــــٌـ )

علامت تنوينِ رَفع، دو ضمّه ( ــــٌـ ) است(9) كه بالاى حرف قرار مى گيرد. به كلمه اى كه تنوين رفع دارد، مَرفوع مى گويند; مانند شٌ كه خوانده مى شود: شُنْ.(10)

اكنون به اين مثال ها توجّه كنيد:

حَبْلٌ خوانده مى شود: حَبْلُنْ .

سَلامٌ خوانده مى شود: سَلامُنْ .

لَشَديدٌ خوانده مى شود:لَشَديدُنْ .

حامِيَةٌ خوانده مى شود:حامِيَتُنْ .

مُؤْصَدَةٌ خوانده مى شود:مُؤْصَدَتُنْ .

توجّه

* حرفى كه داراى تنوين رفع است، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد.

پرسش :

1. علامت «تنوين رفع» چيست و كجاى حرف قرار مى گيرد؟

2. در فارسى، به علامتِ «رفع» چه مى گويند؟

3. به كلمه اى كه «تنوين رفع» دارد، چه مى گويند؟

4. حرفى كه داراى «تنوين رفع» است، چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

نارٌ ـ أَجْـرٌ ـ أَحَدٌ ـ خَيْرٌ ـ وَيْلٌ ـ عابِدٌ ـ لَشَهيدٌ ـ لَخَبيرٌ ـ لَكَنُودٌ  ـ حَميدٌ ـ حَرَجٌ ـ هاوِيَةٌ ـ واحِدَةٌ ـ رِضْوانٌ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى تنوين رفع باشند.

12 . مَدّ ( ـــــ )

پيش از اين، با صداهاى كشيده، يا حروفِ مَدّىِ ( ا ـ ى ـ وُ ) آشنا شديم. هرگاه بالاى حرف مدّى، علامت مدّ ( ـــــ ) قرار گيرد(11)، حرف مدّى با صداى كشيده تر خوانده مى شود; مثلاً:

جآءَ خوانده مى شود:جااااءَ.

جىءَ خوانده مى شود:جى ى ى ىءَ.

سآءَ خوانده مى شود:سااااءَ.

سُوءُ خوانده مى شود:سُووووءُ.

سىءَ خوانده مى شود:سى ى ى ىءَ.

به حرفى كه علامت مدّ داشته باشد، «مَمدود» مى گويند.

تذكّر

* معمولاً علامت مدّ بالاى سه حرف (الف) و (ياء) و (واو) قرار

مى گيرد كه (الف مدّى) و (ياء مدّى) و (واو مدّى) نام دارند. پس از حروف مدّى، اين سه حرف قرار مى گيرند:

ـ هـمـزه ; مثال: مآ أَغْنى.

ـ حرف ساكن ; مثال: آلاْنَ.

ـ حرف مشدّد ; مثال: ضآلّينَ

پرسش :

1. علامت مدّ كجاى حرف مدّى قرار مى گيرد؟

2. حرفى كه داراى علامت مدّ است، چگونه خوانده مى شود؟

3. به حرفى كه علامت مدّ داشته باشد، چه مى گويند؟

4. معمولاً علامت مدّ بالاى چه حرف هايى قرار مى گيرد؟

5. پس از حروف مدّى چه حرف هايى قرار مى گيرند؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

إِنّآ أَنْزَلْناهُ ـ وَ لا أَنْتُمْ ـ فى أَحْسَنِ ـ أَلَّذى أَطْعَمَهُمْ ـ يَدآ أَبى ـ شِتآءِ ـ مَلــئِكَةُ ـ يُرآؤُنَ ـ مآأَدْريكَ ـ إِنّآ أَعْطَيْناكَ ـ أَتُحآجُّونّى ـ تَأْمُرُونّى ـ فى أَمْرى ـ مآ أَعْبُدُ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى علامت مدّ باشند.

13 . وَصل ( ــــــ )

«علامتِ وَصل» نشانه اى است به اين شكل: ( ــــــ ) كه هر گاه بالاى همزه قرار گيرد، آن همزه خوانده نمى شود. در اين حالت، حرف هاى پيش از همزه و پس از همزه به يكديگر مى چسبند و وصل مى شوند; مثلاً:

وَانْحَرْ خوانده مى شود:وَنْحَرْ.

وَالْعَصْرِخوانده مى شود:وَلْعَصْرِ.

بِالْحَقِّ خوانده مى شود:بِلْحَقِّ.

وَامْرَأَتُهُ خوانده مى شود:وَمْرَأَتُهُ.

بِرَبِّ الْفَلَقِ خوانده مى شود:بِرَبِّلْفَلَقِ.

توجّه

* به همزه اى كه علامت وصل بالاى آن باشد، «همزه وصل» مى گويند. همزه وصل در آغازِ خواندنِ كلام، تلفّظ مى شود، مانند إِجْعَلْ; ولى در ميانِ خواندنِ كلام، تلفّظ نمى شود، مانند رَبِّ اجْعَلْ كه خوانده مى شود: رَبِّجْعَلْ.

* در برخى از قرآن ها، علامت وصل را بالاى «همزه وصل» نمى گذارند. در اين صورت، بايد خودمان حرفِ پيش از همزه را به حرفِ

پس از همزه وصل كنيم; مثلاً:

وَانْحَرْ خوانده مى شود: وَنْحَرْ.

* اگر پيش از علامت وصل، تنوين باشد، حرف نون (كه در تنوين به صورت ساكن است و تلفّظ مى شود) مكسور خوانده مى شود; به اين ترتيب:

مَثَلاً الْقَوْمُ(ر مَثَلَنْ الْقَوْمُ) خوانده مى شود:   مَثَلَنِ لْقَوْمُ.

بِغُلام اسْمُهُ (ر بِغُلامِنْ اسْمُهُ) خوانده مى شود:    بِغُلامِنِ سْمُهُ.

فِسْقٌ الْيَوْمَ (ر فِسْقُنْ الْيَوْمَ) خوانده مى شود:    فِسْقُنِ لْيَوْمَ.

در برخى از قرآن ها، براى راهنمايى خوانندگان، يك نون مكسور (نِ) زير تنوينِ اين گونه كلمه ها قرار مى دهند; مانند فِسْقٌنِ الْيَوْمَ. گاه نيز تنوين را حذف مى كنند و نونِ مكسور را زير حرف مى گذارند; مانند فِسْقُنِ الْيَوْمَ.

پرسش :

1. «علامت وصل» كجاى همزه قرار مى گيرد؟

2. هر گاه همزه اى علامت وصل داشته باشد، كلمه چگونه خوانده مى شود؟

3. «همزه وصل» چه همزه اى است؟

4. اگر پيش از علامت وصل، تنوين باشد، كلمه چگونه خوانده مى شود؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

وَالْفَتْحِ ـ كَالْعِهْنِ ـ كَالْفَراشِ ـ عِلْمَ الْيَقينِ ـ هُوَالاَْبْتَرُ ـ لِحُبِّ الْخَيْرِ ـ مِنَ الْجِنَّةِ ـ طَعامِ الْمِسْكينِ ـ زُرْتُمُ الْمَقابِرَ ـ وَاسْتَغْفِرْهُ ـ يَدُعُّ الْيَتيمَ ـ يَمْنَعُونَ الْماعُونَ ـ شَرِّ الْوَسْواسِ ـ حَمّالَةَ الْحَطَبِ.

2. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

ثَلاثَةٌ انْتَهُوا ـ كَرَماد اشْتَدَّتْ ـ بِزينَة الْكَواكِبِ ـ عَزيزٌ ابْنُ ـ أَمْوالٌ اقْتَرَفْتُمُوها ـ بِرَحْمَة ادْخُلْ ـ سَوآءً الْعاكِفُ ـ أَليمًاالَّذينَ ـ يَوْمَئِذالْحَقُّ ـ عَدْن الَّتى ـ عادٌالْمُرْسَلينَ ـ مِصْباحٌ الْمِصْباحُ ـ شَيْئًا اتَّخَذَها ـ إِفْكٌ افْتَريهُ.

3. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى علامت وصل باشند.

پی نوشتها:

1ـ ساكن يعنى داراىِ «سكون»; و سكون به معنى «آرامش» است. هنگامى كه حرفى با سكون خوانده مى شود، يعنى داراى آرامش است، زيرا هيچ صدايى ندارد.

2ـ حرف ساكن هيچ گاه در آغازِ كلمه قرار نمى گيرد; زيرا آغاز كردنِ كلمه بدون هيچ حركتى، مشكل است.

3ـ به دو حرف واو ساكن و ياء ساكن كه حرفِ پيش از آن ها مفتوح باشد، حروف لين مى گويند. «لين» يعنى «نرمى»; و اين دو حرف را «لين» مى نامند، زيرا به نرمى تلفّظ يا ادا مى شوند.

4ـ در فارسى، به علامت نصب «دوزَبَر» مى گويند.

5ـ اين (ياء) بايد منقلب از (الف) و به جاى آن باشد.

6ـ استثناء: دو كلمه (جُزْءًا) و (سُوءًا) با الف نوشته مى شوند.

7ـ در اين كتاب تنوين نصب روى حرف پيش از الف گذاشته شده است.

8ـ يكى از اين دو ضمّه رو به پايين و ديگرى رو به بالا و چسبيده به يكديگر (ــ) نوشته مى شود، ولى دستگاه تايپ و حروفچينى آن را به شكل (ــٌـ) مى نويسد. پس علامت ــٌـ = ــــ . البتّه در برخى قرآن ها علامت رفع به دلايلى گاه به شكل دو ضمّه كنار يكديگر (ــُـُـ) نوشته شده است.

9ـ در فارسى، به علامت رفع «دوپيش» مى گويند.

10ـ همان گونه كه پيش از اين گفته شد، مدّ يعنى كشش. و چون علامت مدّ باعث كشش بيشتر حروف مدّى مى شود، به آن، علامت مدّ مى گويند.

11ـ همزه و سكون و تشديد علّت و سبب مدّ هستند و كشيده نمى شوند.

منبع: کتاب آموزش قرآن

---

لينک هاي مرتبط : http://rasekhoon.net/weblog/borhan/14374.aspx,
ارسال شده در تاريخ یک شنبه 8 آذر 1388 | لينک مطلب | نظرات(0)

«علائم» قرآن به ما كمك مى كنند كه حروف قرآن را بخوانيم. مهم ترين علائم روخوانى قرآن عبارتند از:

1. فَتحـه

2. كَسره

3. ضَمّه

4. الفِ مَدّى

5. ياءِ مَدّى

6. واوِ مَدّى

7. سُكُون

8. تَشْديد

9. تَنْوينِ نَصْب

10. تَنْوينِ جَرّ

11. تَنْوينِ رَفْع

12. مَـدّ

13. وَصْـل

1. فَتحـه ( ــــَــ )

علامت فَتحه(1) ( ــــَــ ) بالاىِ حرف قرار مى گيرد; به اين ترتيب:

اَ (ءَ) ـ بَ ـ تَ ـ ثَ ـ جَ ـ حَ ـ خَ ـ دَ ـ ذَ ـ رَ ـ زَ ـ سَ ـ شَ ـ صَ ـ ضَ ـ طَ ـ ظَ ـ عَ ـ غَ ـ فَ ـ قَ ـ كَ ـ لَ ـ مَ ـ نَ ـ هَ ـ وَ ـ ىَ .

به حرفى كه علامت فتحه بالاىِ آن باشد، مَفتوح مى گويند. هر حرفِ «مفتوح» يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد. اكنون به مثال هاى زير توجّه كنيد و آن ها را بخوانيد:

جداگانه (تَفكيكى)باهم (تَركيبى)

لَكَ =لـَـكَ =لَكَ

تَرَ =تَــرَ =تَرَ

مَعَ =مَــعَ =مَعَ

فَعَلَ =فَــعـَـلَ =فَعَلَ

وَقَبَ =وَقَــبَ =وَقَبَ

توجّه

* صداى فتحه در زبان عربى با صداى فتحه در زبان فارسى تفاوت ندارد.

پرسش :

1. چه چيزهايى به ما كمك مى كنند كه حروف قرآن را بخوانيم؟

2. مهم ترين علائمِ روخوانى قرآن را نام ببريد.

3. علامت فتحه كجاى حرف قرار مى گيرد؟

4. فتحه به چه معناست و چرا به آن، فتحه گفته مى شود؟

5. در زبان فارسى، علامت فتحه را چه مى نامند؟

6. به حرفى كه علامت فتحه بالاى آن باشد، چه مى گويند؟

7. هر حرف «مفتوح» چند بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

8. آيا صداى فتحه در زبان عربى با صداى فتحه در زبان فارسى تفاوت دارد؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

خَلَقَ ـ كَسَبَ ـ حَسَدَ ـ جَعَلَ ـ جَمَعَ ـ كَتَبَ ـ مَنَعَكَ ـ شَجَرَتَ ـ فَقَدَرَ ـ فَخَرَجَ ـ خَلَقَكَ ـ وَ وَجَدَكَ ـ وَ يَذَرَكَ ـ فَعَدَلَكَ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه همه حرف هاى آن ها علامت فتحه داشته باشند.

2. كَسره ( ــــِــ )

علامتِ كَسره(21) ( ــــِــ ) زيرِ حرف قرار مى گيرد; به اين ترتيب:

اِ (ءِ)(3) ـ بِ ـ تِ ـ ثِ ـ جِ ـ حِ ـ خِ ـ دِ ـ ذِ ـ رِ ـ زِ ـ سِ ـ شِ ـ صِ ـ ضِ ـ طِ ـ ظِ ـ عِ ـ غِ ـ فِ ـ قِ ـ كِ ـ لِ ـ مِ ـ نِ ـ هِ ـ وِ ـ ىِ.

به حرفى كه علامت كسره زيرِ آن باشد، مَكسور مى گويند. هر حرف مكسور يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد. اكنون به مثال هاى زير توجّه كنيد و آن ها را بخوانيد:

جداگانه (تَفكيكى)باهم (تَركيبى)

م ِنَ =مــِـنَ =مِنَ

حَطَبِ =حـَـطَـبِ =حَطَبِ

بَلَدِ =بــَـلَــدِ =بَلَدِ

فَلَقِ =فــَـلَــقِ =فَلَقِ

مَلِكِ =مــَـلِــكِ =مَلِكِ

توجّه

* صداى كسره در زبان عربى با صداى كسره در زبان فارسى كمى تفاوت دارد. صداى كسره در زبان عربى به حرف «ياء» تمايل دارد و شبيه صداى «اى» است، امّا داراى كشيدگى نيست.

پرسش :

1. علامت كسره كجاى حرف قرار مى گيرد؟

2. به حرفى كه علامت كسره زيرِ آن باشد، چه مى گويند؟

3. هر حرف «مكسور» چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

4. كسره به چه معناست و چرا به آن، كسره گفته مى شود؟

5. در زبان فارسى، علامت كسره را چه مى نامند؟

6. صداى كسره در زبان عربى با صداى كسره در زبان فارسى چه تفاوتى دارد؟

تمرين:

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

هِىَ ـ لِمَ ـ بِمَ ـ وَلِىَ ـ أَقِمِ ـ أَبَتِ ـ كَمَثَلِ ـ بِيَدِكَ ـ قِبَلَكَ ـ فَصَعِقَ ـ لِيَذَرَ ـ فَلَبِثَ ـ أَفَحَسِبَ ـ أَفَأَمِنَ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه هم علامت فتحه و هم علامت كسره داشته باشند.

3 ـ  ضمّه ( ــــُــ )

علامت ضَمّه(4) ( ــــُــ ) بالاى حرف قرار مى گيرد; به اين ترتيب:

اُ (ءُ) ـ بُ ـ تُ ـ ثُ ـ جُ ـ حُ ـ خُ ـ دُ ـ ذُ ـ رُ ـ زُ ـ سُ ـ شُ ـ صُ ـ ضُ ـ طُ ـ ظُ ـ عُ ـ غُ ـ فُ ـ قُ ـ كُ ـ لُ ـ مُ ـ نُ ـ هُ ـ وُ ـ ىُ.

به حرفى كه علامت ضمّه بالاى آن باشد، مَضموم مى گويند. هر حرف مضموم يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد. اكنون به مثال هاى زير توجّه كنيد و آن ها را بخوانيد:

جداگانه (تَفكيكى)باهم (تَركيبى)

هُوَ =هـُـوُ =هُوَ

صَمَدُ =صـَـمَــدُ =صَمَدُ

فَهُوَ =فَــهُــوَ =فَهُوَ

عُقَدِ =عُــقَــدِ =عُقَدِ

خُلِقَ =خُــلِــقَ =خُلِقَ

توجّه

* صداى ضمّه در زبان عربى با صداى ضمّه در زبان فارسى كمى تفاوت دارد. صداى ضمّه در زبان عربى به حرف «واو» تمايل دارد و شبيه صداى «اُو» است، امّا داراى كشيدگى نيست.

* به سه علامت فتحه و كسره و ضمّه، «حركت هاى كوتاه» يا «صداهاى كوتاه» نيز گفته مى شود.

پرسش :

1. علامت ضمّه كجاى حرف قرار مى گيرد؟

2. به حرفى كه علامت ضمّه بالاى آن باشد، چه مى گويند؟

3. هر حرف «مضموم» چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

4. ضمّه به چه معناست و چرا به آن، ضمّه گفته مى شود؟

5. در زبان فارسى، علامت ضمّه را چه مى نامند؟

6. صداى ضمّه در زبان عربى با صداى ضمّه در زبان فارسى چه تفاوتى دارد؟

7. به سه علامت فتحه و كسره و ضمّه چه گفته مى شود؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

يَكُ ـ جُعِلَ ـ صُحُفُ ـ سُبُلَ ـ مَطَرُ ـ حَسُنَ ـ يَضَعُ ـ يَصِلُ ـ فَبُهِتَ ـ رُسُلِكَ ـ لَنُبِذَ ـ سَنَسِمُهُ ـ رَزَقَكُمُ ـ وَ بَصَرُكَ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه هم علامت فتحه و هم علامت كسره و هم علامت ضمّه داشته باشند.

4. الفِ مَدّى ( ــــَــ ا )(صداى كشيده فتحه)

گـاهى پس از صـداى كوتاه فتحه، حرف الف قرار مى گيرد: ( ــــَــ ا)
در اين حالت، به هنگام خواندن، صداى فتحه دو برابر كشيده مى شود. به همين دليل، به اين الف، (الفِ مَدّى)(5) يا (صداى كشيده فتحه) مى گويند; مانند مَا .

روش تلفّظ يا اَدا كردنِ «الف مدّى» به اين صورت است:

صداى كوتاه فتحه + مقدارى كشش = صداى كشيده فتحه.

يا به بيانِ كوتاه تر:

فتحه + مقدارى مدّ = الف مدّى.

صداى الف مدّى پس از هشت حرفِ ( خ ، ص ، ض ، ط ، ظ ، غ ، ق ، ر ) و گاه پس از حرف (ل)(6) به صورت درشت و غليظ و شبيه صداى «آ» در زبان فارسى خوانده مى شود. امّا پس از بقيّه حروف و گاه نيز پس از حرف (ل) به صورت نازك و رقيق و شبيه صداى «فتحه» ، ولى با دو

برابر مدّ و كشش، تلفّظ و اَدا مى گردد.(7)

در قرآن هايى كه به شيوه فارسى علامت گذارى مى شوند، فتحه پيش از الف مدّى ( ـــَــ ا ) به صورت ايستاده ( ــ ا ) نوشته مى شود تا معلوم گردد كه فتحه بايد با صداى كشيده خوانده شود; به اين ترتيب:

ا (ءا) ـ با ـ تا ـ ثا ـ جـا ـ حـا ـ خـا ـ دا ـ ذا ـ را ـ زا ـ سا ـ شا ـ صا ـ ضا ـ طا ـ ظا ـ عا ـ غا ـ فا ـ قا ـ كا ـ لا ـ ما ـ نا ـ ها ـ وا ـ يا.

اكنون به چند مثال از كلماتِ داراى الف مدّى بنگريد:

إِلـهِ ، قامَ ، نَريكَ ، عَلـى ، صَلـوةَ .

در قرآن هايى كه به شيوه عربى علامت گذارى مى شوند، گاه الف مدّى با گذاشتن يك الف كوچك و كوتاه در كنار فتحه ( ـــَـــــ ) نشان داده مى شود; به اين ترتيب: مَـلِكِ به جاى مَالِكِ و صِرَ طَ به جاى صِرَاطَ.

شكل هاى الف مدّى

1. به صورت الف كوتاه مانند إِلـهِ .

2. به صورت الف كوتاهِ همراه با الف بزرگ مانند قامَ.

3. پيش از حرف ياء كوچك مانند نَريكَ.

4. پيش از حرف ياء بزرگ مانند عَلـى.

5. پيش از حرف واو مانند صَلـوةَ.(8)

اكنون به مثال هاى زير توجّه كنيد و آن ها را بخوانيد:

جداگانه (تَفكيكى)باهم (تَركيبى)

فَراشِ =فـَراشِ =فَراشِ

طَعام ِ =طـَـعام ِ =طَعام ِ

مالَها =مالَــها =مالَها

قارِعَةُ =قا رِعـَـةُ =قارِعَةُ

صالِحاتِ =صالِــحاتِ =صالِحاتِ

تذكّر

* الف مدّى همراه با حرفِ مفتوحِ پيش از خود، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد.

پرسش :

1. «الف مدّى» چيست؟

2. «مَدّ» يعنى چه؟

3. چرا به صداهاى كشيده «حروف مدّى» مى گويند؟

4. «الف مدّى» چگونه تلفّظ يا اَدا مى شود؟

5. چه هنگامى «الف مدّى» به صورت درشت و غليظ; و چه هنگامى به صورت نازك و رقيق تلفّظ و اَدا مى شود؟

6. صداى «الف مدّى» به كدام صداى زبان فارسى شباهت دارد؟

7. چرا «الف مدّى» گاه به صورت نازك و رقيق، و گاه به صورت درشت و غليظ تلفّظ و ادا مى شود؟

8. در قرآن هايى كه به شيوه فارسى علامت گذارى مى شوند، فتحه پيش از «الف مدّى» به چه صورت نوشته مى شود؟ چرا؟

9. در قرآن هايى كه به شيوه عربى علامت گذارى مى شوند، گاه «الف مدّى» به چه صورت نشان داده مى شود؟

10. شكل هاى «الف مدّى» را ذكر كنيد.

11. «الف مدّى» همراه با حرفِ مفتوح پيش از خود، چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

ناسِ ـ مالَ ـ إِذا ـ ذاتَ ـ كانَ ـ قالَ ـ إِلـى ـ جِبالُ ـ سُكارى ـ فَذلِكَ ـ تَكاثُرُ ـ مَقابِرَ ـ زَكوةَ ـ شانِئَكَ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى «الف مدّى» باشند.

5 . ياءِ مَدّى ( ــــِ ى ) (صداى كشيده كسره)

گاهى پس از صداى كوتاه كسره، حرف ياء قرار مى گيرد: ( ــــِ ى ). در اين حالت، به هنگام خواندن، صداى كسره دو برابر كشيده مى شود. به همين دليل، به اين ياء، (ياءِ مَدّى) يا (صداى كشيده كسره) مى گويند; مانند فِى .

روش تلفّظ يا ادا كردنِ «ياء مدّى» به اين صورت است:

صداى كوتاه كسره + مقدارى كشش = صداى كشيده كسره.

يا به بيانِ كوتاه تر:

كسره + مقدارى مدّ = ياء مدّى.

صداى ياء مدّى پس از تمامى حروف يكسان است. اين صدا شبيه صداى (اى) در فارسى و حدود دو شماره است.

در قرآن هايى كه به شيوه فارسى علامت گذارى مى شوند، كسره پيش از ياء مدّى ( ــــِ ى ) به صورت ايستاده ( ــــ ى ) نوشته مى شود تا معلوم گردد كه كسره بايد با صداى كشيده خوانده شود; به اين ترتيب:

اى (ءى) ـ بى ـ تى ـ ثى ـ جى ـ حى ـ خى ـ دى ـ ذى ـ رى ـ زى ـ سى ـ شى ـ صى ـ ضى ـ طى ـ ظى ـ عى ـ غى ـ فى ـ قى ـ كى ـ لى ـ مى ـ نى ـ هى ـ وى ـ يى.

اكنون به مثال هاى زير توجّه كنيد و آن ها را بخوانيد:

جداگانه (تَفكيكى)باهم (تَركيبى)

تىنِ =تيــنِ =تينِ

رَحىم ِ =رَحيــم ِ =رَحيم ِ

جىدِها =جيــدِها =جيدِها

أَبابىلَ =أَبابـيــلَ =أَبابيلَ

سافِلىنَ =سافِــليــنَ =سافِلينَ

توجّه

* ياء مدّى همراه با حرفِ مكسورِ پيش از خود، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد.

* گاه به جاى اينكه كسره ايستاده را زير حرفِ پيش از ياء مدّى قرار دهند، آن را زير خودِ ياء مدّى مى نويسند; مانند فى به جاى فى .

پرسش :

1. «ياء مدّى» چيست؟

2. «ياء مدّى» چگونه تلفّظ يا ادا مى شود؟

3. صداى «ياء مدّى» به كدام صداى زبان فارسى شباهت دارد و حدود چند شماره است؟

4. در قرآن هايى كه به شيوه فارسى علامت گذارى مى شوند، كسره

پيش از «ياء مدّى» به چه صورت نوشته مى شود؟ چرا؟

5 . «ياء مدّى» همراه با حرفِ مكسورِ پيش از خود، چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

6 . گاه كسره ايستاده در ياء مدّى را زير كدام حرف قرار مى دهند؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

أَبى ـ فيلِ ـ أَمينِ ـ فيها ـ دينِ ـ يَتيمَ ـ يَقينِ ـ جَحيمَ ـ نَعيمِ ـ عالَمينَ ـ لاِيلافِ ـ مَوازينُ ـ سينينَ ـ حاكِمينَ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى «ياء مدّى» باشند.

6 . واوِ مَدّى ( ــــُـ و )(صداى كشيده ضمّه)

گاهى پس از صداى كوتاه ضمّه، حرف واو قرار مى گيرد: ( ــــُـ و ). در اين حالت، به هنگام خواندن، صداى ضمّه دو برابر كشيده مى شود. به همين دليل، به اين واو، (واوِ مَدّى) يا (صداى كشيده ضمّه) مى گويند; مانند طُورِ .

روش تلفّظ يا ادا كردنِ «واو مدّى» به اين صورت است:

صداى كوتاه ضمّه + مقدارى كشش = صداى كشيده ضمّه.

يا به بيانِ كوتاه تر:

ضمّه + مقدارى مدّ = واو مدّى.

صداى واو مدّى پس از تمامى حروف يكسان است. اين صدا شبيه صداى (او) در فارسى و حدود دو شماره است.

در قرآن هايى كه به شيوه فارسى يا عربى علامت گذارى مى شوند، شكل نگارش واومدّى يكسان است; به اين ترتيب:

اُو (ءُو) ـ بُو ـ تُو ـ ثُو ـ جُو ـ حُو ـ خُو ـ دُو ـ ذُو ـ رُو ـ زُو ـ سُو ـ شُو ـ صُو ـ ضُو ـ طُو ـ ظُو ـ عُو ـ غُو ـ فُو ـ قُو ـ كُو ـ لُو ـ مُو ـ نُو ـ هُو ـ وُو ـ يُو.

اكنون به مثال هاى زير توجّه كنيد و آن ها را بخوانيد:

جداگانه (تفكيكى)باهم (تركيبى)

صُدُورِ =صُــدُورِ =صُدُورِ

قُبُورِ =قُــبُورِ =قُبُورِ

مُوقَدَةُ =مُوقَــدَةُ =مُوقَدَةُ

كافِرُونَ =كافِــرُونَ =كافِرُونَ

عابِدُونَ =عابِــدُونَ =عابِدُونَ

تذكّر

* به حرفى كه حركت داشته باشد، حرف مُتَحَرِّك يا حرف حركت دار مى گويند.

* واو مدّى همراه با حرفِ مضمومِ پيش از خود، يك بخشِ جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد.

* همان گونه كه اشاره شد، به سه حرف الف مدّى، ياء مدّى و واو مدّى، «حروف مدّى» يا «صداهاى كشيده» مى گويند.

* با توجّه به آنچه گفته شد، حروف مدّى عبارتند از:

1. الفى كه پيش از آن، حرف مفتوح است (الفِ ماقَبلْ مفتوح).

2. يايى كه پيش از آن، حرف مكسور است (ياءِ ماقَبلْ مكسور).

3. واوى كه پيش از آن، حرف مضموم است (واوِ ماقَبْل مضموم).

پرسش :

1. «واو مدّى» چيست؟

2. «واو مدّى» چگونه تلفّظ يا ادا مى شود؟

3. صداى «واو مدّى» به كدام صداى زبان فارسى شباهت دارد و حدود چند شماره است؟

4. آيا در قرآن هايى كه به شيوه فارسى يا عربى علامت گذارى مى شوند، شكل «واو مدّى» تفاوت دارد؟

5. «حرف مُتَحَرِّك» چه حرفى است؟

6. «واو مدّى» همراه با حرفِ مضمومِ پيش از خود، چند بخش جداگانه از كلمه را تشكيل مى دهد؟

تمرين :

1. چهارده كلمه زير را يك بار جداگانه (تفكيكى) و يك بار با هم (تركيبى) بخوانيد:

رُوحُ ـ مُوسى ـ ساهُونَ ـ ماعُونَ ـ يَمُوتُ ـ أَعُوذُ ـ كاتِبُونَ ـ تَصِفُونَ ـ يُوفُونَ ـ يَقُولُونَ ـ يَزالُونَ ـ أُوتُوهُ ـ قُلُوبُكُما ـ يَتَغامَزُونَ.

2. چهارده كلمه در قرآن پيدا كنيد كه داراى «واو مدّى» باشند.

پی نوشتها:

1- فتحه يعنى يك بار «گشودن» و «باز كردن». به هنگام خواندن و تلفّظِ حرفِ فتحه دار، لب هاى انسان يك بار گشوده و باز مى شوند. از اين رو، به اين علامت، فتحه مى گويند. در زبان فارسى، فتحه را «زَبَر» يا «صداى بالا» مى نامند.

2- كسره يعنى يك بار «شكستن». به هنگام خواندن و تلفّظِ حرف كسره دار، لب هاى انسان يك بار به طرف پايين متمايل و شكسته مى شوند. از اين رو، به اين علامت، كسره مى گويند. در زبان فارسى، كسره را «زير» يا «صداى پايين» مى نامند.

3ـ كسره زير همزه را گاه زير «خطِّ زمينه» مى گذارند; مانند قائِد ( ءِ) و گاه آن را بالاى «خطِّ زمينه» قرار مى دهند; مانند قائِد ( ء).

4ـ ضمّه يعنى يك بار «به هم پيوستن» و «جمع شدن». به هنگام خواندن و تلفّظ حرف ضمّه دار، لب هاى انسان يك بار به هم پيوسته و جمع مى شوند. از اين رو، به اين علامت، ضمّه مى گويند. در زبان فارسى، ضمّه را «پيش» يا «صداى وسط» مى نامند.

5ـ مَدّ يعنى «كشيدن» و «كِشش». چون صداهاى كشيده به شكل حروف نوشته مى شوند، به اين صداها «حروفِ مَدّى» مى گويند.

6ـ هر گاه حرف (لام) در كلمه (اللّه) قرار بگيرد و پيش از آن، حركت فتحه يا ضمّه باشد، به صورت درشت و غليظ تلفّظ و اَدا مى شود، مانند «إِنَّ اللّهَ» و «يَدُاللّهِ».

7ـ به بيانِ ديگر: به هنگام خواندن، «الف مدّى» تابع و پيرو حرف پيش از خود است. هرگاه حرفى نازك و رقيق خوانده شود، الف مدّىِ بعد از آن نيز نازك و رقيق تلفّظ و اَدا مى گردد. و هر گاه حرفى درشت و غليظ خوانده شود، الف مدّىِ بعد از آن هم درشت و غليظ تلفّظ و اَدا مى گردد.

8ـ گاه در چنين مواردى الف مدّى را روى حرف (ياء) و (واو) قرار مى دهند، مانند نَريكَ، عَلى، صَلـوةَ. گاهى هم نقطه هاى ياء كوچك (يــ) را كه پايه و كرسى الف مدّى است، حذف مى كنند و آن را به اين شكل مى نويسند: (يــ); مانند «نَريكَ».

منبع: کتاب آموزش قرآن

---

ارسال شده در تاريخ یک شنبه 24 آبان 1388 | لينک مطلب | نظرات(0)

براى آموختن و يادگيرى روخوانى قرآن بايد با سه چيز آشنا شويم:

الف. حروف قرآن   ب. علائم قرآن   ج. قواعد قرآن

الف. حروف قرآن

براى آموختن هر زبانى، اوّل بايد با حروف الفباى آن زبان آشنا شويم. مى دانيد كه قرآن به زبان عربى است; پس براى يادگيرى روخوانى قرآن، اوّل بايد با حروف الفباى عربى آشنا گرديم.

1. تعداد حروف

حروف الفباى عربى همان حروف الفباى فارسى است، با اين تفاوت كه چهار حرف (پ، چ، ژ، گ)(1) در زبان عربى وجود ندارند. پس زبان عربى داراى بيست و هشت (28) حرف است.(2)

2. شكل ها و اسم هاى حروف

شكل ها و اسم هاى حروف عربى عبارتند از:

شمارهشكل حرفاسم حرفشمارهشكل حرفاسم حرف

1- ا (ء)الف(همزه)(3)15ضضاد

2- بباء16ططاء

3-  تتاء17ظظاء

4- ثثاء18ععَين

5- ججيم19غغَين

6- ححاء20ففاء

7- خخاء21ققاف

8- ددال22ك(4)كاف

9- ذذال23للام

10- رراء24مميم

11- ززاء (زاى)25ننون

12- سسين26ههاء

13- ششين27وواو(5)

14-  صصاد28ىياء
تـوجّه

* بعضى از حروف زبان فارسى و عربى به دو شكل بزرگ (آخر) و كوچك (غيرآخر) نوشته مى شوند. اين حروف عبارتند از: (ب ، ت ، ث ، ج ، ح ، خ ، س ، ش ، ص ، ض ، ع ، غ ، ف ، ق ، ك ، ل ، م ، ن ، ه ، ى ). مثلاً حرف هاى باء، جيم، و ياء به اين دو شكل نوشته مى شوند:
( ب ـ بــ )، ( ج ـ جــ )، ( ى ـ يــ ).(6) شكل اين حروف در زبان فارسى و عربى يكسان است، به جز حرف تاء ( ت ) كه در زبان عربى به دو شكل ( ـة ) و ( ة ) نيز نوشته مى شود.(7)

* در زبان عربى، در آخـِر اسـم بعضى از حـرف ها «همـزه» قرار دارد. اين همزه نوشته مى شود، امّا خوانده نمى شود تا خواندنِ آن حرف راحت تر باشد.(8) مثلاً حرف ( ت ) با همزه و به صورت ( تاء ) نوشته مى شود، ولى بدون همزه و به صورت ( تا ) خوانده مى شود.

پرسش :

1. زبان عربى داراى چند حرف است؟

2. كدام حروف فارسى در زبان عربى نيستند؟

3. شكل كدام حروف عربى با شكل آن ها در زبان فارسى تفاوت دارد؟
4. شكل بزرگ (آخر) و شكل كوچك (غيرآخـِر) كدام حروف يكسان است؟

5. در آخر اسم كدام حروف عربى همزه قرار دارد؟ آيا اين همزه خوانده مى شود؟

تمرين :

اسم هر يك از چهارده حرف زير را بنويسيد:

ا (ء) ، ت ، ج ، ذ ، ز ، ش ، ض ، ط ، ع ، ل ، ن ، ه ، و ، ى.

3 . حروف مُقَطَّعه

از مجموع 114 سوره قرآن، 29 سوره با حروفى آغاز مى شوند كه بايد جدا جدا و با اسم هاى مخصوص خودشان خوانده شوند. اين حروف را «حروف مُقَطَّعه»(9) مى نامند. مثلاً در آغاز سوره بقره، عبارت (الم) آمده است كه چنين خوانده مى شود: (الف، لام، ميم).

مجموع اين حروف، 78 حرف است كه اگر حرف هاى تكرارى شان را كنار بگذاريم، 14 حرف باقى مى مانند. اكنون با اين حروف و اسم هاشان آشنا مى شويد:(10)
1.ا=الف

2.ح=حا

3.ر=را

4.س=سين

5.ص=صاد

6.ط=طا

7.ع=عَين

8.ق=قاف

9.ك=كاف

10.ل=لام

11.م=ميم

12.ن=نون

13.ه=ها

14.ى=يا

همان گونه كه مى بينيد حروفى كه آخرشان همزه ( ء ) است،بدون همزه خوانده مى شوند، مثلاً ( طه ) به اين صورت خوانده مى شود:( طا ـ ها ).

همه عبارت هاى داراى حروف مقطّعه ـ بدونِ آوردنِ عبارت هاى تكرارى ـ به صورت يك حرفى، دوحرفى، سه حرفى، چهارحرفى، و پنج حرفى عبارتند از:

شماره نام سوره حروف مقطّعه طرزخواندن حروف مقطّعه

1سوره صادص =صآد

2سوره قافق =قآف

3سوره قلمن =نون

4سوره هاى فُصِّلَت ـ دُخان

مؤمن ـ زُخرُف ـ جاثِيَه ـ

اَحقافحم =حا ـ ميم

5سوره نَملطس =طا ـ سين

6سوره ياسينيس =يا ـ سين

7سوره طاهاطه =طا ـ ها

8سوره هاى يونُس ـ هود ـ

يوسُف ـ ابراهيم ـ حِجرالر =الف ـ لآم ـ را

9سوره هاى بَقَره ـ روم ـ

آلِ عِمران ـ عَنكَبوت ـ

لُقمان ـ سَجدهالم =الف ـ لآم ـ ميم

10سوره هاى شُعَراء ـ قَصَصطسم=طا ـ سين ـ ميم

11سوره رَعدالمر =الف ـ لآم ـ ميم ـ را

12سوره اَعرافالمص =الف ـ لآم ـ ميم ـ صآد

13سوره شورىحم عسق =حا ـ ميم ـ عَين ـ

سين ـ قآف

14سوره مَريَمكهيعص =كآف ـ ها ـ يا ـ عَين ـ صآد

تذكّر

* بالاى برخى از حروف مقطّعه، علامت مَدّ (ــــــ) وجود دارد.(11) به هنگامِ تلفّظ، بايد اين حروف را به صورتِ كشيده بخوانيم.

* اسم برخى از حروف زبان عربى با زبان فارسى تفاوت دارد. براى نشان دادن اين تفاوت، در قرآن هايى كه به شيوه فارسى علامت گذارى شده اند، علامتى به شكل الف كوتاه ( ا ) روى برخى از حروف مقطّعه گذاشته مى شود تا قارىِ(12) فارسى زبان، آن ها را صحيح و درست بخواند; مثلاً حم را به صورت (حا ـ ميم) بخواند، نه به صورت (حِ ـ ميم).

پرسش :

1. چند سوره قرآن با «حروف مقطّعه» آغاز مى شوند؟

2. «حروف مقطّعه» به چه حروفى گفته مى شود؟

3. مجموع «حروف مقطّعه» چند حرف است؟

4. اگر حرف هاى تكرارى را كنار بگذاريم، چند حرف از «حروف مقطّعه» باقى مى مانند؟ اسم هر يك را ذكر كنيد.

5. «حروف مقطّعه»اى كه در آخرشان همزه ( ء) است، چگونه خوانده مى شوند؟

6. «حروف مقطّعه» در كدام عبارت جمع شده اند؟

7. «حروف مقطّعه» به صورت هاى چندحرفى هستند؟

8. چرا بالاى برخى از «حروف مقطّعه» علامتى به شكل الفِ كوتاه ( ا ) مى گذارند؟

تمرين:
اين «حروف مقطّعه» را بخوانيد:
ق ـ يس ـ الر ـ المص ـ كهيعص ـ ن ـ طس ـ الم ـ المر ـ حم ـ عسق.

---

ارسال شده در تاريخ جمعه 15 آبان 1388 | لينک مطلب | نظرات(0)

خواندن قرآن داراى احكام و آداب فراوان است كه اكنون به برخى از آن ها اشاره مى كنيم:

1. احترام گذاشتن به قرآن و برگه هاى آن لازم و واجب است.

2. بدون وضو يا طهارت نبايد دست يا عضوى ديگر از بدن خود را به نوشته هاى قرآن برسانيم.

3. اگر قرآن به زبان فارسى يا زبانى ديگر ترجمه شده باشد، تماس دست يا عضوى ديگر از بدن با آن ـ بدون وضو يا طهارت ـ اشكال ندارد وجايز است. البتّه اگر در ترجمه قرآن نام خدا يا پيغمبران يا امامان يا حضرت فاطمه زهرا(عليهم السلام) وجود داشته باشد، نيز نبايد دست يا عضوى ديگر از بدن را ـ بدون وضو يا طهارت ـ به آن نام ها برسانيم.

4. در هر يك از چهار سوره سَجده (آيه 15) و سوره فُصِّلَت (آيه 37) و سوره نَجم (آيه 62) و سوره عَلَق (آيه 19) يك آيه سجده وجود دارد. در قرآن، كنار اين آيه ها عبارت «سجده واجبه» نوشته شده است. هر گاه انسان اين آيه ها را بخواند يا به آن ها گوش دهد، بايد فوراً سجده كند. اگر كسى اين كار را فراموش كند، بايد هر لحظه كه آن را به ياد بياورد، سجده كند.

5. براى خواندن قرآن، لباس پاكيزه بپوشيم; وضو بگيريم; مسواك بزنيم; عطر بماليم; و رو به قبله بنشينيم.

6. هنگام خواندن قرآن، پاهاى خود را دراز نكنيم و پشتمان را به جايى تكيه ندهيم.

7. در حال خواندن قرآن، تنها به قرآن و معانى آن توجّه كنيم و «حضور قلب» داشته باشيم، يعنى ياد خدا و عظمت و بزرگى او را در ذهن خود تقويت كنيم.

8. در آيات قرآن تفكّر و تدبّر كنيم و به گونه اى قرآن بخوانيم كه گويى با خدا سخن مى گوييم و خدا نيز با ما سخن مى گويد.

9. پيش از خواندن قرآن صَلَوات بفرستيم و دعا بخوانيم، به ويژه دعاهايى كه پيشوايان معصوم(عليهم السلام) به ما آموخته اند.

10. پيش از خواندن سوره هاى آخر اين كتاب ـ بجز سوره حمد ـ أَللّهُ أَكْبَرُ بگوييم.

11. پيش از خواندن قرآن، اوّل بگوييم: «أَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ» ]= از شيطان رانده شده به خدا پناه مى برم.[ سپس بگوييم: «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ».

12. هنگام خواندن قرآن، به كلمات و آيات آن نگاه كنيم، حتّى اگر آن ها را حفظ كرده باشيم.

13. كلمات قرآن را نه به تندى و نه با فاصله زياد بخوانيم، بلكه آن ها را شمرده شمرده قراءت كنيم.

14. بكوشيم تا قرآن را درست ياد بگيريم و درست بخوانيم.

15. اگر مى توانيم، قرآن را با صداى زيبا و نيكو بخوانيم.

16. بكوشيم تا گذشته از خواندنِ قرآن، معانى آيات را نيز فرا گيريم.

17. هر مقدار كه مى توانيم، آيات و سوره هاى قرآن را به صورت صحيح حفظ كنيم.

18. بسيار قرآن بخوانيم و به دستورهاى آن عمل كنيم. مخصوصاً بايد بكوشيم كه در هر روز چند آيه از قرآن را بخوانيم.

19. هنگامى كه صداى قرآن به گوشمان مى رسد، ساكت باشيم و به آن گوش فرا دهيم و چيزى نخوريم و ننوشيم.

20. در خانه يك قرآن داشته باشيم و هميشه همان را بخوانيم.

21. هنگام خواندن قرآن، آن را در جايى بلندتر از زمين ـ مانند رَحل ـ بگذاريم يا با دستهامان آن را بگيريم.

22. قرآن را با كمال ادب وتواضع بخوانيم. از آغاز تا پايان قراءت، نخنديم و با كسى حرف نزنيم.

23. قرآن را در جاهاى مناسب ـ مانند خانه، مسجد و حَرَم ـ بخوانيم، نه در جاهاى نامناسب ـ مانند محلّ رفت و آمد مردم ـ .

24. هنگام خواندن قرآن، اگر به نام مبارك پيامبر عزيز خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) رسيديم، صلوات بفرستيم.

25. قرآن را با صداى رسا بخوانيم، البتّه به طورى كه ديگران آزرده نشوند.

26. اگر مى توانيم، قرآن را با لحن و لهجه عربى بخوانيم.

27. قرآن را پاكيزه و تميز نگاه داريم و آن را در جلد و جاى مناسب قرار دهيم.

28. هر گاه به آيات مربوط به بهشت رسيديم، خوشحال شويم و رفتن به بهشت را از خدا بخواهيم. و هر گاه به آيات جهنّم رسيديم، ناراحت شويم و به خدا پناه ببريم.

29. در پايان قراءت قرآن، بگوييم: «صَدَقَ اللّهُ الْعَلِىُّ الْعَظيمُ» (خداى بلندپايه بزرگ راست گفته است.)

30. پس از قرات قرآن دعا بخوانيم، به ويژه دعاهايى كه پيشوايان معصوم(عليهم السلام)به ما آموخته اند.

منبع: کتاب آموزش قرآن

---

ارسال شده در تاريخ شنبه 9 آبان 1388 | لينک مطلب | نظرات(0)

در دين اسلام، خواندن «قرآن» اهمّيّت بسيار دارد. خداى بزرگ مى فرمايد:

«فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْ انِ.»(1)

هر مقدار كه ممكن است از قرآن بخوانيد.

همچنين پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) مى فرمايد:

«أَفْضَلُ الْعِبادَةِ قِرآءَةُ الْقُرْ انِ.»(2)

برترين عبادت خواندن قرآن است.

براى اين كه همه ما به اين عبادت برتر روى آوريم، بايد خواندن قرآن را ياد بگيريم و به ديگران نيز ياد بدهيم. پيامبر خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) مى فرمايد:

«خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْ انَ وَ عَلَّمَهُ.»( 3 )

بهترينِ شما كسى است كه قرآن را ياد بگيرد و به ديگران ياد بدهد.

حضرت امام خمينى(قدس سره) مى فرمايد:

«قرآن براى همه است و سعادت همه را بيمه مى كند. استقلال و آزادى در پيروى از قرآن كريم و رسول اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) است.»

همچنين مقام معظّم رهبرى، حضرت آيت اللّه خامنه اى ـ مُدَّ ظِلُّهُ الْعالى ـ مى فرمايد:

«روخوانى قرآن بايد تمامى ملّت را شامل شود تا همه مردم بتوانند قرآن كريم را بخوانند. در كشورى كه بر اساس اسلام اداره مى شود، همه مردم بايد قادر به خواندنِ درستِ قرآن كريم باشند.»

و امّا دانستنى هايى از قرآن كه خوب است آن ها را فرا گيريم:

1- قرآن يعنى كتابى كه «خواندنى» است.

2- قرآن داراى صفات بسيارى است. از آن ميان، دو صفت «كريم»( 4 ) و «مجيد»( 5 ) كه در خود قرآن نيز آمده اند، مشهورترند.

3- براى نخستين بار، قرآن در شهر مكّه، در غار حِرا، به گاه 40 سالگىِ پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) و در روز بيست و هفتم ماه رَجَب بر او فرو فرستاده شد. اين را «نُزول» قرآن مى گويند.

4- تمامى قرآن در مدّت 23 سال ـ 13 سال در مكّه و 10 سال در مدينه ـ بر پيامبر عزيز خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) نازل شد.

5- قرآن داراى 30 جُزء و 120 حِزب و 114 سوره و 6236 آيه است.

6- نخستين آيه اى كه بر پيامبر گرامى خدا(صلى الله عليه وآله وسلم) نازل شد، آيه 1 از سوره عَلَق است. سوره علق چنين آغاز مى شود: «بسم اللّه الرّحمن الرّحيم. إِقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذى خَلَقَ.» آخرين آيه، آيه 281 از سوره بَقَره است كه چنين شروع مى شود: «وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فيهِ إِلَى اللّهِ».

7- نخستين سوره قرآن، سوره فاتِحَه (حَمد) و آخرين سوره آن، سوره ناس است.

8- طولانى ترين سوره قرآن، سوره بَقَره با 286 آيه و كوتاه ترين سوره آن، سوره كَوثَر با 3 آيه است.

9- طولانى ترين آيه قرآن، آيه 282 از سوره بقره و كوتاه ترين آيه آن، آيه 1 از سوره طه (طا ـ ها) است.

10- در آغاز تمامى سوره هاى قرآن، غير از سوره تَوبه، آيه «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ» وجود دارد. سوره نَمل داراى دو «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيم» است; يكى در آغاز و ديگرى در ميان آن. پس در تمامى قرآن، 114 آيه «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ» وجود دارد.(6)

پی نوشتها:

1- 1ـ مُزَّمِّل/20

2ـ وسائل الشيعة، ج 4، ص 825

3ـ مستدرك الوسائل، ج 4، ص 235

4ـ واقعه/77: «إِنَّهُ لَقُرْ انٌ كَـريمٌ» هر آينه، اين قرآنى است گرامى قدر

5ـ بُروج/21: «بَلْ هُوَ قُرْ انٌ مَجيدٌ» بلى، اين قرآنِ باشكوه است

6- در برخى دانستنى هاى قرآنى، نظريّات و گفته هاى ديگرى نيز وجود دارد

منبع: کتاب آموزش قرآن

---

ارسال شده در تاريخ یک شنبه 26 مهر 1388 | لينک مطلب | نظرات(0)