با خامنه ای کسی نگردد گمراه او در شب فتنه می درخشد چون ماه
در هر نفسم برای او می خوانم لا حول و لا قوة الا بالله
طرح ۷۰ میلیون صلوات برای سلامتی مقام معظم رهبری(دامت برکاته)سهم هرفردحداقل ۱۴صلوات
لطفاً ازطریق وبلاگ و ایمیل و مخصوصاً پیامک در این طرح سهیم باشید.
اینجا رو حتماً کلیک کنید،میل خودتونه از ما گفتن ...
جام جم آنلاين: مجمع تشخيص مصلحت نظام تدوين سياست هاي کلي اصلاح مصرف در بخش انرژي را پي گرفت و مصوب کرد که ميزان مصرف مصرف انرژي در پايان اجراي برنامه پنجساله پنجم به دوسوم ميزان کنوني کاهش يابد.
به گزارش خبرگزاري مهر، در جلسه امروز شنبه مجمع تشخيص مصلحت نظام که با حضور اکثريت اعضا و کارشناسان و مسئولان مربوطه از دولت و مجلس شوراي اسلامي تشکيل شد، بررسي و تدوين سياست هاي کلي نظام در خصوص اصلاح الگوي مصرف که کليات آن در جلسه قبل به تصويب رسيده بود، ادامه يافت و در بخش سياست هاي کلي اصلاح الگوي مصرف در بخش انرژي چند بند به تصويب رسيد.
در اين جلسه مقرر شد: صرفه جويي در مصرف انرژي با اعمال مجموعه اي متعادل از اقدامات قيمتي و غير قيمتي به منظور کاهش شاخص شدت انرژي کشور به حداقل دو سوم ميزان کنوني تا پايان برنامه پنج ساله پنجم توسعه و به حداقل يک دوم ميزان کنوني تا پايان برنامه پنج ساله ششم توسعه با تاکيد موارد ذيل انجام پذيرد:
1- تقويت ابزارها و امکانات صرفه جويي در مصرف انرژي در کشور از طريق:
- اولويت دادن به افزيش بهره وري در توليد، انتقال و مصرف انرژي بر ايجاد ظرفيت هاي جديد توليد انرژي.
- آموزش متناسب اصول و روش هاي بهينه سازي مصرف و عرصه انرژي در کليه پايه هاي آموزش عمومي و تقويت آموزش هاي تخصصي دانشگاهي، تربيت نيروي متخصص و آموزش هاي حين خدمت و همچنين ترويج فرهنگ مصرف بهينه انرژي با آگاه سازي مردم از طريق امکانات تبليغي و رسانه هاي عمومي.
- ايجاد سامانه متمرکز اطلاعات انرژي کشور به منظور پايش شاخص هاي کلان انرژي.
- انجام مطالعات جامع و يکپارچه سامانه انرژي کشور به منظور بهينه سازي عرضه و مصرف انرژي.
- تدوين برنامه ملي بهره وري انرژي و اعمال سياست هاي تشويقي به منظور شکل گيري نهادهاي مردمي و خصوصي براي ارتقاي کارايي انرژي و شرکت هاي خدمات انرژي در کشور، همچنين اجراي همزمان سياست هاي تشويقي نظير حمايت مالي و فراهم کردن تسهيلات بانکي براي اجراي طرح هاي بهينه سازي.
- الزام پيشگامي دولت، شرکت هاي دولتي، نهادهاي عمومي و بنگاههاي عرضه کننده انرژي در فرهنگ سازي، رعايت استاندارها و الگوهاي صحيح مصرف انرژي.
2- تعيين و اجراي استانداردهاي مصرف انرژي با ملاحظات زير:
- بازنگري و تصويب قوانين و مقررات مربوط به عرضه و مصرف انرژي، تدوين و اعمال استاندارهاي اجباري ملي براي توليد و واردات کليه وسائل و تجهيزات انرژي بر و تقويت نظام نظارت بر حسن اجراي آنها.
- اصلاح و تقويت ساختار حمل و نقل عمومي با تاکيد بر راه آهن درون شهري و برون شهري به منظور فراهم کردن امکان استفاده سهل و ارزان از وسايل حمل و نقل عمومي.
- تعيين شاخص هاي مصرف حامل هاي انرژي و الزام توليد کنندگان به اصلاح فرايندهاي توليدي انرژي بر براي تطابق با استانداردهاي ملي مصرف در کليه محصولات و صنايع انرژي بر.
3- بهينه سازي توليد و انتقال انرژي:
- استفاده از منابع مختلف انرژي براي توليد برق با مزيت هاي رقابتي و افزايش سهم انرژي هاي تجديدپذير و نوين.
- گسترش توليد برق ازنيروگاههاي توليد پراکنده (DC) کوچک مقياس و پربازده برق و توليد همزمان برق و حرارت(CHP).
- بهينه سازي نظام انتقال فرآورده هاي نفتي از طريق حداکثر سازي انتقال از طريق خطوط لوله به مراکز عمده مصرف و نيز تغيير نظام حمل و نقل فرآورده هاي نفتي جاده اي به ريلي.
بنابراين گزارش، ادامه بررسي و تدوين سياست هاي کلي اصلاح الگوي مصرف در بخش آب و نان در جلسه آتي مجمع تشخيص مصلحت نظام پيگيري خواهد شد.
به گزارش خبرگزاري مهر، در جلسه امروز شنبه مجمع تشخيص مصلحت نظام که با حضور اکثريت اعضا و کارشناسان و مسئولان مربوطه از دولت و مجلس شوراي اسلامي تشکيل شد، بررسي و تدوين سياست هاي کلي نظام در خصوص اصلاح الگوي مصرف که کليات آن در جلسه قبل به تصويب رسيده بود، ادامه يافت و در بخش سياست هاي کلي اصلاح الگوي مصرف در بخش انرژي چند بند به تصويب رسيد.
در اين جلسه مقرر شد: صرفه جويي در مصرف انرژي با اعمال مجموعه اي متعادل از اقدامات قيمتي و غير قيمتي به منظور کاهش شاخص شدت انرژي کشور به حداقل دو سوم ميزان کنوني تا پايان برنامه پنج ساله پنجم توسعه و به حداقل يک دوم ميزان کنوني تا پايان برنامه پنج ساله ششم توسعه با تاکيد موارد ذيل انجام پذيرد:
1- تقويت ابزارها و امکانات صرفه جويي در مصرف انرژي در کشور از طريق:
- اولويت دادن به افزيش بهره وري در توليد، انتقال و مصرف انرژي بر ايجاد ظرفيت هاي جديد توليد انرژي.
- آموزش متناسب اصول و روش هاي بهينه سازي مصرف و عرصه انرژي در کليه پايه هاي آموزش عمومي و تقويت آموزش هاي تخصصي دانشگاهي، تربيت نيروي متخصص و آموزش هاي حين خدمت و همچنين ترويج فرهنگ مصرف بهينه انرژي با آگاه سازي مردم از طريق امکانات تبليغي و رسانه هاي عمومي.
- ايجاد سامانه متمرکز اطلاعات انرژي کشور به منظور پايش شاخص هاي کلان انرژي.
- انجام مطالعات جامع و يکپارچه سامانه انرژي کشور به منظور بهينه سازي عرضه و مصرف انرژي.
- تدوين برنامه ملي بهره وري انرژي و اعمال سياست هاي تشويقي به منظور شکل گيري نهادهاي مردمي و خصوصي براي ارتقاي کارايي انرژي و شرکت هاي خدمات انرژي در کشور، همچنين اجراي همزمان سياست هاي تشويقي نظير حمايت مالي و فراهم کردن تسهيلات بانکي براي اجراي طرح هاي بهينه سازي.
- الزام پيشگامي دولت، شرکت هاي دولتي، نهادهاي عمومي و بنگاههاي عرضه کننده انرژي در فرهنگ سازي، رعايت استاندارها و الگوهاي صحيح مصرف انرژي.
2- تعيين و اجراي استانداردهاي مصرف انرژي با ملاحظات زير:
- بازنگري و تصويب قوانين و مقررات مربوط به عرضه و مصرف انرژي، تدوين و اعمال استاندارهاي اجباري ملي براي توليد و واردات کليه وسائل و تجهيزات انرژي بر و تقويت نظام نظارت بر حسن اجراي آنها.
- اصلاح و تقويت ساختار حمل و نقل عمومي با تاکيد بر راه آهن درون شهري و برون شهري به منظور فراهم کردن امکان استفاده سهل و ارزان از وسايل حمل و نقل عمومي.
- تعيين شاخص هاي مصرف حامل هاي انرژي و الزام توليد کنندگان به اصلاح فرايندهاي توليدي انرژي بر براي تطابق با استانداردهاي ملي مصرف در کليه محصولات و صنايع انرژي بر.
3- بهينه سازي توليد و انتقال انرژي:
- استفاده از منابع مختلف انرژي براي توليد برق با مزيت هاي رقابتي و افزايش سهم انرژي هاي تجديدپذير و نوين.
- گسترش توليد برق ازنيروگاههاي توليد پراکنده (DC) کوچک مقياس و پربازده برق و توليد همزمان برق و حرارت(CHP).
- بهينه سازي نظام انتقال فرآورده هاي نفتي از طريق حداکثر سازي انتقال از طريق خطوط لوله به مراکز عمده مصرف و نيز تغيير نظام حمل و نقل فرآورده هاي نفتي جاده اي به ريلي.
بنابراين گزارش، ادامه بررسي و تدوين سياست هاي کلي اصلاح الگوي مصرف در بخش آب و نان در جلسه آتي مجمع تشخيص مصلحت نظام پيگيري خواهد شد.
جام جم آنلاين: محمد علي ضيغمي معاون وزير بازرگاني با تشريح جزئيات آئين نامههاي اجرايي قانون حمايت مصرف کنندگان، گفت: وزارتخانههاي صنايع ، فرهنگ و ارشاد اسلامي، بهداشت و بازرگاني به همراه معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور مامور تدوين آئين نامه هاي اين قانون هستند.
به گزارش مهر ، معاون وزير بازرگاني گفت: آئين نامه هاي قانون حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان در حال تهيه است. مهمترين بخشي که در فاز اول، بخشي از وقت سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان را به خود اختصاص داده، تدوين اساسنامه حمايت از حقوق مصرف کننده، موضوع فصل سوم قانون است.
وي افزود: شوراي موسس انجمن حمايت از حقوق مصرف کنندگان و توليدکنندگان تشکيل داديم و اساسنامه پيشنهادي تهيه شده است. شوراي موسس نيز به سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان پيشنهاد داده تا کارگروه ويژه کارشناسي مجدد با نمايندگي 14 عضو که به عنوان اعضاي موسس انجمن، از بخش دولتي و خصوصي حضور دارند، را تشکيل دهند.
معاون وزير بازرگاني تصريح کرد: مسئوليت اين کارگروه با وزير بازرگاني است و اعضايي از وزارتخانه هاي بهداشت، صنايع و جهادکشاورزي در آن حضور دارند. در تدوين اساسنامه، قالب دولتي است ولي تشکيل و فعاليت آن کاملا خصوصي است. تاسيس اين شوراي موسس توسط دولت، در قانون پيش بيني شده است تا به فعال کردن اين انجمن و انجام اقدامات لازم براي آنها، کمک کند.
ضيغمي گفت: کار توسط انجمن ها انجام خواهد شد، چراکه قانون اختيار را به دولت نداده است. بلکه انجمن مستقيم مي تواند اطلاعيه صادر کرده و آموزش دهد. همه اختيارات در دست انجمن ها است.
وي اظهار داشت: آيين نامه هاي ديگري نيز وجود دارد که براي آنها سه ماه مهلت گذاشته شده تا تدوين شوند، اين مهلت از اول اذرماه آغاز شده است. يکي از اين آيين نامه ها، مربوط به تعيين فهرست کالا و خدمات سرمايه اي است که براي خدمات پس از فروش تهيه شده است. بر اين اساس شرکتهاي خدمات پس از فروش ملزم هستند که تعهداتي را انجام دهند.
به گفته ضيغمي ، اين فهرست توسط سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان و وزارت صنايع و معادن بايد تهيه شود. بخش ديگر مربوط به تجهيزات پزشکي و اقلام مشابه است که سازمان حمايت و وزارت بهداشت بايد آنها را تهيه کنند، براي اين امر نيز 4 ماه فرصت در نظر گرفته شده است.
رئيس سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان تصريح کرد: ماده ديگر قانون، به تبليغات خلاف واقع اشاره دارد که بر اين اساس، سازمان و وزارت ارشاد بايد آيين نامه اي را تدوين کنند.
وي اظهار داشت: آئين نامه ديگر، تکاليفي را براي سازمانهاي دولتي، وزارتخانه ها و نهادهاي عمومي مثل شهرداري ها براي ارايه خدمات و شرح خدمات به مشتريان و مردم در نظر گرفته است. اين تکليف به عهده معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري است که اين کار نيز 6 ماه زمان نياز دارد.
ضيغمي همچنين در رابطه با آئين نامه حمايت از مصرف کنندگان خودرو نيز خاطرنشان کرد: اين آئين نامه در دو قانون مورد اشاره قرار گرفته که يکي از آنها، قانون حمايت مصرف کنندگان خودرو است که چند ماه قبل ابلاغ شد اما همزمان در بحث قانون حمايت مصرف کنندگان نيز که از موضوع کالاهاي سرمايه اي صحبت به ميان آورده است، عرضه کنندگان موظف به داشتن نمايندگي و خدمات پس از فروش هستند که در اين ميان، خودرو نيز مورد تاکيد قرار گرفته است که آئين نامه آن، در حال تدوين با وزارت صنايع است.
به گزارش مهر ، معاون وزير بازرگاني گفت: آئين نامه هاي قانون حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان در حال تهيه است. مهمترين بخشي که در فاز اول، بخشي از وقت سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان را به خود اختصاص داده، تدوين اساسنامه حمايت از حقوق مصرف کننده، موضوع فصل سوم قانون است.
وي افزود: شوراي موسس انجمن حمايت از حقوق مصرف کنندگان و توليدکنندگان تشکيل داديم و اساسنامه پيشنهادي تهيه شده است. شوراي موسس نيز به سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان پيشنهاد داده تا کارگروه ويژه کارشناسي مجدد با نمايندگي 14 عضو که به عنوان اعضاي موسس انجمن، از بخش دولتي و خصوصي حضور دارند، را تشکيل دهند.
معاون وزير بازرگاني تصريح کرد: مسئوليت اين کارگروه با وزير بازرگاني است و اعضايي از وزارتخانه هاي بهداشت، صنايع و جهادکشاورزي در آن حضور دارند. در تدوين اساسنامه، قالب دولتي است ولي تشکيل و فعاليت آن کاملا خصوصي است. تاسيس اين شوراي موسس توسط دولت، در قانون پيش بيني شده است تا به فعال کردن اين انجمن و انجام اقدامات لازم براي آنها، کمک کند.
ضيغمي گفت: کار توسط انجمن ها انجام خواهد شد، چراکه قانون اختيار را به دولت نداده است. بلکه انجمن مستقيم مي تواند اطلاعيه صادر کرده و آموزش دهد. همه اختيارات در دست انجمن ها است.
وي اظهار داشت: آيين نامه هاي ديگري نيز وجود دارد که براي آنها سه ماه مهلت گذاشته شده تا تدوين شوند، اين مهلت از اول اذرماه آغاز شده است. يکي از اين آيين نامه ها، مربوط به تعيين فهرست کالا و خدمات سرمايه اي است که براي خدمات پس از فروش تهيه شده است. بر اين اساس شرکتهاي خدمات پس از فروش ملزم هستند که تعهداتي را انجام دهند.
به گفته ضيغمي ، اين فهرست توسط سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان و وزارت صنايع و معادن بايد تهيه شود. بخش ديگر مربوط به تجهيزات پزشکي و اقلام مشابه است که سازمان حمايت و وزارت بهداشت بايد آنها را تهيه کنند، براي اين امر نيز 4 ماه فرصت در نظر گرفته شده است.
رئيس سازمان حمايت مصرف کنندگان و توليدکنندگان تصريح کرد: ماده ديگر قانون، به تبليغات خلاف واقع اشاره دارد که بر اين اساس، سازمان و وزارت ارشاد بايد آيين نامه اي را تدوين کنند.
وي اظهار داشت: آئين نامه ديگر، تکاليفي را براي سازمانهاي دولتي، وزارتخانه ها و نهادهاي عمومي مثل شهرداري ها براي ارايه خدمات و شرح خدمات به مشتريان و مردم در نظر گرفته است. اين تکليف به عهده معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري است که اين کار نيز 6 ماه زمان نياز دارد.
ضيغمي همچنين در رابطه با آئين نامه حمايت از مصرف کنندگان خودرو نيز خاطرنشان کرد: اين آئين نامه در دو قانون مورد اشاره قرار گرفته که يکي از آنها، قانون حمايت مصرف کنندگان خودرو است که چند ماه قبل ابلاغ شد اما همزمان در بحث قانون حمايت مصرف کنندگان نيز که از موضوع کالاهاي سرمايه اي صحبت به ميان آورده است، عرضه کنندگان موظف به داشتن نمايندگي و خدمات پس از فروش هستند که در اين ميان، خودرو نيز مورد تاکيد قرار گرفته است که آئين نامه آن، در حال تدوين با وزارت صنايع است.
خبرگزاري فارس: الگوهاي مصرف را نميتوان از نظامهاي ارزشي و هنجاري ـ خواه اجتماعي يا فردي و يا توأماً ـ كه معرف شخصيت مصرف كننده است، جدا ساخت. اگر چه گزينشهاي مصرفي مردم كشورهاي جهان سوم تحت تأثير منابع گوناگون و به خصوص منابع بيگانه هدايت ميشود، اما قطعاً نمايانگر ذهنيت آنان نيز هست .
قرن 18 در اروپا كه با عنوان عصر "روشنگري " از ديگر قرون متمايز ميشود ويژگي عمده ديگري كه داشت ، عصر رويكرد به تجارت نيز بود. شعارlesse faire ( بگذار مرزها آزاد باشند ) در همين زمان باب شد. دليل آن روشن بود. تاجران بعد از اشباع بازارهاي داخلي، براي دستيابي به مواد اوليه و به تبع آن زارهاي خارجي ، براي فروش كالاهاي ساخته شده به سوي كشورهاي خارجي رو آوردند و درخواست تاجران از دولت كاهش ماليات براي صدور كالاها بود. اين كالاها در كشورهايي، كه امروزه به عنوان جهان سوم ناميده ميشوند، بايستي ارزيابي ميشدند. استعمار و حمله نظامي مستقيم به چنين شورهايي كشورهاي اين مهم را به عهده گرفت. اما آنچه مشكل را بعد از شكست تجربه اين كشورها در مورد استعمار، نئوكليناليسم ( استعمار نوين از طريق فرهنگ )، به وجود آورد، بافت سنتي و عرفي اين جوامع بود كه همانند پوستهاي وخيم در مقابل فرآوردههاي نوين مقاومت نشان ميداد . اولين اين بود كه راه نفوذ به درون اين پوسته شناخته شود . شناختن سنتها و رسوم براي رخنه در آنها اولين گام به شمار رفت و تبليغات نيز به كمك اين روش توانست سد نفوذ اين كشورها را از هم بپاشد. افراد اين جوامع ابتدا بايستي باور ميكردند كه آنچه خود دارند در مقابل كالاهاي وارداتي از ارزش خوبي برخوردار است و اين كار با ظرافت تمام در تبليغاتي كه از شخصيت سناسي كمك ميگرفت، انجام ميشد. در اينجا يكي از مسائلي كه باعث "بحران هويت " ميشد به ميان آمد و فرد اين جامعه ابتدا هويت خود را، كه ريشهها، عرفها، تربيت و اعتقادهاي او داشت، زير سؤال ميبرد و در مقابل به دنبال كسب هويت تازه، خود را به شكل كالاهاي مصرفي در ميآورد كه با تبليغات به وي القاء شده بود. كاربه همين جا ختم نميشد. كار هنگاهي مصيبتبارتر ميشد كه دقت كنيم در اين راستا فرهنگ چنين جوامعي به عوامل ديگر ، دستخوش تغيير و تحول و در نهايت بحران كه نمود خود را در تمامي اركان جامعه از خانواده گرفته مادبومي نشان ميدهد .
الگوهاي مصرف را نميتوان از نظامهاي ارزشي و هنجاري ـ خواه اجتماعي يا فردي و يا توأماً ـ كه معرف شخصيت مصرف كننده است، جدا ساخت. اگر چه گزينشهاي مصرفي مردم كشورهاي جهان سوم تحت تأثير منابع گوناگون و به خصوص منابع بيگانه هدايت ميشود، اما قطعاً نمايانگر ذهنيت آنان نيز هست . بدون ناديده انگاشتن بعد سودگرايي ( ارضاي نيازهاي رواني ) فرآيندهاي مصرف اجتماعي ، بايد به ابعاد نمادي، يعني معناي اجتماعي آنها نيز توجه داشت. كالاها و خدمات ، سواي كيفيات طبيعيشان، داراي علايم رمزي نيز هستند و شاخصها و عاملان يك قشربندي اجتماعي محسوب مي شوند ؛ به همين دليل بررسي دقيق پديده تشكيل الگوهاي مصرف توسط شركتهاي فرامليتي اهميت دارد.
در واقع مصرف كالاها و خدمات مصرفي، علايمي است كه كدهاي اصلي جامعهاي كه فرد در آن زندگي ميكند ـ صرفنظر از درجه توسعه اقتصادي و اجتماعيش ـ به آنها معنا ميبخشد . لذا حوزه مصرف، حوزهاي مهم در تشكيل ذهنيتها و ارزشهاي منبعث از فعاليتهاي شركتهاي فرامليتي است، زيرا نماد مصرف يا كد اشياي مصرف شده ترجمان وضع فرهنگي يا هويت فرهنگياند. افراد با دسترسي يافتن به كالاهاي خاص برطبق موازين و مقياسهاي جامعه نه تنها از منزلت و مقام خود، بلكه از جايگاه ديگران نيز آگاهي مييابند اشيا با ايفاي يك كاركرد اجتماعي تمايزي و تبعيضي ، در واقع معرف افراد،يا به معناي صحيحتر تمايز بين افراد ميشود. در حقيقت تمايز قايل شدن بر حسب اشيا مبين يا موجد تفكيك و تفاوت اجتماعي است، كه افراد را طبقهبندي كرده و سلسله مراتب اجتماعي را به دنبال دارد. اين بعد نمادي در كليه سطوح جامعه بر طبق كدهاي متفاوت ، مشاهده، و به يك طبقه اجتماعي خاص نيز محدود نميشود. علاوه براين بايد به مصرف بعد تخيلي نيز افزود، زيرا اشياء وسيله فرار و طلسمي است كه فرد با توسل به آن ميتواند جهاني سحرآميز را تصور كند . آرزوها به سوي نيازها هدايت شده و در وجود كالا، برآورده ميشوند. علت اينكه تبليغ كنندگان همواره در تلاش يافتن تصويري هستند كه مصرفكنندگان از خود ، و از من آرماني همواره صرفاً همان الگوي رفتاري است كه در يك متن اجتماعي تحقق مييابد و به عبارت ديگر در ارتباط با ساير افرادي كه از اتحاد آنها با يكديگر هستي اجتماعي ـ فرهنگي خاص، و اكثراً يك ملت، تشكيل ميشود. جدل ميان خود و تصوير شخصي يعني بين انگيزهها و ارزشها در مصرف در كشورهاي در حال توسعه، غالباً در ناكامي از مصرف بسنده تجلي مييابد، چه در واقع آنچه فرد ميكوشد در مصرف بيابد راهي براي غلبه بر احساس نابسندگي و ميل ورود به اجتماع و نيل به ارتقاي اجتماعي است .
انسان در آرزوي اثبات موجوديت خود و تعريف "من " و تعيين جايگاه و نقشش در رابطه با ديگران، در طلب فرآوردهها ، ماركها و تصويرهايي است كه با تصورش از اينكه كيست، كه بايد باشد ، وبنا به معجزه يا جادويي، كه خواهد شد ، سازگار و متناسب باشد .
پس اشكال، به خصوص اشكال نمادي الگويي كه افراد بر مبناي آنها هويت خويش را تعيين ميكنند بيان يك روش خاص جامعهپذيري است . اين شيوه جامعهپذيري نه تنها از پيامها و اطلاعاتي كه فرد از جامعه به طور كل دريافت ميكند، بلكه از منزلت اجتماعي او كه براي مثال به شغل و پايگاه اجتماعيش نيز مربوط است، سرچشمه ميگيرد . الگوهاي مصرف در همه موارد بايد با هويت فرهنگي جامعه كاملاً پيوستگي داشته باشد ، البته بايد به الگوهاي مصرف متفاوتي كه به دليل عدم تجانس نظام اجتماعي ـ فرهنگي و دامنه قشربندي اجتماعي ـ اقتصادي كمابيش با يكديگر تفاوت دارند توجه داشت . در كشورهاي جهان سوم ،منطبق تفكيك اجتماعي بر مبناي مصرف تنها در ايجاد يك سلسله مراتب اجتماعي ـ فرهنگي و پويايي و تحرك اجتماعي بازتاب نمي يابد بلكه به شكل يك برخورد متقاطع فرهنگي و ستيز بين "سنت و تجدد "نيز پديدار ميگردد . معرفي و گسترش تجدد از طريق فرآيند قالب شكني ، آمال و نيازها و قالب ريزي مجدد آنها پويايي اجتماعي مصرف را در پيدارد. در اين چهارچوب ، الگوي ارتباطات با الگوي مصرف رابطه مستقيم دارد، از يك سو الگوي مصرف حاصل مجموعه پيامها و علايمي است كه نگرش مردم را شكل ميدهد ، و در رفتار هاي مصرفي آنها تبلور مييابد . واز سوي ديگر مصرف خود يك الگوي ارتباطي بين انسان و جامعه و بين انسان و خود اوست. اما همانگونه كه ج. آتالي به نحو شايستهاي مطلب را ادا ميكند، "انسان منفعل و ساكت مانده و ميگذارد اشياء وسيلهساز ايجاد فرهنگ او ، كد گذار نظام سلسله مراتب و جايگزين گفت و شنود شوند . "
در نتيجه الگوهاي مصرف بازتابي خواهند بود از ديگاهها و الگوهاي آمال سنتي يا جديد، موروثي يا وارداتي. اگر شركتهاي فرامليتي وسايل ايجاد الگوهاي مصرفي در كشورهاي در حال توسعه را داشته باشند، بنابراين در ژرفاي فكر انسان و در آمال و آروزهايش نفوذ ميكنند. در اين مفهوم ايجاد الگوهاي مصرف بخشي از يك فرآيند فرهنگپذيري است كه الگوهاي مصرف خود ملهم از آنند.
ايجاد الگوهاي مصرف و فرهنگپذيري
تأثير شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرف در دو سطح صورت ميگيرد. در وهله اول اين شركتها به توسعه الگوهاي مصرفي رايج در كشورهاي جهان سوم كمك ميكنند. در وهله دوم شركتها ميكوشند كالاها و فرآوردهاي جديد راكه كم و بيش پيچيدهتر از فرآوردههاي قبلي است جايگزين فرآوردههاي سنتي كنند. بنابراين موفقيت تجارتي اين شركتها در تمامي ساختار مصرف كشورهاي در حال توسعه تأثير ميگذارد .
قبلاً بيان شد كه شركتهاي فرامليتي انتقال دهنده و اشاعه دهنده نظامهاي بازنمايي و هنجاري و نظامهاي بياني ( نيازها و الگوهاي رفتاري ) اند . تفكري كه اساس اين نظامها را تشكيل ميدهد آن است كه براي مثال پاداش تلاش فرد در كارش دسترسي يافتن به كالاهاي مصرفي است، و افزايش مصرف شاخص عمده توسعه اقتصادي محسوب ميشود. بنابراين، ترويج چنين منطقي و تلاش براي مصرف بيشتر درنيروي محركه تغيير اجتماعي نقش مهمي دارد. به اين معنا كه شركتهاي فرامليتي به دليل ماهيت عقلانيت خود ،در پيوستگي و يگانگي روزافزون كشورهاي جهان سوم با نظام اقتصاد تجارتي دخالت دارند. اعتبار و ارزش فرد در اين نظام اقتصادي تا حد زيادي به كالاها و خدماتي كه در دسترس دارد و همچنين به پايگاه اجتماعي وابسته به اين خدمات منوط است. اين عقلانيت به طرق گوناگون مطرح ميگردد، در زمينه ارتباطات، پيامهاي پخش شده توسط رسانهها ( تلويزيون ، سينماو تبليغات ) با نمايش امتيازات جامعه مصرفي و ايجاد اشكال بازنمايي و نظامهاي هنجاري ، نقش مهمي بازي ميكنند. افق احتمالات بسط يافته و طيف وسيعي از كالاهايي را در بر ميگيرد كه قبلاً ناشناخته و مطلوبيتشان نامعلوم و تصور ناشدني بود. به موازات اين جريان ، گرايش روزافزوني به تقليد از سبك زندگي غربي و توليدات غربي به وجود ميآيد، انگيزههاي افراد به نحو فزايندهاي به سمت دسترسي به مصارف تجارتي سوق داده ميشود. ارزشهاي سنتي تا حد زيادي بياعتبار ميگردد، و تصور ذهني فرد از جامعه و نقشي كه در آن دارد، تغيير ميكند . اين فرآيند تخريب بذر ساختارها وكدهاي اجتماعي جديد را در خود دارد كه توجه فرد را به دنياي خارج از جامعهاش معطوف ميكند و به گفته هشيللر او را به يك انسان مصرف كننده مبدل ميسازد . وابستگي در مورد ارتباطات و توسعه يك نظام اقتصادي و اجتماعي بر مبناي پويايي نيازهاي مادي دو پديده كاملاً مرتبط به يكديگر به نظر ميرسند، زيرا اسلوب زندگي كه رسانهها و به خصوص تليغات به آنها اعتبار ميبخشند درتحليلنهايي چيزي جز تزيين ويترين براي نظام موجود اشياء نيستند. ميزان فرهنگپذيري آنچنان بالاست كه در اثر موارد در پيامهايي كه توسط رسانهها انتقال مييابد "سنت " معادل "عقب افتادگي " و "تجدد "، معادل "رشد " آورده ميشود.
كاركنان شركتهاي فرامليتي نيز، صرفنظر از مقامي كه در شركت دارند، با اشاعه اخلاق شركتها در اين فرآيند تخريب نقش مهمي دارند . همان طوري كه قبلاً اشاره شد، اشتغال به كار در اين نوع شركتها مستلزم پذيرش مقررات و هنجارهاي مربوط به آنهاست . مصرف كالاهاي ساخت شركتهاي فرامليتي و اثرات نمايشي منبعث از آنها در ايجاد اخلاق مصرف مادي مؤثر است .
نكته آخر اينكه اين شركتها گرايش دارند عادات مصرفي را به گونهاي كه به سود آنها باشد شكل دهند و بنابراين درصددند تا فرآوردههاي خود را جايگزين كالاهاي سنتي كنند، و براي برخي كالاها و خدمات خود تقاضاي تجارتي منظمي كه قبلاً وجود نداشته به وجودآورند . همچنين برخي نيازها و خواستها را به سوي ماركهاي خارجي سوق دهند . از يك ديدگاه كلي شواهد آشكاري دال بر وجود يك فرآيند برونگرايي مشاهده ميشود كه برطبق آن سليقهها به جهان خارج از جامعه فرد هدايت ميگردد . اين فرآيند با منافع تجارتي شركتهاي فرامليتي ارتباط مستقيم داردو ما را به اين باور ميكشاند كه اين شركتها را عاملان فعال انتقال حقيقي رجحانها تلقي كنيم .
مكانيزمها و نمونههايي از برون گرايي
سياستهاي تبليغاتي و تشويق فروش كالا بدون شك يكي از مؤثرترين طرق نفوذ شركتهاي فرامليتي است، و در تغيير نيازهاي اساسي افراد و هدايت آنها به سوي ماركها و فرآوردههاي خاص دخالت دارد. قطعاً اين انتقال سليقهها برآيند سياستهاي گسترده بازاريابي و تأثير آنها برمعرفها و هنجارهاست . م. گلدفري و س. لانگدون (1979)، يادآوري ميكنند كه در سال 1973، 80% آگهيهاي تبليغاتي راديو سواحلي دركنيا به شركتهاي فرامليتي تعلق داشت . از جمله اين شركتها ميتوان براوك باند، نستله، لگليت ـ پالموليو، كوكاكولا، يونيليور، گلاسكو و استرلينگ وينتراپ را نام برد.
هدف اصلي اين تبليغات ايجاد نيازها و بنابراين فرآوردههايي است كه ميتوانند اين نيازها را برآورده سازند. فرآوردههايي كه عملاً تنها شركتهاي فرامليتي قادر به توليد آنها هستند. براي مثال شركت يونيليور براي فروش خود برنامههاي تبليغاتي جهاني بسيار مهمي اجرا ميكند. اين برنامهها غالباً باعث ميشود تا مردم تمامي علاقه خود را به فرآوردههاي داخلي از دست بدهند. مثلاً همين شركت تلاش ميكند تا در هند مارگارين واناپستي را جايگزين كره محلي كند و به نظر ميرسد كه اين محصول داخلي كلاً از بين برود. اين شركت در ايجاد نياز به پودرهاي پاك كننده شيميايي و مواد ضدعفوني كننده و نتيجتاً در نتيجه ايجاد بازاري براي اين محصولات خود در اندونزي موفق بوده است .
علاوه براين توانسته است فروش بستني ، سوسيس و اغذيه منجمد شده خود را در مناطق درون مرزي سيرالئون و ليبريا گسترش دهد ، يعني در مناطقي كه كمتر ميتوان از آنها به عنوان مناطق داراي " درآمدهاي احتياطي " سخن گفت و آذوقهرساني به آنها معمولاُ توسط هواپيما صورت ميگيرد.
در آمريكاي لاتين قدرت تبليغات به حدي است كه حتي روستاييان بسيار فقير نيز عملاً خودرا ملزم به نوشيدن نوشابههايي چون كوكاكولا و پيسي ميدانند، ولو آنكه به قيمت فروش محصولات طبيعيشان تمام شود .
ر. لدوگار با مطالعه دو كشور برزيل و مكزيك ، موفقيت شركتهاي فرامليتي را در ايجاد نياز به نوشابههاي غير الكلي نشان ميدهد. براي مثال ؛ مصرف سالانه اين نوع نوشابهها در مكزيك رقم قابل ملاحظه 14 ميليارد بطري يعني براي هر نفر 5 بطري طي يك هفته بوده است ( در مكزيك 40% نوشابههاي مصرفي پپسي كولاست ). شستشوي مغزي تجارتي آنچنان قوي است كه ساكنين برخي روستاهاي مكزيك به رغم درآمد اندك خود متقاعد شدهاند كه بدون اين نوشابهها نميتوانند زندگي كنند و بايد هر روز آنها را مصرف كنند . در سال 1979 يك كشيش مكزيكي با اشاره به اين مطلب مينويسد:
" شنيدهام بعضي از روستاييان ميگويند بدون مصرف روزانه نوشابههاي غير الكلي نميتوانند زندگي كنند . برخي ديگر به خاطر نمايش پايگاه اجتماعي خود هر روز با غذايشان بايد نوشابه بنوشند، به خصوص مواقعي كه ميهمان دارند. اكثراً فكر ميكنند كه بايد روزانه اين نوشابهها را مصرف كنند. اين اساساً ناشي از تبليغات گسترده به خصوص در راديو است كه در اين مناطق كوهستاني شنوندگان فراوان دارد. به موازات اين امر، در اين روستاها فرآوردههاي طبيعي مثل ميوه كمتر مصرف ميشود، برخي خانوادهها فقط هفتهاي يك بار ميوه مي خورند . "
اساس اين سياستهاي تبليغاتي متقاعد ساختن مردم است به اينكه روشهاي سنتي تغذيه ( ارزن، برنج ، لوبيا،ذرت، آب) در قياس با محصولات غربي غالباً پيچيدهتر ( بستهبنديهاي لوكس، تفاوتگذاريهاي تصنعي با استفاده از ماركهاي گوناگون ) اهميت كمتري دارد . موضوع مهم در اينجا نمادگذاري اجتماعي كالاهاست . از آنجا كه مردم به خاطر كمسوادي خود آسيبپذيرترند، تاًثير تبليغات بسيار زيادتر ميشود. براي مثال، به كشور كنيا كه قبلاً نيز مورد بحث بوده اشاره ميشود. هزينه تبليغات بازاريابي براي صابونهاي توليدي شركتهاي وابسته به شركتهاي فرامليتي در اين كشور 6% و براي صابونهاي توليد داخلي 1% قيمت آنها بوده است . اين خود نشاندهنده سياست هدايت تقاضاهاي داخلي به سوي فرآوردههاي پيچيدهتر (صنعتي )، ( صابون توالت، موادضد عفوني كننده ...) است كه بيشتر بر شكل ظاهري صابونها و جذابيت بستهبندي آن تأكيد دارد.
براي ارائه طرحي كليتراز موضوع به هزينههاي تبليغاتي شركتهاي تابع شركتهاي فرامليتي در كنيا اشاره ميشود . اين هزينهها در حدود 12 ميليون شلينگ كنياست، در حالي كه بودجه تخصيص يافته در آخرين برنامه پنج ساله كنيا براي ساختن مركز بهداشت روستايي كه دولت از آنها به عنوان عوامل كليدي در بهداشت مناطق روستايي ( حدود 90% جمعيت كشور در اين مناطق سكونت دارند ) ياد ميكند، 7.5ميليون شلينگ است .
يكي از مشهورترين نمونههاي نفوذ خارجي در الگوهاي مصرف، فعاليت شركت نستله و سياست توسعه فروش شير خشك براي اطفال است . اين شركت براي ترويج فرآوردهاي غذايي خود و جايگزين كردن آنها به جاي شير مادر سياست فعالي را به مرحله اجرا درآورد. براي اين منظور روشهاي متفاوتي به كار گرفته شده است :
1ـ توزيع مجاني و غالباً خانه به خانه بطريهاي شير و محصولات لبني ( لاكتوژن )
2ـ اجراي برنامههاي تبليغاتي در بيمارستانها و زايشگاهها . اين برنامهها توسط مأموران خاصي موسوم به "پرستاران شير " صورت ميگرفت ، اين پرستاران اونيفورم سفيد ميپوشيدند و نتيجتاً به راحتي ميشد آنها را با كاركنان بيمارستان اشتباه گرفت .
3ـ توزيع مجاني كارتهاي مربوط به وزن نوزادان با تبليغ لاكتوژن . جملهاي هم در اين كارتها نوشته شده بود با اين مضمون كه مادران تاحد امكان بايد كودكان را با شير خود تغذيه كنند . اما عملاً چند درصد مادران قادر به خواندن اين نوشته بودند؟
4ـ تبليغات تلفيقي در بيمارستانها و راديو . در اينجا گفته ميشد كه مصرف اين فرآوردهها، نيرو و قدرت به كودكان ميبخشد( براي مثال اين دو موضوع درنيجريه اهميت زيادي دارند ). در جامائيكا تبليغ به اين شكل بود: "لاكتوژن باعث نيرومندي و سلامتي است " يا "انرژي و قدرت مي بخشد ".
مصرف شير خشك همراه با برخي نمادها ، يعني "نو "، "بهتر " و نظاير آن بود. دكتر تي. ان ملت نليما در باب آگهي تبليغاتي كه در سال 1974 به مدت دو سال در راديوي كشور سيرالئون پخش ميشد، مينويسد : "آگهي ، مادر از كودكش ميپرسيد كه آيا لاكتوژن را دوست دارد؟ كودك با خنده شديدي پاسخ ميداد: اوم،اوم... مادراني كه اين آگهي را ميشنيدند معتقد ميشدند كه لاكتوژن براي كودكان بهتر از شير مادر است . اينان نمي دانستند كه در اين آگهي در واقع يك مونتاژ صداست .
يعني در آغاز سوال مادر از كودك ضبط شده و سپس صداي قهقهه و خنده كودك، كه علت آن قطعاً چيز ديگري و احتمالاً همان شير مادر بود ، به آن افزوده شده است " در حال حاضر شير خشك در بسياري از كشورهاي جهان سوم مصرف بسيار وسيعي دارد.
بنابراين فعاليت شركتهاي فرامليتي ميتواند به انتقال حقيقي الگوهاي مصرف منجر شود. اين روند انتقال الگوها، نيازها برحسب ماركها تغيير پيدا مي كنند و فرآوردههاي پيچيدهتر و گرانتر جانشين محصولت ساده و ارزان ميگردد. به موازات اين فرآيند، تبليغات شركتهاي فرامليتي با ايجاد تمايزات تصنعي بين فرآوردهها، موجب از رونق افتادن سريع و جايگزين نمودن آنها با محصولات جديدتر است . نمونههاي برونگرايي بسيار فراوان بوده و عواقب تأسف باري دارد. اين تنها چيزي است كه ميتوان گفت .
روستاييان مكزيك بيش از پيش به مصرف نان سفيد به جاي نان سنتي خودشان كه هم ارزانتر است و هم پروتئين بيشتري دارد، روي آوردهاند. در جامائيكا مردم عادت داشتند به عنوان صبحانه ماهي و موز كه هر دو ارزان و بسيار مقوي هستند ، مصرف كنند. اما در نتيجه تبليغت اين عادت از بين رفته و اين فكر در مغز مردم رسوخ كرده كه براي صبحانه بهتر است سه رال مصرف كنند. اكنون مردم از محصولات كلوگ استفاده ميكنند ، در حالي كه موز در بازار به خاطر نبودن خريدار و مشتري فاسد شده و از بين ميرود. ورود شركتهاي دانونسا و شامبورسي، شركتهاي تابعه گروه شركتهاي ب.اس.ان ژروهدانون و گروه نستله، در سال 1973 به مكزيك و برنامههاي تبليغاتي مهم آنها تقاضاي كلي براي ماست را تا ميزان 350% افزايش داده است .
فرآيند جانشينسازي كالاهاي شركتهاي فرامليتي به جاي محصولات داخلي در مصرف سيگار بسيار مشخص و آشكار است . در اين بخش كاملاً متمركز 8 شركت فرامليتي بر بازار جهاني تسلط دارند : مثل شركت بت ، انگليسي الاصل كه بزرگترين سازنده سيگار دنياست و از هر پنچ سيگاري كه در جهان سرمايهداري به فروش ميرسد يكي از آن اين شركت است.شركتهاي ديگر عبارتند از گروه امپريال (انگليسي)، امريكن براندز ( ايالات متحده )، مؤسسه فيليپ موريس (انگليسي)، و گروه آفريقاي جنوبي (روتمن، رامبراند ـ روپرت ) . اين شركتهاي فرامليتي در گرايش مردم به مصرف سيگارهاي خارجي (روندبرونگرايي)، جايگزين نمودن سيگار داخلي ساخت توليدكنندگان كوچك با سيگارهاي صنعتي دخالت مؤثر دارند . اين تغيير ذائقه مصرفكنندگان سيگار باعث نابودي تنباكو سياه در بسياري از كشورها نظير هند، پاكستان، جمهوري كره، فيليپين، ارژانتين و يا برزيل شده است. سيگار كرتك در اندونزي، دلتي در سريلانكا و بيديز در هند به سود سيگارهاي ملايم نوع ويرجينيايي كنار گذارده ميشوند . برنامههاي وسيع تبليغاتي عامل مؤثري در چنين فرآيندي است . علاوه براين ، برنامههاي وسيع تبليغاتي شركتهاي فرامليتي توتون، معرف آهنگ عمومي جريان بازاريابي شركتهاست. تأكيد اصلي در اين برنامهها بركليشههاي آمريكايي است و "تجملگرايي، پايگاه اجتماعي، سطح زندگي عالي و تصوير كابوي عاشق آزادي " مضاميني هستند كه لاينقطع تكرار ميشوند .
گاهي ايجاد بازارهاي جديد به خاطر يافتن مفرهايي است براي فروش فرآوردههاي واسطهاي برخي شركتهاي فرامليتي ف. لاپ و جي. كالينز ، به مورد شركت رالستونـ پورينا اشاره ميكنند. اين شركت عامل گسترش صنعت پرورش مرغ در كلمبياست، نه از آن رو كه مرغ و جوجه را به ماده كليدي رژيم غذايي مردم اين كشور مبدل سازد، بل به خاطر آنكه براي محصول اصلي كارخانه،يعني كنسانترههاي غذايي براي حيوانات، بازار ايجاد كند. به پيروي از همين سياست تسهيلات و امكانات خاصي در اختيار مرغداران گذارده شد. در نتيجه بينسالهاي 1971 ـ 1967 توليد مرغ در كلمبيا دو برابر گرديد، يعني از 11 ميليون به 22 ميليون رسيد .
كودكان به دليل آنكه به عنوان خريداران بالقوه به راحتي تأثير پذيرند، هدف مطلوبي براي شركتهاي فرامليتي محسوب ميشوند. براي مثال، برخي مؤسسات توليدكننده نوشابههاي غير الكلي درآمريكاي لاتين و مركزي درمقابل فروش مستقيم محصولات خود در مدارس به هنگام برگزاري جشنها، نوشابهو يخچال را به طور رايگان دراختيار اين مدارس قرار ميدهند . شركتهاي ديگر نظير جنرال فودز در مكزيك با گذاردن مجسمههايي كوچك نظير شخصيتهاي كارتوني والت ديسني در بستهبنديها، در واقع براي محصولات خود بازاريابي ميكنند.
بسياري از كالاها ( كوكاياپپسي ) نماد تعلق به دنياي مدرن تلقي ميشوند ، و اين همان چيزي است كه تبليغ كنندگان برآن بسيار تأكيد ميورزند. ه.والتر در مقاله نشريه بسيار معتبر تجارت جهاني كلمبيا كه به بررسي سياستهاي بازاريابي در كشورهاي در حال توسعه اختصاص يافته بود، اين پرسش را مطرح ميكند كه آيا "مردم به اندكي تجمل نظير نوشيدن نوشابههاي غير الكلي يا كشيدن سيگارهاي معطر نياز ندارند؟ "
بحثها و توضيحات مسئول بودجههاي تبليغاتي پپسي كولا و كوكاكولا در برزيل به خوبي بيانگر تأثير اجتماعي شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرفي است. او ميگويد: "در اين كشور هيچ راهي براي هدايت و كاناليزه كردن طغيان جوانان وجود ندارد، نسل كنوني از هيچ آموزش سياسي يا اجتماعي بهرهمند نيست. ما يك مكانيزم اعتراضي به وجود آوردهايم كه در مصرف كاناليزه ميشود. پپسي، تصويري جديد و جوان است، آنها نيز خوشحالند چون جوان هستند و چون جوان هستند، پپسي مينوشند. "
بنابراين ورود شركتهاي فرامليتي دقيقاً با واژگوني الگوهاي مصرف كه برخي از آنها طي چندين قرن بدون تغيير باقي ماندهاند همزمان است . اما ايجاد الگوهاي مصرف جديد ميتواند نتيجه مكانيزمهاي كمتر تعمدي ديگر نيز باشد . فرآوردههاي شركتهاي فرامليتي هم به خاطر كيفيات طبيعي (لوكس ونوبودن ) و هم به خاطر نمادهاي اجتماعي وابسته به آنها به سهولت از سوي برگزيدگان داخلي كه شديداً مجذوب اسلوب زندگي غربي و محصولات غربي هستند پذيرفته ميشود . پيامد اثرات نمايشي قوي اين جريان ، گسترش نيازها و اشيا در كل جامعه است . در اينجا بايد از تأثيرتقليدي سخن گفت . شركتهاي فرامليتي كالاهايي راعرضه ميكنند كه برگزيدگان داخلي سريعاً آنها را ميپذيرند و سپس درمدت زمان كوتاهي پس از عرضه اين كالاها، سايرين نيز به تقليد از برگزيدگان مصرف كنندگان اين كالاها خواهند شد، فرآيندي كه ر. نوركس در موردش چني ميگويد : "اگر چه مصرف در كشورهاي در حال توسعه به سطح درآمد بستگي دارد اما به تفاوت بين درآمدهاي پايين با بالاترين درآمدها نيز مربوط ميشود . طبقات كم درآمد در نتيجه فرآيند كشش و جاذبه اجتماعي به تقليد از طبقات داراي بالاترين درآمدها و به خصوص اعضاي شركتهاي فرامليتي تمايل پيدا ميكنند. "
طرح كلي در اين جريان چنين است : شركتهاي فرامليتي محصولات جديد را در كشورهاي درحال توسعه عرضه كرده و نيازهاي مصرفي آنان را به جانب اين كالاها هدايت ميكنند.
روشهاي نفوذ متنوع وگوناگون است ( عمدي با استفاده از تبليغات، نسبتاً غير عمدي از طريق نمايش )، اما همگي در جهت هدايت الگوهاي مصرف به سوي كالاها و خدمات توليدي شركتهاي فرامليتي مشاركت دارند. ايجاد عرضه خود موجد تقاضاست. درست است كه اين محصولات بدون در نظر گرفتن نيازهاي اساسي مردم به بازار عرضه ميشوند و اين چيزي نيست كه شركتهاي فرامليتي نسبت به آن بياطلاع باشند، بلكه بالعكس "اين روش عادي و متداول انجام دادن امور از سوي آنهاست " اين سياست و عواقب ناشي از آن، نمايش جديدي از تضاد و برخورد دو نوع منطق است، زيرا براي يك شركت فرامليتي انتخاب يك برنامه تبليغاتي قبلاً آزموده شده به زباني ديگر به مراتب راحتتر است تا عرضه و يا توليد فرآوردههايي نو متناسب با نيازهاي خاص محلي.
بنابراين ميتوان چنين نتيجهگيري كرد كه شركتهاي فرامليتي با معرفي عادات مصرفي غربي در كشورهاي درحال توسعه در ايجاد فرآيند جهاني برونگرايي فرهنگي دخالت مؤثر دارند. زيرا آداب تغذيه بازتاب روشي است كه ملتها طرز فكر و رفتار خود رابه وجود ميآورند ، آنها را هدايت ميكنند، سنتهايشان را تلفيق واحياء ميسازند و رسوم خود را با رسوم انتقال بافته از سوي ديگر فرهنگها در هم ميآميزند.
از اين ديدگاه بسط و ازدياد موفقيت جهاني غداهاي آمادهاي نظير مكدونالد را نه به واسطه فروش (زياد) اين محصولات، بلكه بيشتر به خاطر شيوه زندگي و نمادهاي وابسته به آن بايد توجيه كرد.
نكته ديگر اين است كه سواي اهميت اجتماعي ـ فرهنگي تأثير شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرف، نفوذ آنها باعث بروز انحرافاتي در ساير حوزهها نيز ميگردد. تغيير گرايش مصرف كشورهاي جهان سوم به جانب كشت برخي محصولات كشاورزي كه عمدتاً ناشي از استفاده از سموم دفع آفات است ( كه شركتهاي فرامليتي در توليد آنها نقش عمده دارند) وابستگي اقتصادي و تكنولوژيكي اين كشورها را افزونتر ميكند. اما عمدهترين فرآيند اين جريان تخصيص نادرست منابع كمياب است . با تغييرمحصولات كشاورزي، بهاي آنها همگام با كاهش ارزش غذايي در نتيجه افزودن چربيها و مواد شيميايي، افزايش مييابد. از سوي ديگر تأكيد برتوليد و مصرف فرآوردههاي حيواني، موجب اتلاف عمده منابع گياهي است. براي مثال دركلمبيا با گرايش به كشت علوفه به جاي كشت حبوبات و سبزيجات نه تنها منبع پروتئينيگراني جايگزين يك منبع پروتئيني ارزان شده، بلكه عملاً كاهش ذخاير پروتئيني را به دنبال داشته است، چون پروتئين منابع حيواني به مراتب كمتر از صنايع گياهي است. در اينجا به مثالي كه قبلاً آورده شده است، بر ميگرديم. طبق بررسيهاي انجام شده، حاصل كشت علوفه در يك جريب زمين اختصاص يافته به پرورش مرغ و ماكيان در منطقه واله ،برابر است با پروتئيني كه از كشت ذرت يا لوبيا درهمين زمين به دست ميآيد.حال اگر در اين زمين سويا كشت شود، ميزان پروتئين حاصله 16 برابر بيشتر از كشت علوفه مرغداري خواهد بود. قبلاً گفته شد كه توليد جوجه در وهله اول به خاطر منافع شركتهاي فرامليتي در توليد خوراك و علوفه حيواني بود. مثال ديگر كه جمع اضداد است ، كشور مكزيك يعني مهمترين صادر كننده پرتقال است. تا سال 1979 در نوشابه فانتا يا اورانج كراش از آب پرتقال استفاده نميشد . از اين تاريخ به بعد دولت تصويب كرد كه حداقل، 1% آب پرتقال بايد به اين نوشابهها افزوده شود. آخرين مثال در اين مورد كاپرال شعبه شركت نستله در ساحل عاج است . اين شركت عامل توسعه و رواج مصرف قرصهاي مگي در كشور فوق است. در حال حاضرخانوادههاي ساحل عاجي به طور متوسط سالانه 700 قرص مگي ـ روزانه 2 قرص براي هر خانواده ـ مصرف ميكنند. اين قرص جزء مهمي از رژيمهاي غذايي مردم ساحل عاج و به خصوص فقيرترين اقشار جمعيت شده است. قرص مگي كه در كشورهاي غني حكم چاشني و مكمل غذا را دارد به عنوان يك غذاي اصلي براي تغذيه كافي نيست. اين محصول از پروتئين گياهي درست شده و مصرفش دريك رژيم غذايي كه خود دچار كمبود پروتئين حيواني است، باعث تشديد كمبود غذايي ـ به خصوص از نظر كمبود اسيد آمينه ـ ميگردد، امري كه در كشور فوق مشهود است .
بنابراين ترديدي نيست كه شركتهاي فرامليتي قدرت هدايت خواستها و نيازهاي مردم را به سوي محصولات و يا خدمات خود دارند. اگر الگوهاي مصرف بازتاب ذهنيتها و تا حد بسيارزيادي آمال مردم باشند، ايجاد الگوهاي مصرف شكلي خاص از برونگرايي اجتماعيـ فرهنگي ملل جهان سوم و جدا ساختن آنها از ريشهها يا حافظههايشان است. از اين ديد شركتهاي فرامليتي را ميتوان به عنوان عاملان فعال دگرگوني اجتماعي تلقي كرد. كه فرهنگزدايي افراد را به دنبال دارد و كمترين اعتنا و توجهي به ضرورتهاي دگرگوني مستقل و ملي كشورهاي فقير ندارد.
1_fast _ food 2_ valle 3_ orange vrush
منبع:كتاب شركتهاي فرامليتي و توسعه درونزا -ترجمه عبدالحميد زرين قلم فاطمه فراهاني
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8810290302
قرن 18 در اروپا كه با عنوان عصر "روشنگري " از ديگر قرون متمايز ميشود ويژگي عمده ديگري كه داشت ، عصر رويكرد به تجارت نيز بود. شعارlesse faire ( بگذار مرزها آزاد باشند ) در همين زمان باب شد. دليل آن روشن بود. تاجران بعد از اشباع بازارهاي داخلي، براي دستيابي به مواد اوليه و به تبع آن زارهاي خارجي ، براي فروش كالاهاي ساخته شده به سوي كشورهاي خارجي رو آوردند و درخواست تاجران از دولت كاهش ماليات براي صدور كالاها بود. اين كالاها در كشورهايي، كه امروزه به عنوان جهان سوم ناميده ميشوند، بايستي ارزيابي ميشدند. استعمار و حمله نظامي مستقيم به چنين شورهايي كشورهاي اين مهم را به عهده گرفت. اما آنچه مشكل را بعد از شكست تجربه اين كشورها در مورد استعمار، نئوكليناليسم ( استعمار نوين از طريق فرهنگ )، به وجود آورد، بافت سنتي و عرفي اين جوامع بود كه همانند پوستهاي وخيم در مقابل فرآوردههاي نوين مقاومت نشان ميداد . اولين اين بود كه راه نفوذ به درون اين پوسته شناخته شود . شناختن سنتها و رسوم براي رخنه در آنها اولين گام به شمار رفت و تبليغات نيز به كمك اين روش توانست سد نفوذ اين كشورها را از هم بپاشد. افراد اين جوامع ابتدا بايستي باور ميكردند كه آنچه خود دارند در مقابل كالاهاي وارداتي از ارزش خوبي برخوردار است و اين كار با ظرافت تمام در تبليغاتي كه از شخصيت سناسي كمك ميگرفت، انجام ميشد. در اينجا يكي از مسائلي كه باعث "بحران هويت " ميشد به ميان آمد و فرد اين جامعه ابتدا هويت خود را، كه ريشهها، عرفها، تربيت و اعتقادهاي او داشت، زير سؤال ميبرد و در مقابل به دنبال كسب هويت تازه، خود را به شكل كالاهاي مصرفي در ميآورد كه با تبليغات به وي القاء شده بود. كاربه همين جا ختم نميشد. كار هنگاهي مصيبتبارتر ميشد كه دقت كنيم در اين راستا فرهنگ چنين جوامعي به عوامل ديگر ، دستخوش تغيير و تحول و در نهايت بحران كه نمود خود را در تمامي اركان جامعه از خانواده گرفته مادبومي نشان ميدهد .
الگوهاي مصرف را نميتوان از نظامهاي ارزشي و هنجاري ـ خواه اجتماعي يا فردي و يا توأماً ـ كه معرف شخصيت مصرف كننده است، جدا ساخت. اگر چه گزينشهاي مصرفي مردم كشورهاي جهان سوم تحت تأثير منابع گوناگون و به خصوص منابع بيگانه هدايت ميشود، اما قطعاً نمايانگر ذهنيت آنان نيز هست . بدون ناديده انگاشتن بعد سودگرايي ( ارضاي نيازهاي رواني ) فرآيندهاي مصرف اجتماعي ، بايد به ابعاد نمادي، يعني معناي اجتماعي آنها نيز توجه داشت. كالاها و خدمات ، سواي كيفيات طبيعيشان، داراي علايم رمزي نيز هستند و شاخصها و عاملان يك قشربندي اجتماعي محسوب مي شوند ؛ به همين دليل بررسي دقيق پديده تشكيل الگوهاي مصرف توسط شركتهاي فرامليتي اهميت دارد.
در واقع مصرف كالاها و خدمات مصرفي، علايمي است كه كدهاي اصلي جامعهاي كه فرد در آن زندگي ميكند ـ صرفنظر از درجه توسعه اقتصادي و اجتماعيش ـ به آنها معنا ميبخشد . لذا حوزه مصرف، حوزهاي مهم در تشكيل ذهنيتها و ارزشهاي منبعث از فعاليتهاي شركتهاي فرامليتي است، زيرا نماد مصرف يا كد اشياي مصرف شده ترجمان وضع فرهنگي يا هويت فرهنگياند. افراد با دسترسي يافتن به كالاهاي خاص برطبق موازين و مقياسهاي جامعه نه تنها از منزلت و مقام خود، بلكه از جايگاه ديگران نيز آگاهي مييابند اشيا با ايفاي يك كاركرد اجتماعي تمايزي و تبعيضي ، در واقع معرف افراد،يا به معناي صحيحتر تمايز بين افراد ميشود. در حقيقت تمايز قايل شدن بر حسب اشيا مبين يا موجد تفكيك و تفاوت اجتماعي است، كه افراد را طبقهبندي كرده و سلسله مراتب اجتماعي را به دنبال دارد. اين بعد نمادي در كليه سطوح جامعه بر طبق كدهاي متفاوت ، مشاهده، و به يك طبقه اجتماعي خاص نيز محدود نميشود. علاوه براين بايد به مصرف بعد تخيلي نيز افزود، زيرا اشياء وسيله فرار و طلسمي است كه فرد با توسل به آن ميتواند جهاني سحرآميز را تصور كند . آرزوها به سوي نيازها هدايت شده و در وجود كالا، برآورده ميشوند. علت اينكه تبليغ كنندگان همواره در تلاش يافتن تصويري هستند كه مصرفكنندگان از خود ، و از من آرماني همواره صرفاً همان الگوي رفتاري است كه در يك متن اجتماعي تحقق مييابد و به عبارت ديگر در ارتباط با ساير افرادي كه از اتحاد آنها با يكديگر هستي اجتماعي ـ فرهنگي خاص، و اكثراً يك ملت، تشكيل ميشود. جدل ميان خود و تصوير شخصي يعني بين انگيزهها و ارزشها در مصرف در كشورهاي در حال توسعه، غالباً در ناكامي از مصرف بسنده تجلي مييابد، چه در واقع آنچه فرد ميكوشد در مصرف بيابد راهي براي غلبه بر احساس نابسندگي و ميل ورود به اجتماع و نيل به ارتقاي اجتماعي است .
انسان در آرزوي اثبات موجوديت خود و تعريف "من " و تعيين جايگاه و نقشش در رابطه با ديگران، در طلب فرآوردهها ، ماركها و تصويرهايي است كه با تصورش از اينكه كيست، كه بايد باشد ، وبنا به معجزه يا جادويي، كه خواهد شد ، سازگار و متناسب باشد .
پس اشكال، به خصوص اشكال نمادي الگويي كه افراد بر مبناي آنها هويت خويش را تعيين ميكنند بيان يك روش خاص جامعهپذيري است . اين شيوه جامعهپذيري نه تنها از پيامها و اطلاعاتي كه فرد از جامعه به طور كل دريافت ميكند، بلكه از منزلت اجتماعي او كه براي مثال به شغل و پايگاه اجتماعيش نيز مربوط است، سرچشمه ميگيرد . الگوهاي مصرف در همه موارد بايد با هويت فرهنگي جامعه كاملاً پيوستگي داشته باشد ، البته بايد به الگوهاي مصرف متفاوتي كه به دليل عدم تجانس نظام اجتماعي ـ فرهنگي و دامنه قشربندي اجتماعي ـ اقتصادي كمابيش با يكديگر تفاوت دارند توجه داشت . در كشورهاي جهان سوم ،منطبق تفكيك اجتماعي بر مبناي مصرف تنها در ايجاد يك سلسله مراتب اجتماعي ـ فرهنگي و پويايي و تحرك اجتماعي بازتاب نمي يابد بلكه به شكل يك برخورد متقاطع فرهنگي و ستيز بين "سنت و تجدد "نيز پديدار ميگردد . معرفي و گسترش تجدد از طريق فرآيند قالب شكني ، آمال و نيازها و قالب ريزي مجدد آنها پويايي اجتماعي مصرف را در پيدارد. در اين چهارچوب ، الگوي ارتباطات با الگوي مصرف رابطه مستقيم دارد، از يك سو الگوي مصرف حاصل مجموعه پيامها و علايمي است كه نگرش مردم را شكل ميدهد ، و در رفتار هاي مصرفي آنها تبلور مييابد . واز سوي ديگر مصرف خود يك الگوي ارتباطي بين انسان و جامعه و بين انسان و خود اوست. اما همانگونه كه ج. آتالي به نحو شايستهاي مطلب را ادا ميكند، "انسان منفعل و ساكت مانده و ميگذارد اشياء وسيلهساز ايجاد فرهنگ او ، كد گذار نظام سلسله مراتب و جايگزين گفت و شنود شوند . "
در نتيجه الگوهاي مصرف بازتابي خواهند بود از ديگاهها و الگوهاي آمال سنتي يا جديد، موروثي يا وارداتي. اگر شركتهاي فرامليتي وسايل ايجاد الگوهاي مصرفي در كشورهاي در حال توسعه را داشته باشند، بنابراين در ژرفاي فكر انسان و در آمال و آروزهايش نفوذ ميكنند. در اين مفهوم ايجاد الگوهاي مصرف بخشي از يك فرآيند فرهنگپذيري است كه الگوهاي مصرف خود ملهم از آنند.
ايجاد الگوهاي مصرف و فرهنگپذيري
تأثير شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرف در دو سطح صورت ميگيرد. در وهله اول اين شركتها به توسعه الگوهاي مصرفي رايج در كشورهاي جهان سوم كمك ميكنند. در وهله دوم شركتها ميكوشند كالاها و فرآوردهاي جديد راكه كم و بيش پيچيدهتر از فرآوردههاي قبلي است جايگزين فرآوردههاي سنتي كنند. بنابراين موفقيت تجارتي اين شركتها در تمامي ساختار مصرف كشورهاي در حال توسعه تأثير ميگذارد .
قبلاً بيان شد كه شركتهاي فرامليتي انتقال دهنده و اشاعه دهنده نظامهاي بازنمايي و هنجاري و نظامهاي بياني ( نيازها و الگوهاي رفتاري ) اند . تفكري كه اساس اين نظامها را تشكيل ميدهد آن است كه براي مثال پاداش تلاش فرد در كارش دسترسي يافتن به كالاهاي مصرفي است، و افزايش مصرف شاخص عمده توسعه اقتصادي محسوب ميشود. بنابراين، ترويج چنين منطقي و تلاش براي مصرف بيشتر درنيروي محركه تغيير اجتماعي نقش مهمي دارد. به اين معنا كه شركتهاي فرامليتي به دليل ماهيت عقلانيت خود ،در پيوستگي و يگانگي روزافزون كشورهاي جهان سوم با نظام اقتصاد تجارتي دخالت دارند. اعتبار و ارزش فرد در اين نظام اقتصادي تا حد زيادي به كالاها و خدماتي كه در دسترس دارد و همچنين به پايگاه اجتماعي وابسته به اين خدمات منوط است. اين عقلانيت به طرق گوناگون مطرح ميگردد، در زمينه ارتباطات، پيامهاي پخش شده توسط رسانهها ( تلويزيون ، سينماو تبليغات ) با نمايش امتيازات جامعه مصرفي و ايجاد اشكال بازنمايي و نظامهاي هنجاري ، نقش مهمي بازي ميكنند. افق احتمالات بسط يافته و طيف وسيعي از كالاهايي را در بر ميگيرد كه قبلاً ناشناخته و مطلوبيتشان نامعلوم و تصور ناشدني بود. به موازات اين جريان ، گرايش روزافزوني به تقليد از سبك زندگي غربي و توليدات غربي به وجود ميآيد، انگيزههاي افراد به نحو فزايندهاي به سمت دسترسي به مصارف تجارتي سوق داده ميشود. ارزشهاي سنتي تا حد زيادي بياعتبار ميگردد، و تصور ذهني فرد از جامعه و نقشي كه در آن دارد، تغيير ميكند . اين فرآيند تخريب بذر ساختارها وكدهاي اجتماعي جديد را در خود دارد كه توجه فرد را به دنياي خارج از جامعهاش معطوف ميكند و به گفته هشيللر او را به يك انسان مصرف كننده مبدل ميسازد . وابستگي در مورد ارتباطات و توسعه يك نظام اقتصادي و اجتماعي بر مبناي پويايي نيازهاي مادي دو پديده كاملاً مرتبط به يكديگر به نظر ميرسند، زيرا اسلوب زندگي كه رسانهها و به خصوص تليغات به آنها اعتبار ميبخشند درتحليلنهايي چيزي جز تزيين ويترين براي نظام موجود اشياء نيستند. ميزان فرهنگپذيري آنچنان بالاست كه در اثر موارد در پيامهايي كه توسط رسانهها انتقال مييابد "سنت " معادل "عقب افتادگي " و "تجدد "، معادل "رشد " آورده ميشود.
كاركنان شركتهاي فرامليتي نيز، صرفنظر از مقامي كه در شركت دارند، با اشاعه اخلاق شركتها در اين فرآيند تخريب نقش مهمي دارند . همان طوري كه قبلاً اشاره شد، اشتغال به كار در اين نوع شركتها مستلزم پذيرش مقررات و هنجارهاي مربوط به آنهاست . مصرف كالاهاي ساخت شركتهاي فرامليتي و اثرات نمايشي منبعث از آنها در ايجاد اخلاق مصرف مادي مؤثر است .
نكته آخر اينكه اين شركتها گرايش دارند عادات مصرفي را به گونهاي كه به سود آنها باشد شكل دهند و بنابراين درصددند تا فرآوردههاي خود را جايگزين كالاهاي سنتي كنند، و براي برخي كالاها و خدمات خود تقاضاي تجارتي منظمي كه قبلاً وجود نداشته به وجودآورند . همچنين برخي نيازها و خواستها را به سوي ماركهاي خارجي سوق دهند . از يك ديدگاه كلي شواهد آشكاري دال بر وجود يك فرآيند برونگرايي مشاهده ميشود كه برطبق آن سليقهها به جهان خارج از جامعه فرد هدايت ميگردد . اين فرآيند با منافع تجارتي شركتهاي فرامليتي ارتباط مستقيم داردو ما را به اين باور ميكشاند كه اين شركتها را عاملان فعال انتقال حقيقي رجحانها تلقي كنيم .
مكانيزمها و نمونههايي از برون گرايي
سياستهاي تبليغاتي و تشويق فروش كالا بدون شك يكي از مؤثرترين طرق نفوذ شركتهاي فرامليتي است، و در تغيير نيازهاي اساسي افراد و هدايت آنها به سوي ماركها و فرآوردههاي خاص دخالت دارد. قطعاً اين انتقال سليقهها برآيند سياستهاي گسترده بازاريابي و تأثير آنها برمعرفها و هنجارهاست . م. گلدفري و س. لانگدون (1979)، يادآوري ميكنند كه در سال 1973، 80% آگهيهاي تبليغاتي راديو سواحلي دركنيا به شركتهاي فرامليتي تعلق داشت . از جمله اين شركتها ميتوان براوك باند، نستله، لگليت ـ پالموليو، كوكاكولا، يونيليور، گلاسكو و استرلينگ وينتراپ را نام برد.
هدف اصلي اين تبليغات ايجاد نيازها و بنابراين فرآوردههايي است كه ميتوانند اين نيازها را برآورده سازند. فرآوردههايي كه عملاً تنها شركتهاي فرامليتي قادر به توليد آنها هستند. براي مثال شركت يونيليور براي فروش خود برنامههاي تبليغاتي جهاني بسيار مهمي اجرا ميكند. اين برنامهها غالباً باعث ميشود تا مردم تمامي علاقه خود را به فرآوردههاي داخلي از دست بدهند. مثلاً همين شركت تلاش ميكند تا در هند مارگارين واناپستي را جايگزين كره محلي كند و به نظر ميرسد كه اين محصول داخلي كلاً از بين برود. اين شركت در ايجاد نياز به پودرهاي پاك كننده شيميايي و مواد ضدعفوني كننده و نتيجتاً در نتيجه ايجاد بازاري براي اين محصولات خود در اندونزي موفق بوده است .
علاوه براين توانسته است فروش بستني ، سوسيس و اغذيه منجمد شده خود را در مناطق درون مرزي سيرالئون و ليبريا گسترش دهد ، يعني در مناطقي كه كمتر ميتوان از آنها به عنوان مناطق داراي " درآمدهاي احتياطي " سخن گفت و آذوقهرساني به آنها معمولاُ توسط هواپيما صورت ميگيرد.
در آمريكاي لاتين قدرت تبليغات به حدي است كه حتي روستاييان بسيار فقير نيز عملاً خودرا ملزم به نوشيدن نوشابههايي چون كوكاكولا و پيسي ميدانند، ولو آنكه به قيمت فروش محصولات طبيعيشان تمام شود .
ر. لدوگار با مطالعه دو كشور برزيل و مكزيك ، موفقيت شركتهاي فرامليتي را در ايجاد نياز به نوشابههاي غير الكلي نشان ميدهد. براي مثال ؛ مصرف سالانه اين نوع نوشابهها در مكزيك رقم قابل ملاحظه 14 ميليارد بطري يعني براي هر نفر 5 بطري طي يك هفته بوده است ( در مكزيك 40% نوشابههاي مصرفي پپسي كولاست ). شستشوي مغزي تجارتي آنچنان قوي است كه ساكنين برخي روستاهاي مكزيك به رغم درآمد اندك خود متقاعد شدهاند كه بدون اين نوشابهها نميتوانند زندگي كنند و بايد هر روز آنها را مصرف كنند . در سال 1979 يك كشيش مكزيكي با اشاره به اين مطلب مينويسد:
" شنيدهام بعضي از روستاييان ميگويند بدون مصرف روزانه نوشابههاي غير الكلي نميتوانند زندگي كنند . برخي ديگر به خاطر نمايش پايگاه اجتماعي خود هر روز با غذايشان بايد نوشابه بنوشند، به خصوص مواقعي كه ميهمان دارند. اكثراً فكر ميكنند كه بايد روزانه اين نوشابهها را مصرف كنند. اين اساساً ناشي از تبليغات گسترده به خصوص در راديو است كه در اين مناطق كوهستاني شنوندگان فراوان دارد. به موازات اين امر، در اين روستاها فرآوردههاي طبيعي مثل ميوه كمتر مصرف ميشود، برخي خانوادهها فقط هفتهاي يك بار ميوه مي خورند . "
اساس اين سياستهاي تبليغاتي متقاعد ساختن مردم است به اينكه روشهاي سنتي تغذيه ( ارزن، برنج ، لوبيا،ذرت، آب) در قياس با محصولات غربي غالباً پيچيدهتر ( بستهبنديهاي لوكس، تفاوتگذاريهاي تصنعي با استفاده از ماركهاي گوناگون ) اهميت كمتري دارد . موضوع مهم در اينجا نمادگذاري اجتماعي كالاهاست . از آنجا كه مردم به خاطر كمسوادي خود آسيبپذيرترند، تاًثير تبليغات بسيار زيادتر ميشود. براي مثال، به كشور كنيا كه قبلاً نيز مورد بحث بوده اشاره ميشود. هزينه تبليغات بازاريابي براي صابونهاي توليدي شركتهاي وابسته به شركتهاي فرامليتي در اين كشور 6% و براي صابونهاي توليد داخلي 1% قيمت آنها بوده است . اين خود نشاندهنده سياست هدايت تقاضاهاي داخلي به سوي فرآوردههاي پيچيدهتر (صنعتي )، ( صابون توالت، موادضد عفوني كننده ...) است كه بيشتر بر شكل ظاهري صابونها و جذابيت بستهبندي آن تأكيد دارد.
براي ارائه طرحي كليتراز موضوع به هزينههاي تبليغاتي شركتهاي تابع شركتهاي فرامليتي در كنيا اشاره ميشود . اين هزينهها در حدود 12 ميليون شلينگ كنياست، در حالي كه بودجه تخصيص يافته در آخرين برنامه پنج ساله كنيا براي ساختن مركز بهداشت روستايي كه دولت از آنها به عنوان عوامل كليدي در بهداشت مناطق روستايي ( حدود 90% جمعيت كشور در اين مناطق سكونت دارند ) ياد ميكند، 7.5ميليون شلينگ است .
يكي از مشهورترين نمونههاي نفوذ خارجي در الگوهاي مصرف، فعاليت شركت نستله و سياست توسعه فروش شير خشك براي اطفال است . اين شركت براي ترويج فرآوردهاي غذايي خود و جايگزين كردن آنها به جاي شير مادر سياست فعالي را به مرحله اجرا درآورد. براي اين منظور روشهاي متفاوتي به كار گرفته شده است :
1ـ توزيع مجاني و غالباً خانه به خانه بطريهاي شير و محصولات لبني ( لاكتوژن )
2ـ اجراي برنامههاي تبليغاتي در بيمارستانها و زايشگاهها . اين برنامهها توسط مأموران خاصي موسوم به "پرستاران شير " صورت ميگرفت ، اين پرستاران اونيفورم سفيد ميپوشيدند و نتيجتاً به راحتي ميشد آنها را با كاركنان بيمارستان اشتباه گرفت .
3ـ توزيع مجاني كارتهاي مربوط به وزن نوزادان با تبليغ لاكتوژن . جملهاي هم در اين كارتها نوشته شده بود با اين مضمون كه مادران تاحد امكان بايد كودكان را با شير خود تغذيه كنند . اما عملاً چند درصد مادران قادر به خواندن اين نوشته بودند؟
4ـ تبليغات تلفيقي در بيمارستانها و راديو . در اينجا گفته ميشد كه مصرف اين فرآوردهها، نيرو و قدرت به كودكان ميبخشد( براي مثال اين دو موضوع درنيجريه اهميت زيادي دارند ). در جامائيكا تبليغ به اين شكل بود: "لاكتوژن باعث نيرومندي و سلامتي است " يا "انرژي و قدرت مي بخشد ".
مصرف شير خشك همراه با برخي نمادها ، يعني "نو "، "بهتر " و نظاير آن بود. دكتر تي. ان ملت نليما در باب آگهي تبليغاتي كه در سال 1974 به مدت دو سال در راديوي كشور سيرالئون پخش ميشد، مينويسد : "آگهي ، مادر از كودكش ميپرسيد كه آيا لاكتوژن را دوست دارد؟ كودك با خنده شديدي پاسخ ميداد: اوم،اوم... مادراني كه اين آگهي را ميشنيدند معتقد ميشدند كه لاكتوژن براي كودكان بهتر از شير مادر است . اينان نمي دانستند كه در اين آگهي در واقع يك مونتاژ صداست .
يعني در آغاز سوال مادر از كودك ضبط شده و سپس صداي قهقهه و خنده كودك، كه علت آن قطعاً چيز ديگري و احتمالاً همان شير مادر بود ، به آن افزوده شده است " در حال حاضر شير خشك در بسياري از كشورهاي جهان سوم مصرف بسيار وسيعي دارد.
بنابراين فعاليت شركتهاي فرامليتي ميتواند به انتقال حقيقي الگوهاي مصرف منجر شود. اين روند انتقال الگوها، نيازها برحسب ماركها تغيير پيدا مي كنند و فرآوردههاي پيچيدهتر و گرانتر جانشين محصولت ساده و ارزان ميگردد. به موازات اين فرآيند، تبليغات شركتهاي فرامليتي با ايجاد تمايزات تصنعي بين فرآوردهها، موجب از رونق افتادن سريع و جايگزين نمودن آنها با محصولات جديدتر است . نمونههاي برونگرايي بسيار فراوان بوده و عواقب تأسف باري دارد. اين تنها چيزي است كه ميتوان گفت .
روستاييان مكزيك بيش از پيش به مصرف نان سفيد به جاي نان سنتي خودشان كه هم ارزانتر است و هم پروتئين بيشتري دارد، روي آوردهاند. در جامائيكا مردم عادت داشتند به عنوان صبحانه ماهي و موز كه هر دو ارزان و بسيار مقوي هستند ، مصرف كنند. اما در نتيجه تبليغت اين عادت از بين رفته و اين فكر در مغز مردم رسوخ كرده كه براي صبحانه بهتر است سه رال مصرف كنند. اكنون مردم از محصولات كلوگ استفاده ميكنند ، در حالي كه موز در بازار به خاطر نبودن خريدار و مشتري فاسد شده و از بين ميرود. ورود شركتهاي دانونسا و شامبورسي، شركتهاي تابعه گروه شركتهاي ب.اس.ان ژروهدانون و گروه نستله، در سال 1973 به مكزيك و برنامههاي تبليغاتي مهم آنها تقاضاي كلي براي ماست را تا ميزان 350% افزايش داده است .
فرآيند جانشينسازي كالاهاي شركتهاي فرامليتي به جاي محصولات داخلي در مصرف سيگار بسيار مشخص و آشكار است . در اين بخش كاملاً متمركز 8 شركت فرامليتي بر بازار جهاني تسلط دارند : مثل شركت بت ، انگليسي الاصل كه بزرگترين سازنده سيگار دنياست و از هر پنچ سيگاري كه در جهان سرمايهداري به فروش ميرسد يكي از آن اين شركت است.شركتهاي ديگر عبارتند از گروه امپريال (انگليسي)، امريكن براندز ( ايالات متحده )، مؤسسه فيليپ موريس (انگليسي)، و گروه آفريقاي جنوبي (روتمن، رامبراند ـ روپرت ) . اين شركتهاي فرامليتي در گرايش مردم به مصرف سيگارهاي خارجي (روندبرونگرايي)، جايگزين نمودن سيگار داخلي ساخت توليدكنندگان كوچك با سيگارهاي صنعتي دخالت مؤثر دارند . اين تغيير ذائقه مصرفكنندگان سيگار باعث نابودي تنباكو سياه در بسياري از كشورها نظير هند، پاكستان، جمهوري كره، فيليپين، ارژانتين و يا برزيل شده است. سيگار كرتك در اندونزي، دلتي در سريلانكا و بيديز در هند به سود سيگارهاي ملايم نوع ويرجينيايي كنار گذارده ميشوند . برنامههاي وسيع تبليغاتي عامل مؤثري در چنين فرآيندي است . علاوه براين ، برنامههاي وسيع تبليغاتي شركتهاي فرامليتي توتون، معرف آهنگ عمومي جريان بازاريابي شركتهاست. تأكيد اصلي در اين برنامهها بركليشههاي آمريكايي است و "تجملگرايي، پايگاه اجتماعي، سطح زندگي عالي و تصوير كابوي عاشق آزادي " مضاميني هستند كه لاينقطع تكرار ميشوند .
گاهي ايجاد بازارهاي جديد به خاطر يافتن مفرهايي است براي فروش فرآوردههاي واسطهاي برخي شركتهاي فرامليتي ف. لاپ و جي. كالينز ، به مورد شركت رالستونـ پورينا اشاره ميكنند. اين شركت عامل گسترش صنعت پرورش مرغ در كلمبياست، نه از آن رو كه مرغ و جوجه را به ماده كليدي رژيم غذايي مردم اين كشور مبدل سازد، بل به خاطر آنكه براي محصول اصلي كارخانه،يعني كنسانترههاي غذايي براي حيوانات، بازار ايجاد كند. به پيروي از همين سياست تسهيلات و امكانات خاصي در اختيار مرغداران گذارده شد. در نتيجه بينسالهاي 1971 ـ 1967 توليد مرغ در كلمبيا دو برابر گرديد، يعني از 11 ميليون به 22 ميليون رسيد .
كودكان به دليل آنكه به عنوان خريداران بالقوه به راحتي تأثير پذيرند، هدف مطلوبي براي شركتهاي فرامليتي محسوب ميشوند. براي مثال، برخي مؤسسات توليدكننده نوشابههاي غير الكلي درآمريكاي لاتين و مركزي درمقابل فروش مستقيم محصولات خود در مدارس به هنگام برگزاري جشنها، نوشابهو يخچال را به طور رايگان دراختيار اين مدارس قرار ميدهند . شركتهاي ديگر نظير جنرال فودز در مكزيك با گذاردن مجسمههايي كوچك نظير شخصيتهاي كارتوني والت ديسني در بستهبنديها، در واقع براي محصولات خود بازاريابي ميكنند.
بسياري از كالاها ( كوكاياپپسي ) نماد تعلق به دنياي مدرن تلقي ميشوند ، و اين همان چيزي است كه تبليغ كنندگان برآن بسيار تأكيد ميورزند. ه.والتر در مقاله نشريه بسيار معتبر تجارت جهاني كلمبيا كه به بررسي سياستهاي بازاريابي در كشورهاي در حال توسعه اختصاص يافته بود، اين پرسش را مطرح ميكند كه آيا "مردم به اندكي تجمل نظير نوشيدن نوشابههاي غير الكلي يا كشيدن سيگارهاي معطر نياز ندارند؟ "
بحثها و توضيحات مسئول بودجههاي تبليغاتي پپسي كولا و كوكاكولا در برزيل به خوبي بيانگر تأثير اجتماعي شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرفي است. او ميگويد: "در اين كشور هيچ راهي براي هدايت و كاناليزه كردن طغيان جوانان وجود ندارد، نسل كنوني از هيچ آموزش سياسي يا اجتماعي بهرهمند نيست. ما يك مكانيزم اعتراضي به وجود آوردهايم كه در مصرف كاناليزه ميشود. پپسي، تصويري جديد و جوان است، آنها نيز خوشحالند چون جوان هستند و چون جوان هستند، پپسي مينوشند. "
بنابراين ورود شركتهاي فرامليتي دقيقاً با واژگوني الگوهاي مصرف كه برخي از آنها طي چندين قرن بدون تغيير باقي ماندهاند همزمان است . اما ايجاد الگوهاي مصرف جديد ميتواند نتيجه مكانيزمهاي كمتر تعمدي ديگر نيز باشد . فرآوردههاي شركتهاي فرامليتي هم به خاطر كيفيات طبيعي (لوكس ونوبودن ) و هم به خاطر نمادهاي اجتماعي وابسته به آنها به سهولت از سوي برگزيدگان داخلي كه شديداً مجذوب اسلوب زندگي غربي و محصولات غربي هستند پذيرفته ميشود . پيامد اثرات نمايشي قوي اين جريان ، گسترش نيازها و اشيا در كل جامعه است . در اينجا بايد از تأثيرتقليدي سخن گفت . شركتهاي فرامليتي كالاهايي راعرضه ميكنند كه برگزيدگان داخلي سريعاً آنها را ميپذيرند و سپس درمدت زمان كوتاهي پس از عرضه اين كالاها، سايرين نيز به تقليد از برگزيدگان مصرف كنندگان اين كالاها خواهند شد، فرآيندي كه ر. نوركس در موردش چني ميگويد : "اگر چه مصرف در كشورهاي در حال توسعه به سطح درآمد بستگي دارد اما به تفاوت بين درآمدهاي پايين با بالاترين درآمدها نيز مربوط ميشود . طبقات كم درآمد در نتيجه فرآيند كشش و جاذبه اجتماعي به تقليد از طبقات داراي بالاترين درآمدها و به خصوص اعضاي شركتهاي فرامليتي تمايل پيدا ميكنند. "
طرح كلي در اين جريان چنين است : شركتهاي فرامليتي محصولات جديد را در كشورهاي درحال توسعه عرضه كرده و نيازهاي مصرفي آنان را به جانب اين كالاها هدايت ميكنند.
روشهاي نفوذ متنوع وگوناگون است ( عمدي با استفاده از تبليغات، نسبتاً غير عمدي از طريق نمايش )، اما همگي در جهت هدايت الگوهاي مصرف به سوي كالاها و خدمات توليدي شركتهاي فرامليتي مشاركت دارند. ايجاد عرضه خود موجد تقاضاست. درست است كه اين محصولات بدون در نظر گرفتن نيازهاي اساسي مردم به بازار عرضه ميشوند و اين چيزي نيست كه شركتهاي فرامليتي نسبت به آن بياطلاع باشند، بلكه بالعكس "اين روش عادي و متداول انجام دادن امور از سوي آنهاست " اين سياست و عواقب ناشي از آن، نمايش جديدي از تضاد و برخورد دو نوع منطق است، زيرا براي يك شركت فرامليتي انتخاب يك برنامه تبليغاتي قبلاً آزموده شده به زباني ديگر به مراتب راحتتر است تا عرضه و يا توليد فرآوردههايي نو متناسب با نيازهاي خاص محلي.
بنابراين ميتوان چنين نتيجهگيري كرد كه شركتهاي فرامليتي با معرفي عادات مصرفي غربي در كشورهاي درحال توسعه در ايجاد فرآيند جهاني برونگرايي فرهنگي دخالت مؤثر دارند. زيرا آداب تغذيه بازتاب روشي است كه ملتها طرز فكر و رفتار خود رابه وجود ميآورند ، آنها را هدايت ميكنند، سنتهايشان را تلفيق واحياء ميسازند و رسوم خود را با رسوم انتقال بافته از سوي ديگر فرهنگها در هم ميآميزند.
از اين ديدگاه بسط و ازدياد موفقيت جهاني غداهاي آمادهاي نظير مكدونالد را نه به واسطه فروش (زياد) اين محصولات، بلكه بيشتر به خاطر شيوه زندگي و نمادهاي وابسته به آن بايد توجيه كرد.
نكته ديگر اين است كه سواي اهميت اجتماعي ـ فرهنگي تأثير شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرف، نفوذ آنها باعث بروز انحرافاتي در ساير حوزهها نيز ميگردد. تغيير گرايش مصرف كشورهاي جهان سوم به جانب كشت برخي محصولات كشاورزي كه عمدتاً ناشي از استفاده از سموم دفع آفات است ( كه شركتهاي فرامليتي در توليد آنها نقش عمده دارند) وابستگي اقتصادي و تكنولوژيكي اين كشورها را افزونتر ميكند. اما عمدهترين فرآيند اين جريان تخصيص نادرست منابع كمياب است . با تغييرمحصولات كشاورزي، بهاي آنها همگام با كاهش ارزش غذايي در نتيجه افزودن چربيها و مواد شيميايي، افزايش مييابد. از سوي ديگر تأكيد برتوليد و مصرف فرآوردههاي حيواني، موجب اتلاف عمده منابع گياهي است. براي مثال دركلمبيا با گرايش به كشت علوفه به جاي كشت حبوبات و سبزيجات نه تنها منبع پروتئينيگراني جايگزين يك منبع پروتئيني ارزان شده، بلكه عملاً كاهش ذخاير پروتئيني را به دنبال داشته است، چون پروتئين منابع حيواني به مراتب كمتر از صنايع گياهي است. در اينجا به مثالي كه قبلاً آورده شده است، بر ميگرديم. طبق بررسيهاي انجام شده، حاصل كشت علوفه در يك جريب زمين اختصاص يافته به پرورش مرغ و ماكيان در منطقه واله ،برابر است با پروتئيني كه از كشت ذرت يا لوبيا درهمين زمين به دست ميآيد.حال اگر در اين زمين سويا كشت شود، ميزان پروتئين حاصله 16 برابر بيشتر از كشت علوفه مرغداري خواهد بود. قبلاً گفته شد كه توليد جوجه در وهله اول به خاطر منافع شركتهاي فرامليتي در توليد خوراك و علوفه حيواني بود. مثال ديگر كه جمع اضداد است ، كشور مكزيك يعني مهمترين صادر كننده پرتقال است. تا سال 1979 در نوشابه فانتا يا اورانج كراش از آب پرتقال استفاده نميشد . از اين تاريخ به بعد دولت تصويب كرد كه حداقل، 1% آب پرتقال بايد به اين نوشابهها افزوده شود. آخرين مثال در اين مورد كاپرال شعبه شركت نستله در ساحل عاج است . اين شركت عامل توسعه و رواج مصرف قرصهاي مگي در كشور فوق است. در حال حاضرخانوادههاي ساحل عاجي به طور متوسط سالانه 700 قرص مگي ـ روزانه 2 قرص براي هر خانواده ـ مصرف ميكنند. اين قرص جزء مهمي از رژيمهاي غذايي مردم ساحل عاج و به خصوص فقيرترين اقشار جمعيت شده است. قرص مگي كه در كشورهاي غني حكم چاشني و مكمل غذا را دارد به عنوان يك غذاي اصلي براي تغذيه كافي نيست. اين محصول از پروتئين گياهي درست شده و مصرفش دريك رژيم غذايي كه خود دچار كمبود پروتئين حيواني است، باعث تشديد كمبود غذايي ـ به خصوص از نظر كمبود اسيد آمينه ـ ميگردد، امري كه در كشور فوق مشهود است .
بنابراين ترديدي نيست كه شركتهاي فرامليتي قدرت هدايت خواستها و نيازهاي مردم را به سوي محصولات و يا خدمات خود دارند. اگر الگوهاي مصرف بازتاب ذهنيتها و تا حد بسيارزيادي آمال مردم باشند، ايجاد الگوهاي مصرف شكلي خاص از برونگرايي اجتماعيـ فرهنگي ملل جهان سوم و جدا ساختن آنها از ريشهها يا حافظههايشان است. از اين ديد شركتهاي فرامليتي را ميتوان به عنوان عاملان فعال دگرگوني اجتماعي تلقي كرد. كه فرهنگزدايي افراد را به دنبال دارد و كمترين اعتنا و توجهي به ضرورتهاي دگرگوني مستقل و ملي كشورهاي فقير ندارد.
1_fast _ food 2_ valle 3_ orange vrush
منبع:كتاب شركتهاي فرامليتي و توسعه درونزا -ترجمه عبدالحميد زرين قلم فاطمه فراهاني
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8810290302
كتاب اصلاح الگوي مصرف منتشر شد
كتاب اصلاح الگوي مصرف به منظور نهادينه كردن و گسترش صرفه جويي در بين دانش آموزان توسط سازمان دانش آموزي شهر تهران منتشر شد.
صفرپور با اعلام اين خبر در گفتگو با باشگاه خبرنگاران افزود: در راستاي سخنان مقام معظم رهبري در مورد صرفه جويي از منابع طبيعي و ارائه راهنمايي هاي لازم جهت جلوگيري از اسراف و نام گذاري سال اصلاح الگو مصرف كتابي با عنوان از ريخت و پاش تا الگوي صحيح مصرف منتشر شد.
وي ادامه داد: كتاب اصلاح الگوي مصرف در شمارگان 5 هزار جلد با همكاري موسسه گل نرگس قم منتشر شد.
رئيس سازمان دانش آموزي شهرتهران تصريح كرد: آشنايي دانش آموزان با چگونگي جلوگيري از اسراف از جمله اهداف انتشار اين كتاب بوده است.
وي افزود: فرهنگ اصلاح الگوي مصرف در قالب قصه، شعر، تمثيلات و تعاليم اهل بيت براي دانش آموزان در اين كتاب گردآوري شده است.
صفرپور اظهار داشت: در اين كتاب سعي شده تا به چگونگي شكر نعمت خداوند و طريقه استفاده از ابزار و امكانات توسط دانش آموزان پرداخته شود.
وي از تدوين اين كتاب در ده فصل خبر داد و گفت: عناويني مانند مشكل خود را بشناسيم، بنده خدا كيست، اسراف و تندرستي،آيا من فقير خواهم شد، مراقب خود باشيم، نه كم و نه زياد، يك راه ساده، اين راه صحيح است از مهمترين عناوين اين كتاب است./د
منبع خبر: باشگاه خبرنگاران جوان
ـ سال 88 سال اصلاح الگوي مصرف نامگذاري شده و اكنون در فصل سوم سال
قرار داريم كه ارزيابي توفيق در اين مبحث امري ارزشمند مي باشد و بايد گفت
موضوع توليد و نگهداري حمل و نقل و توزيع و مصرف چند امر اساسي و كليدي مي
باشد و بايد مورد توجه قرار گيرند. عدم توجه به اين موضوعات و يا توجه به
برخي و ناديده گرفتن برخي ديگر آثار منفي از جهت اقتصادي اجتماعي سياسي و
حتي اعتقادي و فرهنگي خواهد داشت . اراده فرد فرد ما و توانائي اجرائي و
حركت در جهت اصلاح الگوي مصرف شاخصي براي ارزيابي خود و جامعه مي باشد
.
2 ـ در فرهنگ اسلام و فقه شيعه به موضوع مصرف توجه اساسي شده و در كتاب وحي خداوندي مي خوانيم « و كلوا واشرابواولاتسر فوا انه لايحب المسرفين » . بايد در همه تصرفات روزمره زندگي از اسراف به شدت پرهيز و حد و اندازه را رعايت نمود زيرا خداوند مسرفان را بي شك دوست ندارد و در جاي ديگر خداوند فرموده « و ان المسرفين هم اصحاب النار » . زياده روي در مصرف دوزخ را به همراه دارد . در قرآن مجيد واژه « اسراف » 23 مورد آمده است كه توجه به محتواي اين موارد نشان مي دهد كه اسراف در عقائد و اعمال پرداخت حقوق مالي و تصرفات روزانه مسائل زيربنائي و عوامل اسراف نمونه هاي اسراف در تاريخ گذشته و دولتها و حكومتها و امت ها را بايد مورد بررسي علمي عقلي و عقيدتي قرار دهيم .
3 ـ در سيره و زندگي امامان شيعه از جمله امام هشتم حضرت رضا عليه السلام آمده كه حضرت روزي ديدند بنده خدايي نصف يك گلابي را گاز زده و خورده و نصف ديگر را دور انداخته است . حضرت فرمود « سبحان الله ان كنتم استغنيتم فان اناسا كانوايحتاجون اليها » پناه بر خدا اگر به همه گلابي نياز نداري هستند افرادي كه به نيم ديگر احتياج دارند به آنها بخوران .
وقتي امام در مورد مصرف يك گلابي اين گونه نقد و انتقاد دارد در مسائل مهم چون كالاي سرمايه اي و كالاي اساسي چون آب و انرژي و سوخت و دارو و كاغذ مسكن و ماشين چگونه خواهد بود. امام علي عليه السلام در بخشنامه اي دستور داد « ادقوااقلامكم و قاربوا بين سطوركم و احذفواعني فضول الكلام فان اموال المسلمين لا تحتمل الاضرار » نوك قلم ها را تيز نمائيد و فاصله سطرها را كم كنيد و از آوردن كلمات زياد خودداري نمائيد كه اموال مسلمانان توان ضرر زدن ندارد. اين سخن امام و رهبري است كه حدود پنج سال زعامت جامعه اسلامي را عهده دار بود .
4 ـ سيره امام خميني رحمه الله عليه و رهبر معظم انقلاب اسلامي و همه مردان الهي بر اين بوده و هست كه در مصرف هر چيزي به اندازه نياز و حتي كمتر آن عمل كنند و ساده زيست و حداقلي باشند. نوشته اند امام خميني آخر شب حتي يك لامپ روشن اضافي را خاموش مي كرد نصف آب ليوان نوشيدني را دور نمي ريخت و براي مصرف كار ديگري حفظ مي كرد در مورد اندازه خريد روزانه خانه دقيق بود و حساب و كتاب داشت و عتاب و خطاب مي كرد .
5 ـ در نظام جمهوري اسلامي ايران و جمعيت 70 ميليوني آن موضوع مصرف بي حساب و كتاب است . از مصرف انرژي و سوخت تا آب و دارو و كاغذ از نان و برنج و شكر و چاي تا پوشاك و فضاي مسكوني و ميوه كه هر كدام گاهي چند برابر مصرف استاندارد جهاني مي باشد. تداوم اين روش ضايع كردن سرمايه كشور و بوجود آوردن نياز كاذب خروج سرمايه از كشور و واردات غير ضرور به داخل آلودگي هوا در كلان شهرها و ايجاد بيكاري و بيماري مي باشد. هيچ عاقل و عالم و عارفي چنين وضعيتي را پذيرا نيست و مي بايست براي اصلاح مصرف انديشه اي بشود . براي همين ضرورت بود كه سال 88 سال اصلاح الگوي مصرف نامگذاري شد و در نيمه دوم سال سئوال شد چه كرديم و به كجا رسيديم .
6 ـ براي نهادينه كردن موضوع مصرف كار فرهنگي و عقيدتي لازم است يعني از طريق علم و عقيده نيازها را مشخص كرد و مصرف استاندارد را اعلام نمود و زمينه اجراي اين موارد را فراهم ساخت بر اجرا نظارت نمود و تشويق و تنبيه را اعمال كرد. دادن آمار و ارقام مصرف در كشور و مقايسه آن با ديگر كشورها امري ضروري مي باشد. نشان دادن موارد مستند ضايعات و اتلاف منابع از هر نمونه (آب برق سوخت كالاي اساسي كاغذ و دارو) كاري مفيد خواهد بود. بازگو كردن نمونه هاي بازيافتي كاغذ باطله روغن سوخته فاضلاب آهن آلات قراضه ورقهاي راديولوژي و... در كشورهاي موفق از جهت اقتصادي امري سودمند مي باشد. بيان احكام الهي در مورد اسراف از جهت حرمت و گناه بودن و عذاب الهي ضرورت دارد. آوردن استانداردها در مصرف چون « الوضو بحد والغسل بصاع » براي وضو يك ليتر و براي غسل سه ليتر و خوردن غذا « كل و انت تشتهي وامسك وانت تشتهي » با اشتها غذا را شروع كن و با احساس نياز امساك نما و اعمال رهنمود امام هشتم « لو ان الناس قصدوا في المطعم لاستقامت ابدانهم » اعتدال و ميانه روي در اندازه غذا سلامت و كارآمدي جسم را بدنبال خود دارد .
7 ـ بايد كار اصلاح مصرف را از نقطه اي آغاز كرد از درون خانه شروع كنيم سماور را از آغاز صبح روي اتوماتيك نگذاريم روي شمعك گاز نگذاريم يخچال را در فصول سال از نظر درجه تنظيم كنيم دريچه كولر را در پائيز و زمستان ببنديم هنگام سفر گاز و گرما را خاموش كنيم روشنائي را به مقدار نياز داشته باشيم بجاي باز كردن پنجره اطاق درجه حرارت را كاهش دهيم غذا را به اندازه پخت كنيم نان به اندازه بخريم در نگهداري كالا دقت داشته باشيم در خريد ميوه و هر كاري ديگر اندازه داشته باشيم . بعد از عمل كردن خود به ديگران توصيه كنيم راهنما و آموزگار باشيم از فوائد صرفه جوئي بگوئيم و از تكليف شرعي و اجتماعي بگوئيم تا برسد به رسانه ها و تريبونها و جامعه ميليوني
2 ـ در فرهنگ اسلام و فقه شيعه به موضوع مصرف توجه اساسي شده و در كتاب وحي خداوندي مي خوانيم « و كلوا واشرابواولاتسر فوا انه لايحب المسرفين » . بايد در همه تصرفات روزمره زندگي از اسراف به شدت پرهيز و حد و اندازه را رعايت نمود زيرا خداوند مسرفان را بي شك دوست ندارد و در جاي ديگر خداوند فرموده « و ان المسرفين هم اصحاب النار » . زياده روي در مصرف دوزخ را به همراه دارد . در قرآن مجيد واژه « اسراف » 23 مورد آمده است كه توجه به محتواي اين موارد نشان مي دهد كه اسراف در عقائد و اعمال پرداخت حقوق مالي و تصرفات روزانه مسائل زيربنائي و عوامل اسراف نمونه هاي اسراف در تاريخ گذشته و دولتها و حكومتها و امت ها را بايد مورد بررسي علمي عقلي و عقيدتي قرار دهيم .
3 ـ در سيره و زندگي امامان شيعه از جمله امام هشتم حضرت رضا عليه السلام آمده كه حضرت روزي ديدند بنده خدايي نصف يك گلابي را گاز زده و خورده و نصف ديگر را دور انداخته است . حضرت فرمود « سبحان الله ان كنتم استغنيتم فان اناسا كانوايحتاجون اليها » پناه بر خدا اگر به همه گلابي نياز نداري هستند افرادي كه به نيم ديگر احتياج دارند به آنها بخوران .
وقتي امام در مورد مصرف يك گلابي اين گونه نقد و انتقاد دارد در مسائل مهم چون كالاي سرمايه اي و كالاي اساسي چون آب و انرژي و سوخت و دارو و كاغذ مسكن و ماشين چگونه خواهد بود. امام علي عليه السلام در بخشنامه اي دستور داد « ادقوااقلامكم و قاربوا بين سطوركم و احذفواعني فضول الكلام فان اموال المسلمين لا تحتمل الاضرار » نوك قلم ها را تيز نمائيد و فاصله سطرها را كم كنيد و از آوردن كلمات زياد خودداري نمائيد كه اموال مسلمانان توان ضرر زدن ندارد. اين سخن امام و رهبري است كه حدود پنج سال زعامت جامعه اسلامي را عهده دار بود .
4 ـ سيره امام خميني رحمه الله عليه و رهبر معظم انقلاب اسلامي و همه مردان الهي بر اين بوده و هست كه در مصرف هر چيزي به اندازه نياز و حتي كمتر آن عمل كنند و ساده زيست و حداقلي باشند. نوشته اند امام خميني آخر شب حتي يك لامپ روشن اضافي را خاموش مي كرد نصف آب ليوان نوشيدني را دور نمي ريخت و براي مصرف كار ديگري حفظ مي كرد در مورد اندازه خريد روزانه خانه دقيق بود و حساب و كتاب داشت و عتاب و خطاب مي كرد .
5 ـ در نظام جمهوري اسلامي ايران و جمعيت 70 ميليوني آن موضوع مصرف بي حساب و كتاب است . از مصرف انرژي و سوخت تا آب و دارو و كاغذ از نان و برنج و شكر و چاي تا پوشاك و فضاي مسكوني و ميوه كه هر كدام گاهي چند برابر مصرف استاندارد جهاني مي باشد. تداوم اين روش ضايع كردن سرمايه كشور و بوجود آوردن نياز كاذب خروج سرمايه از كشور و واردات غير ضرور به داخل آلودگي هوا در كلان شهرها و ايجاد بيكاري و بيماري مي باشد. هيچ عاقل و عالم و عارفي چنين وضعيتي را پذيرا نيست و مي بايست براي اصلاح مصرف انديشه اي بشود . براي همين ضرورت بود كه سال 88 سال اصلاح الگوي مصرف نامگذاري شد و در نيمه دوم سال سئوال شد چه كرديم و به كجا رسيديم .
6 ـ براي نهادينه كردن موضوع مصرف كار فرهنگي و عقيدتي لازم است يعني از طريق علم و عقيده نيازها را مشخص كرد و مصرف استاندارد را اعلام نمود و زمينه اجراي اين موارد را فراهم ساخت بر اجرا نظارت نمود و تشويق و تنبيه را اعمال كرد. دادن آمار و ارقام مصرف در كشور و مقايسه آن با ديگر كشورها امري ضروري مي باشد. نشان دادن موارد مستند ضايعات و اتلاف منابع از هر نمونه (آب برق سوخت كالاي اساسي كاغذ و دارو) كاري مفيد خواهد بود. بازگو كردن نمونه هاي بازيافتي كاغذ باطله روغن سوخته فاضلاب آهن آلات قراضه ورقهاي راديولوژي و... در كشورهاي موفق از جهت اقتصادي امري سودمند مي باشد. بيان احكام الهي در مورد اسراف از جهت حرمت و گناه بودن و عذاب الهي ضرورت دارد. آوردن استانداردها در مصرف چون « الوضو بحد والغسل بصاع » براي وضو يك ليتر و براي غسل سه ليتر و خوردن غذا « كل و انت تشتهي وامسك وانت تشتهي » با اشتها غذا را شروع كن و با احساس نياز امساك نما و اعمال رهنمود امام هشتم « لو ان الناس قصدوا في المطعم لاستقامت ابدانهم » اعتدال و ميانه روي در اندازه غذا سلامت و كارآمدي جسم را بدنبال خود دارد .
7 ـ بايد كار اصلاح مصرف را از نقطه اي آغاز كرد از درون خانه شروع كنيم سماور را از آغاز صبح روي اتوماتيك نگذاريم روي شمعك گاز نگذاريم يخچال را در فصول سال از نظر درجه تنظيم كنيم دريچه كولر را در پائيز و زمستان ببنديم هنگام سفر گاز و گرما را خاموش كنيم روشنائي را به مقدار نياز داشته باشيم بجاي باز كردن پنجره اطاق درجه حرارت را كاهش دهيم غذا را به اندازه پخت كنيم نان به اندازه بخريم در نگهداري كالا دقت داشته باشيم در خريد ميوه و هر كاري ديگر اندازه داشته باشيم . بعد از عمل كردن خود به ديگران توصيه كنيم راهنما و آموزگار باشيم از فوائد صرفه جوئي بگوئيم و از تكليف شرعي و اجتماعي بگوئيم تا برسد به رسانه ها و تريبونها و جامعه ميليوني
منبع خبر: جمهوري اسلامي
سیدشهیدان اهل قلم، شهید سيد مرتضي آويني در ميان نوشتههاي فراوان خود، اثر ارزشمندي به يادگار گذاشته است به نام "توسعه و مباني تمدن غرب".
البته وجه اشتراک مجموعه نوشتههاي آويني اين است که همه در راستاي تبيين مباني انقلاب اسلامي در حوزههاي مختلف است، (البته تا جايي که مجال پيدا کرد)اما توسعه و مباني تمدن غرب از آن جهت براي اين مقاله برگزيده شد،که به طور مفصل در آن به بررسي و ريشه يابي پديده مصرف گرايي و تب تند مدرنيزه شدن در جوامع عصر حاضر پرداخته است.
آويني کتابش را در سالهايي مينويسد، که تازه شعارهاي توسعه اقتصادي و مدرنيزه شدن در فضاي عمومي جامعه مطرح شده است.او با بينشي عميق از وضعيت جوامع عصر خود و به ويژه شناخت دقيق از دين اسلام و آداب و رسوم مردم کشورش ناهمخواني و عدم تطابق ملزومات توسعه غربي را با دين و فرهنگ مردم خود تشخيص داده بود.اينگونه بود که احساس خطر ميکرد و اين احساس را با ضميمه عقل و منطق به رشته تحرير در ميآورد،تا گرچه به مذاق برخي خوش نميآيد،اما شايد تلنگري باشد.
قسمتهاي کوتاهي از مقاله "تمدن اسراف و تبذير" کتاب توسعه و مباني غرب او در ادامه ميآيد:
«آرمان توسعهيافتگي از اصالت دادن به رشد اقتصادي و غلبهي اقتصاد بر ساير وجوه حيات بشر زاييده شده و آنچه باعث شده تا بشر براي اقتصاد اينچنين مقام و اهميتي قايل باشد مادهگرايي و نسيان حق است.
نگرشي که انسان امروز نسبت به خود و جهان يافته است اينچنين اقتضا دارد که او خود و نيازهاي ماديش را اصل بينگارد و همهي عزم و همت خويش را در جهت برآورده ساختن اين نيازها متمرکز کند، و از آنجا که بشر، مادام که در محدودهي حيواني وجود خويشتن توقف دارد و بر عادات خود غلبه نکرده است، تنها حوايج مادي است که او را به جانب خود ميکشد، اين توهم رخ نموده که نيازهاي مادي بشر داراي اصالت است، حال آنکه اينچنين نيست.
مهمترين علتي که جامعهي غرب را به اتراف و اسراف و تبذير کشانده است همين است که ارادهي او را در جهت ارضاي شهوات و تبعيت از غرايز و اهواي خويش هيچ چيز جز قراردادهاي اجتماع محدود نميکند.
چه علتي باعث شده است تا بشر غربي اعمالي اينچنين را براي خود مجاز بشمارد؟ وقتي ارادهي بشر را در جهت ارضاي شهوات و اهواي خويش هيچ چيز محدود نکند، انسان در مسير تمتع از لذايذ دنيايي به آنچنان زيادهطلبي و تکاثري دچار ميشود که از آن بايد به خدا پناه برد. بشر غربي از آنجا که براي وجود انسان قايل به حقيقتي غايي نيست و به حيوانيت بشر اصالت ميدهد، براي اهوا و تمايلات حيواني خود نيز هيچ محدوديتي جز قراردادهاي اجتماعي نميشناسد و قراردادهاي اجتماعي را نيز صرفا به منافع فردي باز ميگرداند.
در تمدن غرب قراردادهاي اجتماعي ـ و به تعبير خودشان قانون ـ جانشين اخلاق شده است و سعي بشر غربي در اين است که با اصالت دادن به قوانين مدني و مقررات اجتماعي از اخلاق مذهبي و شريعت بينياز شود؛ يعني به عبارت بهتر، جامعهاي بسازد که در آن هيچ کس نيازي به خوببودن نداشته باشد، و در عين حال که هيچ کس التزام اخلاقي در برابر وجدان خويش ندارد، همه بتوانند بدون تجاوز به حقوق يکديگر از حداکثر آزادي و ولنگاري براي ارضاي شهوات حيواني و تمتع از لذايذ مادي برخوردار باشند ـ و الحق بهترين نظام سياسي که ميتواند اهداف مذکور را تأمين کند، سيستم دموکراسي است.»
راهش پر رهرو باد .
منبع: سايت برنا
اصلاح الگوی مصرف 2009-2010
من سال 1388 را سال اصلاح الگوي مصرف مي نامم. آيت ا... خامنه اي
درباره وبلاگ
رسول اکرم(ص) می فرمایند : هر که در خرج کردن میانه روی کند، خدا او را بی نیاز می کند و هر که زیاده روی نماید خدا فقیرش می کند و هر کس بزرگی بفروشد، خدا او را در هم می شکند.
دوستان
فال حافظ
خبرنامه
لوگو دوستان
آمار وبلاگ