اللهم عجل لولیک الفرج

 هنگامي خداوند (نعمت هايش را) به شما بخشيد شما نيز (به نيازمندان) بخشش کنيد.
امام صادق(ع)
به امام صادق(ع)گفتم:«خداوند مي فرمايد: اسراف نکنيد، خداوند اسراف کاران را دوست ندارد. معني اين آيه چيست؟»
امام صادق(ع) گفت:«يکي از مردم مدينه مزرعه اي داشت. وقتي مزرعه اش بار مي داد، آن قدر از آن به مردم فقير مي داد که براي خود و خانواده اش چيزي نمي ماند. خداوند کار او را زياده روي و اسراف خواند.»
يکي از ياران امام صادق(ع)
روزي زني پسرش را نزد پيامبر (ص) فرستاد و به او گفت: «از پيامبر کمک بخواه. اگر گفت: نزد ما چيزي نيست بگو: جامه ات را به من بده.» پسر نزد پيامبر (ص) رفت، اما نزد پيامبر چيزي نبود. پسر گفت: «جامه ات را به من بده.» پيامبر پيراهنش را به او داد و خود جامه اي نداشت. خداوند فرمود: نه دستت را بر گردنت چفت کن (که به جيبت نرسد و نتواني بخشش کني) و نه کاملاً آن را باز نگه دار (که هرچه داري- حتي تنها جامه ات را ببخشي) پس سرزنش شوي و در کارت در بماني (بلکه راهي ميانه در پيش گير.)
دعاي چهارکس به اجابت نمي رسد. يکي از آن ها کسي است که دارايي دارد، آن را بيهوده (و بيش از مقداري که نياز دارد) مصرف مي کند و از بين مي برد. سپس دعا مي کند و مي گويد: «خدايا به من ببخش .» خداوند به او مي گويد: «مگر تو را به ميانه روي فرمان ندادم؟»
امام صادق(ع)
به امام صادق(ع)گفتم:«کم ترين حد اسراف کدام است؟»
فرمود:«از بين بردن جامه ي نو (با استفاده از آن به جاي لباس کار)، دور ريختن اضافه ي آب و دور انداختن هسته خرما.» (1)

پي نوشت ها:


*يکي ازياران امام صادق(ع)
1-با اضافه ي آب مي توان نهالي را در قلب باغچه نشاند و از دل هر هسته خرما نخلي بلند سر مي کشد.


منبع:ماهنامه فرهنگي کودکان ايران ،پوپک شماره 180

 

هروسيله اي که ميخريم دفترچه اي همراه دارد که چگونگي استفاده صححيح آنرا به ما نشان ميدهد. سي دي هم ابزاري ست که امروزه مورد استفاده ي فراوان دارد به خصوص براي ما اهالي نت که با رايانه و لوازم جانبي اش زياد سروکار داريم.

ا توجه به سال اصلاح الگوي مصرف برآن شديم که نکات مفيدي را براي استفاده ي درست و مصرف صحيح لوح هاي فشرده يا همان سي دي ها بيان کنيم: 

1- CD را با DVD-ROM اجرا نکنيد؛ اين کار به اين علت است که سرعت چرخش DVD-ROM بسيار بيشتر از CD-ROM است و اين کار باعث خش‏دار شدن CD خواهد شد.

- CDها را از پشت روي هم قرار دهيد؛ اگر CDها را از طرف قابل استفاده روي هم قرار دهيد به علت شيشه‏اي بودن سطح، به سرعت خش‏دار خواهد شد.

- از پاک کردن CD با لباس و حوله خودداري کنيد؛ پاک کردن CDها با منسوجات به شدت باعث کاهش عمر CDها خواهد شد. براي تميز کردن CD‏ها از دستمال کاغذي بدون کرک و يا ساير دستمال‏هاي نرم استفاده کنيد.

- از نوشتن با ماژيک‏هاي غير استاندارد روي CDها خودداري کنيد؛ ماژيک‏هاي غير استاندارد به تدريج در بافت CD فرو رفته و باعث استهلاک سريع CD خواهد شد.

5- از تماس مکرر دست‏ها با CDها خودداري کنيد؛ شيارهاي دست  و کثيفي‏هاي سطح دست در تماس با سطح CD باعث تخريب سطح شيشه‏اي آن خواهد شد

- از قرار دادن CDها در هواي آزاد و کيف‏هاي نامرغوب خودداري کنيد؛ اين کار خيلي زود CD را نابود مي‏کند.

- بلافاصله بعد از اتمام کار با CD، آن را از CD-ROM خارج کنيد؛ در صورتي که CD در CD-ROM باقي بماند در هر بار ورود به My Computer يا هنگام خاموش و روشن کردن سيستم، محتواي CD بازخواني خواهد شد.

- از زدن برچسب به جاي نوشتن روي پشت CD خودداري کنيد ؛ با اينکار CD-ROM براي خواندن CD تعداد دور بيشتري را مي‏زند و خود به خود CD مستهلک خواهد شد.

- از دستگاه‏هاي خش‏گير و پمادهاي خش‏گير حدالامکان استفاده نکنيد؛ در صورتي که خش‏هايي کوچک و کم روي CDها مشاهده کرديد، استفاده از ابزارآلات مذکور به هيچ‏وجه برطرف کننده نيست و ضمن برداشت کردن يک لايه از روي CD، خش‏هاي جديدي نيز روي CD وارد خواهد کرد

0- از تهيه CD‏هاي رنگي و نامرغوب ارزان قيمت با مارک‏هاي ناشناس خودداري کنيد؛ CDهاي رنگي به دليل ساختار غير استاندارد خود عمر کوتاهي دارند.همچنين CDهاي ارزان نامرغوب حتي با رعايت 9 شرط بالا باز هم عمر کوتاهي خواهند داشت.

  بررسي اصلاح الگوي مصرف در آموزه هاي خاندان نور (ع)


نويسنده: علي اصغر دليلي صالح

قال الامام علي عليه السلام:
    لاتغالوا بمهور النساء فتكون عداوه
    مهريه ها را بالانگيريد كه موجب دشمني مي شود.
    (وسايل الشيعه11/15/)
     درخت دوستي
    در مسئله ازدواج و تشكيل خانواده كه يك امر مبارك و ميموني است و در حقيقت مبناي جامعه مي باشد، دقت در هزينه ها و بنا نهادن اين اصل بر ماديات، نتيجه ناخوشايندي دارد. امر پسنديده ازدواج كه محور اصلي آن عاطفه و مهرباني است اگر محوريت خود را تغيير دهد به نوعي چالش در زندگي دچار مي شود، چالشي كه به بسياري از نابساماني ها دامن مي زند!
    با هزينه هاي سنگين در ازدواج و مهريه هاي بالا، اصل - كه زندگي بر اساس مودت و مهرباني و عشق و عقل است- در حاشيه قرار مي گيرد!
    در هزينه هاي بي ثمر و مهريه هاي سنگين بي نتيجه، صحبت اسراف و زياده روي است و صلاح و خوشي و نيك بختي را نبايد در اسراف جست كه نيافتني است!
    حضور سايه سنگين اسراف در آغاز زندگي يعني نفوذ ويروس عداوت در قامت درخت زندگي مشترك!
    و كم كم با بالنده شدن اين درخت، ويروس دشمني هم به فراخور گسترش مي يابد و رشد مي كند و عامل بسياري از رنج ها مي شود كه گفته اند:
    درخت دوستي بنشان كه كام دل به بار آرد
    نهال دشمني بركن كه رنج بي شمار آرد1()
    پي نوشت:
    1- حافظ

 

 آثار مادي و معنوي قناعت


نويسنده: محمدمهدي رشادتي

چيستي قناعت
    قال علي(ع):لاكنز اغني من القناعه
    هيچ گنجي بي نيازكننده تر از قناعت نيست. (1)
    
    
 قناعت چيست؟ در تعريف قناعت علماي اخلاق چنين گفته اند:
    - بهره وري از مال به مقدار نياز و ضرورت
    - قناعت صفتي است در مقابل حرص و طمع (2)
    - قناعت مترادف با ميانه روي در خرج كردن و هزينه نمودن مال براي خود و خانواده است.
    - قناعت حالتي است مابين افراط و تفريط. يعني حالتي است ميان اسراف و سخت گيري در خرج كردن مال. (3) برخلاف سخاوت كه حالتي است ميان اسراف و بخل. زيرا سخاوت در مورد بخشيدن مال به ديگران است نه خرج كردن آن براي خود و خانواده. (4)
    پيامبراكرم(ص) از جبرئيل درباره معناي قناعت مي پرسند. جبرئيل مي فرمايد: آن است كه انسان به آنچه از دنيا (از راه حلال) نصيبش مي شود هرچند مقدارش كم باشد، آن را كافي دانسته و از خداي خويش سپاسگزاري نمايد. (5)
    
    
    نتيجه اينكه: قناعت نه به داشتن است و نه به نداشتن، بلكه عنصر اصلي درمفهوم قناعت اكتفانمودن به ضروريات زندگي است، چنانچه اگر اين خصوصيت در روان آدمي رسوخ كرده و ملكه او گردد دست آوردهاي ارزشمندي از جمله آرامش رواني در دنيا و رستگاري و سعادتمندي در آخرت پيدا خواهدكرد.(6)
    گفت پيغمبر: قناعت چيست؟ گنج
    گنج را تو وانمي داني ز رنج
    اين قناعت نيست جز گنج روان
    تو مزن لاف اي غم و رنج روان (7)
    
    
 آثار محسوس و مادي قناعت
    شخصي كه توانسته صفت قناعت را در خود نهادينه و ثابت كند، بنا به فرموده بزرگان دين در چنين فردي قطعا دست آوردهاي ارزشمند ديگري همچون عزتمندي، توانمندي، عقلانيت، آسايش و راحتي بدن (8)، عفت و پارسايي، آزادگي، آسودگي خاطر از ناحيه مردم، نداشتن غم و اندوه، فراهم نمودن زندگي مطلوب و گوارا (9)، نمايان خواهدشد.
    
    
   آثار معنوي قناعت
    قناعت از نشانه هاي پرهيزكاري و پارسايي شمرده شده است. سرلوحه رضا و خشنودي خداوند متعال است. انسان را از ورطه خطرناك حرص و طمع دورمي سازد.سلامت دين را درپي دارد. از مهمترين اسباب اصلاح نفس شمرده مي شود. نشانه خيرخواهي خدا نسبت به آدمي است. قناعت عبادت و عبوديت را درپيشگاه حضرت حق زيبا و نيكو جلوه مي دهد و از علائم شرافت و بزرگي همت محسوب مي گردد. (01)
    اگر مي خواهي از جمله شاكرترين مردم باشي قناعت پيشه كن، اگر خواهان خودسازي هستي، قناعت را همت خود ساز. از نشانه هاي خوشبختي در زندگي است و در روز قيامت، حساب شخص قانع يقيناً آسان خواهدبود.(11) از نشانه هاي برجسته شخص رستگار و مومن محسوب مي شود. (21)
    خدا را ندانست و اطاعت نكرد
    كه بر بخت و روزي قناعت نكرد
    قناعت توانگر كند مرد را
    خبر كن حريص جهانگرد را
    قناعت كن اي نفس بر اندكي
    كه سلطان و درويش بيني يكي(31)
    
    
  روش دستيابي به قناعت
    زياده طلبي وحرص در واقع يك نوع بيماري روحي بوده و از يك تحليل غلط ذهني ناشي مي شود.
    براي درمان آن ابتدا بايد تصور خودمان را اصلاح نماييم.
    مردي به امام صادق(ع) شكايت برد كه مرتب در پي روزي رفته و به خواسته هايم مي رسم اما قانع نمي شوم و هميشه بر حرص و طمع من افزوده مي شود. سپس از امام(ع) خواست او را راهنمايي كند. حضرت فرمود:اگر توانستي به حداقل مالي كه زندگيت را مي گذراند راضي شده و درخود احساس بي نيازي كني، واقعا از همه دنيا احساس بي نيازي خواهي كرد. در غيراين صورت، اگر همه دنيا را هم به تو بدهند بازهم احساس بي نيازي نخواهي كرد. (41)
    آن شنيدستي كه وقتي تاجري
    در بياباني بيفتاد از ستور
    گفت چشم تنگ دنيا دوست را
    يا قناعت پركند يا خاك گور (51)
    روزي پيامبر گرامي(ص) به شترچراني گذر كرد. شخصي را براي گرفتن مقداري شير نزد او روانه كرد. شتربان گفت: آنچه در پستان شتران است صبحانه قبيله است و آنچه در ظرفهاست شام ايشان مي باشد. رسولخدا(ص) فرمود: خدايا مال و فرزندانش را زياد كن.
    سپس به گوسفندچراني گذر كرد. حضرت يك نفر را براي گرفتن مقداري شير نزد او فرستاد. چوپان گوسفندها را دوشيد و هرچه داشت در ظرف پيامبر(ص) ريخت و گوسفندي هم براي حضرت فرستاد و عرض كرد همين اندازه نزد ما بود، اگر بيشتر هم بخواهيد به شما مي دهيم. رسول خدا(ص) فرمود: خدايا او را به قدر كفاف روزي ده.
    يكي از اصحاب عرض كرد: يا رسول الله(ص) براي شترچران كه شما را پاسخ مثبت نداد دعايي فرمودي كه همه ما آن را آرزو مي كنيم و براي گوسفندچران كه حاجت شما را روا كرد دعايي فرموديد كه هيچ يكي از ما آن را نمي خواهيم. حضرت فرمودند: آنچه كم باشد و كفايت كند بهتر است از آنچه كه زياد باشد اما دل را مشغول دارد. آنگاه فرمودند: بار خدايا به محمد و آل محمد(ص) به اندازه كفاف روزي فرما. (61)
    شيخ صدوق از ابوهاشم جعفري روايت كرده كه گفت: وقتي فقر و نداري برمن شدت يافت، خدمت امام علي النقي(ع) مشرف شدم. چون در محضر ايشان نشستم فرمود: ابوهاشم، كدام يك از نعمت هاي خدا را كه به تو عطا كرده مي تواني سپاسگزار باشي؟
    ابوهاشم گفت: جواب درستي نداشتم كه بدهم. سپس خود حضرت هادي(ع) فرمودند: خداوند ايمان را روزي تو كرد كه به واسطه آن بدن ترا بر آتش جهنم حرام كرد، ترا عافيت بخشيد تا بتواني اطاعت كني و قناعت را روزي تو كرد تا آبرويت حفظ شود. اي ابوهاشم من اين كلمات را بتو گفتم زيرا گمان كردم كه تو قصد شكايت داري از خدايي كه اين همه نعمت به تو ارزاني داشته است. سپس امام دستور دادند كه به او صد دينار زرسرخ پرداخت نمايند. مرحوم شيخ عباس قمي در تفسير اين حديث چنين مي گويد: از اين حديث شريف استفاده مي شود كه ايمان از عظيم ترين نعمت هاي الهي است زيرا كه قبول شدن تمام اعمال منوط به آن است و بعداز آن نعمت عافيت است و پس از عافيت نعمت قناعت است. روايت شده در ذيل آيه «من عمل صالحا من ذكر او انثي و هو مومن فلنحينيه حياه طيبه » (سوره نحل آيه 79)
    يعني هر كس عمل صالحي انجام دهد اعم از اينكه مرد باشد يا زن او را به حيات طيب (زندگي خوش) زنده نماييم. از امام معصوم سوال شد كه منظور از حيات طيب چيست؟ فرمودند: حيات طيب همان قناعت است.(71)
    گويند: «ديو جانسن كلبي» كه يكي از حكماي يونان بود وبراي خود چيزي اندوخته نداشت وپيوسته زهد پيشه كرده و در نداري زندگي مي كرد، وقتي اسكندر او را به مجلس خود دعوت كرد.آن حكيم به فرستاده اسكندر گفت: بگو به اسكندر آن چيزي كه ترا از آمدن پيش من باز داشته، همان چيز مرا از آمدن نزد تو مانع شده است. آنچه ترا بازداشته است سلطنت تو است و آنچه مرا بازداشته قناعت من است.(81)
    بند بگسل، باش آزاد اي پسر
    چند باشي بند سيم و بندزر
    گر بريزي بحر را در كوزه اي
    چند گنجد؟ قسمت يك روزه يي
    كوزه چشم حريصان پر نشد
    تا صدف قانع نشد پردر نشد(91)
    از قناعت هيچكس بي جان نشد
    از حريصي هيچكس سلطان نشد(02)
    نصيحتي كنمت بشنو و فراغت كن
    چو فقر روي كند روي قناعت كن(12)
    
    
   نتيجه: از جمله مهمترين و موثرترين مباني اصلاح الگوي مصرف، در فرهنگ ديني ما، «قناعت» است. آموزه قناعت، در بستر زندگي فردي و حتي اجتماعي در عين برخورداري و دارايي، مهار مستحكمي بر افسار هزينه ومصرف مي زند. قناعت بيش از هرچيز و پيش از اينكه يك الگوي رفتاري باشد، از بار معرفتي عميق برخوردار است.
    
    
 علي(ع) مي فرمايند: قناعت ناشي از معرفت نفس است.(22)
    فردي كه خود را به سلاح قناعت مجهز ساخته است چنانچه از دنيا بهره منديش زياد باشد در عرصه مصرف و هزينه به مقدار لازم و ضرورت اكتفا مي نمايد و از هرگونه اسراف و افراط دوري مي جويد. و چنانچه از دنيا بهره منديش كم باشد، با چراغ پرنور قناعت باشهد شيرين حيات طيب، مسيرزندگي خويش را روشن و نوراني مي نمايد.
    مومن خود را از ديگران بي نياز مي داند چون الگوي رفتاري خود را «قناعت» قرار داده است. و به همين علت بسيار عزيز و عزتمند است. مومن دامن پاك خويش را به سياهي هاي حرص و طمع آلوده نمي سازد.
    بنظر مي رسد تا وقتي آحاد جامعه اسلامي از حيث معرفتي و باور، ارزش قناعت را درك و فهم نكند و آن را در حيطه عمل فردي و اجتماعي خويش به مثابه الگوي صحيح زندگي عزتمندانه وارد ننمايد، از اصلاح الگوي مصرف نشاني مطمئن بدست نخواهد داد.
    
    
    پانوشتها
    1- نهج البلاغه، محمد دشتي حكمت 137
    2- معراج السعاده، ملااحمد نراقي ص 033
    3-4- درس هايي از اخلاق، آيه الله مشكيني، ص 153
    5- طرائف الحكم، آيه الله احمد آشتياني، جلد2، ص 298
    6- ميناگر عشق، كريم زماني، ص 837
    7- مثنوي معنوي دفتر اول، 2322-2321
    8- منتخب ميزان الحكمه، محمدي ري شهري، ج2ص 958
    9 و 01- غررالحكم، 2 جلدي، ج2، ص 324-323
    11- ميزان الحكمه، پيشين، ص 859
    21- نهج الفصاحه ، مرتضي فريد تنكابني، ص 135
    31- كليات سعدي، بوستان سعدي، ص 254- 552
    41- اصول كافي، كليني، ترجمه سيدجواد مصطفوي ج3 ص 902
    51- كليات سعدي، گلستان، پيشين، ص 57
    61- اصول كافي، پيشين ص 012
    71 و 81- مجموعه آثار شيخ عباس قمي، ولي فاطمي ص 514 و 605 همچنين الميزان ج 12 ص 415 و نهج البلاغه، دشتي ص 384
    91- مثنوي معنوي، پيشين، دفتر اول، 21-91
    02- همان، دفتر پنجم، 2398
    12- نشان از بي نشان ها، علي مقدادي اصفهاني ج1 ص 344
    22- غررالحكم، پيشين، ص 333

  ولخرجي و تبذير دام شيطاني


نويسنده: علي سبحاني

آموزه هاي قرآني بر پايه عدل و عدالت بنيادگذاري شده است. از اين رو روح حاكم در تمامي آموزه هاي وحياني اسلام، عدل و اعتدال است و هرگونه رفتاري بيرون از دايره و اعتدال، به عنوان رفتاري ظالمانه معرفي شده است.
    يكي از رفتارهايي كه از نظر قرآن به عنوان رفتار ظالمانه معرفي شده و مردم از آن پرهيز داده شده اند، تبذير به معناي مصرف بيهوده نعمت هاي الهي است. هر چند كه اين اصطلاح قرآني با اصطلاح اسراف به معناي زياده روي، شباهت هاي معنايي دارد ولي تفاوت هايي نيز ميان اين دو رفتار انساني وجود دارد كه نويسنده در اين مقاله بدان پرداخته است. با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.
    
    
   مفهوم تبذير
    بي گمان يكي از راه هاي شناخت اصطلاح و مفهوم قرآني، ريشه يابي اصل واژه و كاربردهاي آن در فرهنگ عربي است. لذا براي درك درست مفهوم قرآني تبذير كه از نظر خداوند امري ناهنجار معرفي شده و خداوند به صراحت مخالفت و دشمني خود را با اين گونه رفتار بيان داشته است، مي بايست به ريشه يابي واژه پرداخت.
    «تبذير» از ماده «بذر» و به معناي پاشيدن دانه است. تبذير در كاربردهاي قرآني به نوعي رفتار اطلاق مي شود كه مي توان آن را در فارسي به معناي ريخت و پاش گرفت.
    به نظر مي رسد كه تبذير بر خلاف اسراف از محدوده معناي بسيار اندكي برخوردار است؛ زيرا گستره معنايي واژه و اصطلاح قرآني اسراف از چنان وسعتي برخوردار است كه مي توان نسبت ميان اسراف و تبذير را عموم خصوص مطلق دانست.
    با توجه به كاربردهاي قرآني واژه تبذير مي توان گفت كه تبذير برخلاف اسراف، تنها يك واژه اقتصادي است و در ديگر حوزه ها، كاربردي ندارد. اين در حالي است كه اسراف نه تنها در حوزه اقتصادي بلكه در حوزه هاي اخلاقي و اعتقادي و مانند ديگر نيز به كار مي رود.
    براي دست يابي به تفاوت ها و شباهت هاي معنايي اين دو واژه و اصطلاح قرآني بايد ابتدا به كاربرد هاي آن دو توجه داشت.
    چنان كه گفته شد تبذير از ريشه «بذر» يعني پخش كردن چيزي است كه كاربرد نخستين آن، پاشيدن بذر گياهان مانند گندم و جو است. سپس اين واژه به طور استعاره درباره كسي به كار رفته كه مال خود را بيهوده تلف و پخش مي كند.
    «تبذير به معناي تباه ساختن نعمت و زياده روي در بهره گرفتن از منافع آن است.» خليل بن احمد فراهيدي در تعريف تبذير مي گويد: التبذير: افساد المال و انفاقه في السرف؛ «تبذير يعني مال را فاسد كردن و در بخشش آن زياده روي كردن». (العين، ج 7 ذيل واژه بذر)
    راغب اصفهاني اديب برجسته، در فرهنگ قرآني خود، به نام «مفردات الفاظ قرآن» در معناي تبذير مي نويسد: «تبذير به معناي پراكنده كردن است و اصل آن پاشيدن بذر است و براي هر كسي كه مالش را ضايع كند به كار مي رود.» (مفردات الفاظ القرآن الكريم، ماده بذر).
    مرحوم طبرسي «ره» در تعريف تبذير مي فرمايد: «تبذير، پراكندن مال از روي اسراف است و ريشه آن پاشيدن بذر است». (مجمع البيان، ج 6، ص 410 در تفسير آيه 72 سوره اسراء.)
    طريحي نويسنده كتاب ارزشمند مجمع البحرين در بيان تعريف تبذير ضمن آوردن شاهد مثال از آيه 72 سوره اسري كه خداوند در آن مي فرمايد: ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين، مي نويسد: مبذرين كساني هستند كه در خرج كردن، تبذير و زياده روي مي كنند و مال را در غير آنچه خدا حلال و جايز دانسته مصرف مي كنند). (مجمع البحرين: ماده بذر.)
    اما اسراف كه از ماده سرف گرفته شده به معناي هرگونه زياده روي و خروج از حد اعتدال و ميانه روي است.
    د رهمه كتب لغوي و تفسيري اين معنا در تعريف اسراف آمده است كه اسراف عبارت است از خارج شدن و تجاوز نمودن از حد اعتدال در هر كاري كه از انسان سر بزند. (رك: لغت نامه فرهنگ فارسي دكتر معين، المنجد الابجدي، تفسير نمونه، ج 21).
    از روايات بسياري چنين استفاده مي شود كه اسراف به معناي خارج شدن از حد اعتدال و ميانه روي است. از جمله اين روايات مي توان به سخن اميرالمومنين علي (ع) توجه داد كه مي فرمايد: فدع الاسراف مقتصدا؛ «اسراف را به خاطر ميانه روي و حد اعتدال رها كن.» (نهج البلاغه، نامه 31.)
    با اين توضيحات ملاحظه مي كنيم كه «اسراف» در برابر اعتدال و ميانه روي قرار دارد و به هر گونه تجاوز از حدود الهي، درغير اطاعت خداوند و به قصور و كوتاهي نسبت به حقوق الهي اطلاق مي شود. درقرآن كريم براي تشويق مردم به اجتناب از اسراف، واژگاني چون عدالت و قصد و مانند آن به كار رفته است. واژه قصد و مشتقات آن در معاني چندي چون راست، متوسط و معتدل به كار رفته است. از جمله در كلام لقمان حكيم به فرزند خويش مي فرمايد: «واقصد في مشيك»؛ در راه رفتن اعتدال را رعايت كن. (لقمان آيه 91)
    در جايي ديگر آمده است: فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخيرات؛ از ميان آنها عده اي بر خود ستم كردند و عده اي ميانه رو بودند و عده اي به اذن خدا در نيكي ها از همه «پيشي» گرفتند. (فاطر/23).
    حضرت علي(ع) در مورد قصد مي فرمايند: «عليك بالقصد في الامور»، برتو باد ميانه روي دركارها. (غررالحكم، فصل94، ص384) درخطبه همام از نشانه هاي متقين و پرهيزگاران مي فرمايد: «و ملبسهم الاقتصاد»؛ پوشاكشان ميانه بود، بدين معني كه افراط و تفريط دركارها و زندگيشان وجود ندارد. (نهج البلاغه فيض الاسلام، خطبه 481)
    از مجموع اين نظريه ها چنين برمي آيد كه بين واژه اسراف به معني اقتصادي آن با واژه تبذير فرق زيادي وجود ندارد و تنها ممكن است درجهت تمايز بين اين دو واژه گفته شود كه با توجه به خصوصيات تعابير لغت شناسان درمعني تبذير، مقصود از اين واژه تلف كردن و ضايع نمودن مال است و زياده روي در انفاقات شخصي و امور خيريه را شامل نمي شود، درحالي كه اسراف، فراگيرتر از آن است. به عبارت ديگر هر تبذيري اسراف است ولي هر اسرافي تبذير نيست.
    از امام صادق(ع) جمله كوتاهي نقل شده است كه ممكن است همين نكته را از آن استفاده كرد. آن حضرت فرمود: «ان التبذير من الاسراف» يعني، تبذير از اسراف است. در اين حديث شريف، براي اسراف انواع و اقسامي فرض شده كه تبذير، شاخه اي از آن معرفي شده است.
    چنان كه گفته شد كاربرد اسراف در حوزه اقتصادي تنها در چهار آيه آمده و بقيه موارد در حوزه هاي ديگري چون اعتقادي و اخلاقي و مانند آن مي باشد. اين درحالي است كه در آيات قرآني، تبذير تنها در حوزه مسائل اقتصادي و رفتارهاي ناهنجار اقتصادي به كار رفته است.
    
    
 تفاوت اسراف و تبذير
    اسراف به معناي زياده روي و تجاوزنمودن از حد اعتدال و ميانه روي است؛ ولي تبذير عبارت است از بي جهت مصرف كردن چيزي كه به اتلاف آن منجر شود. از اين رو در ترجمه هاي فارسي، تبذير به معناي پخش كردن و ريخت و پاش و يا ولخرجي به كار رفته و ترجمه شده است. در بسياري از همايش ها و ميهماني هاي رسمي و غيررسمي، برخي از مردم شيوه ناهنجاري را برگزيده اند كه اهل ايمان و ديانت آن را ريخت و پاش مي دانند. از جمله زماني كه ميزباني براي ميهماني، غذاي چند نفر را تهيه كند كه بسياري از آن مانده و دور ريز مي شود، بي آن كه به مصرف برسد.
    درقرآن كريم واژه «اسراف» و مشتقات آن در بيست و سه مورد استعمال شده كه در هر مورد، مفهومي ويژه دارد. در غالب موارد، مقصود از اسراف جنبه هاي اخلاقي، عقيدتي و تجاوز از حدود الهي است، و تنها در چهار مورد جنبه مالي را شامل مي شود كه با دو آيه «تبذير» كه كاربرد اختصاصي در حوزه مسائل اقتصادي و مالي دارد شش آيه مي شود.
    چهار آيه اي كه در آن واژه اسراف به معناي اقتصادي آن به كار رفته آيات 141 سوره انعام، آيه 13 سوره اعراف، آيه 76 سوره فرقان و نيز 6 نساء مي باشد.
    تمامي آيات مربوط به اسراف را مي توان به طور كلي به دو بخش اسراف در مال و نيز اسراف در مسائل غيرمالي چون امور اعتقادي و اخلاقي تقسيم كرد.
    حتي اگر در عبادت، اسراف و زياده روي شود، مثلادر وضو يا غسل، آب بيش از حد طبيعي مصرف گردد، اسراف است. بر همين اساس، پيامبر(ص) فرمود: «في الوضوء اسراف، و في كل شيء اسراف» در وضو و در هرچيزي مي تواند اسراف راه يابد.
    تنها دو آيه در قرآن است كه واژه تبذير در آن به كار رفته است كه آن نيز در حوزه مسائل اقتصادي است. آيات 62 و 72 سوره اسراء دو آيه اي هستند كه واژه تبذير درآن به كار رفته است. خداوند در آيات، رفتار اقتصادي را نقد كرده و هرگونه ريخت و پاشي را عامل دوري از خداوند و فقدان محبوبيت شخص در نزد خود مي شمارد.
    به هرحال، كاربرد قرآني تبذير مخصوص مواردي است كه انسان اموال خود را به صورت غيرمنطقي و فاسدگونه، مصرف مي كند. معادل آن در فارسي امروز «ريخت وپاش» و «ولخرجي» است. به تعبير ديگر «تبذير» آن است كه مال در غير موردش مصرف شود، هر چند كم باشد و اگر در موردش صرف شود «تبذير» نيست هر چند زياد باشد.
    
    
    ريخت و پاش، دام شيطان
    شيطان به شيوه هاي گوناگوني مي كوشد تا آدمي را از راه حق و صراط مستقيم الهي بيرون برد. از اين رو مي كوشد تا با توجه به گرايش ها و تمايلات هر شخص، عمل كرده و مردم را به سوي خود و دوري از خدا جلب و جذب كند.
    بر اين اساس ابليس، برخي از مردم را با ريسمان رنگ و روي زنان و برخي ديگر را با ريسمان ثروت اندوزي و كنز و گروهي ديگر را با دين و ايمان گمراه مي كند و از راه به در مي نمايد.
    يكي از شيوه هايي كه ابليس براي به بند كشيدن مردم از آن بهره مي گيرد، احسان و نيكوكاري است. بسياري از كساني كه مي كوشند تا به قرب الهي دست يابند كارهاي نيك انجام مي دهند كه از جمله آن ها انفاق و دادن حقوق مالي ديگراني است كه بر گردن وي نهاده شده است. با اين همه ابليس آنان را تحريك مي كند تا بيش از اندازه انفاق كرده و خود و خانواده خويش را در رنج افكند. خداوند با اين كه مردم را به انفاق و احسان تشويق و ترغيب مي كند، با اين همه از هرگونه تبذير باز مي دارد و مي فرمايد: وات ذا القربي حقه والمسكين و ابن السبيل ولاتبذر تبذيرا ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين و كان الشيطان لربه كفورا؛ و حق نزديكان را بپرداز! و (همچنين) مستمند و در راه مانده را، و هرگز تبذير مكن چرا كه تبذيركنندگان برادران شيطانند و شيطان كفران (نعمتهاي) پروردگار كرد. (اسراء آيه 62 و آيه 72)
    واژه «تبذير»، تنها يك واژه اقتصادي است و در قرآن كريم فقط در همين دو آيه از سوره اسراء به كار رفته است. شايد در قرآن كريم كمتر مواردي بتوان پيدا كرد كه با چنين لحني تند و شديد از عملي نهي شده است. اين بدان معناست كه هرگونه رفتار اقتصادي بايد در چارچوب اعتدال و ميانه روي باشد وگرنه با عنوان رفتاري شيطاني معرفي مي شود، حتي اگر اين رفتار اقتصادي به ظاهر به نفع مردم بينوا و فقير باشد، ولي از آن جايي كه شرايط را بر شخص و خانواده وي سخت مي كند، عملي زشت و ناهنجار و مغضوب خداوند معرفي شده است.
    
    
    تبذير در روايات
    يكي از مسلمانان مدينه كه داراي چند كودك بود، و شش غلام داشت، در بستر مرگ قرار گرفت. قبل از مرگ خود به خاطر جلب پاداش الهي، شش غلامش را آزاد نمود. پس از آن كه از دنيا رفت، مسلمانان پس از غسل و تكفين، او را به خاك سپردند. سپس ماجراي او را در مورد آزادسازي غلامان، و فقر فرزندانش به آن پيامبر(ص) خبر دادند. حضرت فرمود: «اگر من اطلاع مي يافتم نمي گذاشتم جنازه او را در قبرستان مسلمانان دفن كنيد، زيرا او كودكان خود را از ثروتش بي نصيب نمود، و آنان را فقير و بي پناه گذاشت، تا دست گدايي به سوي مردم دراز كنند.»
    براين اساس پيامبر(ص) از هرگونه تبذير و زياده روي در انفاق اموال بر حذر مي داشت و اجازه نمي داد تا شخصي به گونه اي رفتار كند كه مصداق تبذير باشد. در ماجراي ابولبابه (گفتن يك راز نظامي حكومت اسلامي به يهوديان) وي به گناه خود پي برد و توبه حقيقي كرد و پس از مدتي آيه 201 سوره توبه در پذيرش توبه او از جانب خداوند نازل شد، پيامبر(ص) با تلاوت آن آيه، به او بشارت داد. ابولبابه به پيامبر(ص) عرض كرد: اجازه بده به شكرانه قبول شدن توبه ام، نصف اموالم را انفاق كنم. پيامبر(ص) اجازه نداد. او عرض كرد: اجازه بده يك سوم آن را انفاق كنم، پيامبر(ص) اجازه داد.
    امام صادق(ع) نيز در ذيل آيه «ولاتبذر تبذيرا» در پاسخ سئوال كننده اي فرمود: «من انفق شيئا في غيرطاعه الله فهو مبذر و من انفق في سبيل الله فهو مقتصد»؛ كسي كه در غير راه اطاعت فرمان خدا مالي انفاق كند، تبذيركننده است و كسي كه در راه خدا انفاق كند، ميانه رو است. (بنا بن نقل تفسير صافي در ذيل آيه 92 سوره اسراء).
    امير مومنان علي(ع) مي فرمايد: «الاان اعطاء المال في غير حقه تبذير و اسراف و هو يرفع صاحبه في الدنيا و يضعه في الاخره و يكرمه في الناس و يهينه عندالله»؛ آگاه باشيد مال را در غير مورد استحقاق، صرف كردن، تبذير و اسراف است، ممكن است اين عمل انسان را در دنيا بلندمرتبه كند اما مسلما در آخرت پست و حقير خواهد كرد. در نظر توده مردم ممكن است سبب اكرام گردد اما در پيشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان خواهد شد. (نهج البلاغه، خطبه 621).
    باز علي(ع) فرمود: «من اشرف الشرف الكف عن التبذير والسرف»؛ از بلندمرتبه ترين شرافت هاي دوري از اسراف و تبذير است. (غرر و در رآمدي، ج6، ص24).
    و نيز آن حضرت فرمود: «عليك بترك التبذير و الاسراف و التخلق بالعدل و الانصاف»؛ تبذير و اسراف را ترك كن و به خصلت عدل و انصاف متخلق باش. (غرر و درر آمدي، ج4، ص392).
    از نظر قرآن و روايات، هرگونه ريخت و پاشي كه به معناي صرف بيهوده مال و ثروت باشد و يا موجبات سختي و تنگدستي خود و خانواده را فراهم آورد به عنوان مصداقي از مصاديق تبذير شناخته شده و اجازه چنين رفتار ضداقتصادي به هيچ كس داده نمي شود.
    در حوزه مسائل كلان اجتماعي و حكومتي مي توان با تاسف اعلام كرد كه رفتارهاي برخي از مديران و دولتمردان رنگ و بوي تبذير و اسراف دارد و در شرايطي كه كشور در تنگناهاي مالي و اقتصادي است، برگزاري مثلاهمايش هاي متعدد و بي فايده و يا كم فايده چه لزومي دارد و متاسفانه بعضا در همين سمينارها و كنفرانسها كه ميليونها تومان صرف برپايي آنها مي شود شاهد ريخت و پاشها و تبذيرهاي اندوهبار هستيم كه اين رفتار با شعار امسال كه اصلاح الگوي مصرف است در تضاد مي باشد

  دانه هاي درشت اسراف در زندگي ايراني



قند :قندهاي مصنوعي كه امروزه در آزمايشگاه ها سنتز مي شوند. از جمله مواد غذايي هستند كه از چغندر قند به دست مي آيند و پس از تصفيه آماده مصرف مي شوند. از جمله اين قندهاي مضر مي توان به قند ساخارين اشاره نمود كه افراد ديابتي بيشتر از آن براي مصرف چاي استفاده مي كنند. همچنين شيريني جات قنادي ها، شكلات ها، آبنبات ها و ساير شيريني هاي خانگي كه از قند و شكر تهيه مي شوند در اين زمره به شمار مي روند. حال بايد بياييم و بررسي كنيم چگونه خرما و كشمش و... را جايگزين قند كنيم تا مصرف قند و به دنبال آن بيماريهاي قندي كاهش يابد.
    اما بايد به اين نكته نيز توجه نمود كه سرانه مصرف شكر در ايران 29 كيلوگرم است در حالي كه ميانگين مصرف شكر در جهان 22 كيلوگرم مي باشد.
    
    
   راهكار:باتوجه به ناموفق بودن طرح ملزم نمودن ادارات به استفاده از كشمش و توت خشك و خرما به جاي قند مشخص است كه مردم همچنان مزه قند را بيشتر مي پسندند و چاره اين است كه بياييم از تحولي كه در جهان در زمينه ساخت قند به وجود آمده و آن ساخت قندهاي طعم دار با طعم هاي خرما، مويز، عسلي، انجير، كشمش و توت خشك مي باشد استفاده كرد. كه به مرور بتوانيم با جايگزين نمودن اين موضوع ضمن خارج كردن مزه قند به مرور زمان اين صنعت غذايي را نيز گسترش دهيم كه مطمئناً به دلايل زير استقبال زيادي از اين طرح خواهد شد.
    الف) در نگاه ها از نظر شكل و شمايل قند تغييري به وجود نمي آوريم.
    ب) راحت بودن استفاده مردم از اين موارد (چسبناك نبودن قند، حمل و نقل خانگي).
    ج) ايجاد اشتغال را در پي خواهد داشت.
    د) كاهش مضرات قند و افزايش ارزش غذايي و ويتامين هاي موجود در قند.
    
    
    سوخت:كيفيت خودروهاي داخلي بهتر از خارجي است، يا قيمت خودروهاي خارجي با كيفيت بالاتر از قيمت هاي خودروهاي داخلي است كه مصرف سوختمان را با آنها مقايسه مي كنيم چرا خودروسازان داخلي با در اختيار قرار دادن انرژي بسيار ارزان جنس بونجل آن هم با قيمت هاي بالاتحويل مردم مي دهند؟ در صورتي كه سازندگان خودروهاي خارجي ضمن ارائه اتومبيل هاي برخوردار از كيفيت مطلوب به قيمت مناسب آن نيز توجه مي كنند و اين اسراف نيست كه اين همه انرژي و منابع خودمان را صرف خودروسازيي كنيم، در حالي كه در اين صنعت در جا مي زنيم اما مي گوييم براساس گزارش ها، ايران از نظر ارائه بنزين ارزان سومين كشور و از نظر ميزان يارانه پرداختي به اين كالانخستين كشور در ميان كشورهاي جهان است و در اين بين بيش از 36 درصد كل مصرف بنزين خاورميانه در سال 2007 در ايران مصرف گرديده است. متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني در كشورمان حدود 11 ليتر در روز است در حالي كه متوسط مصرف سوخت در كشورهاي ديگر نظير آلمان و ژاپن 5/2، در انگليس 5/3، در فرانسه 9/1 و در كانادا 5/6 ليتر در روز است. هر 10 سال يك بار ميزان مصرف سوخت در ايران 2 برابر مي شود اما اين ميزان نرخ رشد در مقايسه جهاني يك تا 2 درصد بيشتر نيست و ميزان سوخت مصرفي جهان در حدود هر 50 سال يك بار 2 برابر مي شود. يعني ايران در مقايسه با ميانگين جهاني 4 تا 5 برابر بيشتر سوخت مصرف مي كند. هم اكنون 9 درصد سوخت جهان در ايران و توسط تنها يك درصد جمعيت جهان مصرف مي شود و هر ساله بيش از 38 درصد از بودجه سالانه دولت ايران به يارانه بنزين اختصاص مي يابد در حالي كه در صورت مصرف استاندارد، ايران مي تواند يكي از صادركنندگان بنزين باشد.
    
    
    راهكار: هر چند به همت دولت نهم سهميه بندي بنزين و مديريت سوخت به عنوان يك گام اساسي و مهم در اين زمينه بسيار موثر بوده و بستر مناسب و فضاي روشني را در فرهنگ صحيح استفاده از بنزين نهادينه نمود اما براي برداشتن گام هاي بعدي نيازمند چند كار اساسي هستيم اولا) توسعه مناسب سيستم حمل و نقل عمومي در اكثر نقاط كشور و به صورت زنجيره اي و شبكه اي. ثانياً) تلاش براي فرهنگ سازي در مصرف صحيح سوخت و عدم استفاده از سفرهاي غيرضروري و محدود كردن حضور ماشين هاي تك سرنشين در خيابانها، مخصوصا خيابانهاي پرترافيك كلان شهري مانند تهران. ثالثا) توليد خودروهاي استاندارد باحداقل مصرف و توليد خودروهاي گازوئيل سوز دراين مورد مي تواند اثرگذار باشد.
    ازطرفي سود خودروسازي در ايران به طور متوسط 22 درصد است درحالي كه در كشورهاي صادركننده حداكثر 6 درصد است و بايد اين ميزان سود ضمن كاهش صرف كيفيت خودروهاي توليدي گردد. همچنين آماده سازي زمينه رقابت با خودروهاي خارجي نيز مي تواند براي خودروسازان داخلي از ابعاد مختلف همچون افزايش كيفيت، كاهش مصرف سوخت، قيمت مناسب و... بسيار اثرگذار باشد. در مرحله آخر بايد به فرهنگ سازي و رساندن كاهش مصرف سوخت نسبت به مصارف جهاني فكر كرد.
    
    
    7) انرژي ها: 
    الف ) برق: در بين وسايل برقي در ايران برچسب هاي انرژي اكثرا حروف آخر را به خود اختصاص داده و خود اين عامل بزرگي در از بين رفتن سرمايه ملي است. از طرفي ايران نوزدهمين كشور پرمصرف برق در دنياست و اختصاص يارانه 4هزار ميليارد تومان درسال گواهي آشكاري بر اين وضعيت نامناسب درمصرف برق و تضييع منافع ملي است.
    
    
   راهكار:
    1) بهينه سازي وسايل برقي
    2) جايگزيني انرژي خورشيدي به جاي برق هاي مصرفي به شكل حال حاضر
    
    
    ب) گاز:چه بايد كرد تا مصرف گازمان كه اينقدر بالاست كاهش يابد و اگر شرايط محيطي روسيه و آمريكا نبود و جمعيت آنها هم كمتر از حال بود رتبه اول مصرف گاز را درجهان كسب مي نموديم.
    ايران بعد از كشورهاي آمريكا و روسيه در رتبه سوم مصرف گاز جهان قرار دارد، ميزان مصرف گاز طبيعي درايران از 68 ميليارد مترمكعب درسال 2001 با متوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123 ميليارد مترمكعب درسال2008 رسيده و پيش بيني مي شود درسال2012 ميلادي ميزان مصرف به 277 ميليارد مترمكعب برسد كه با ادامه اين روند درسال هاي آينده ايران به يك مصرف كننده بزرگ گاز طبيعي در جهان تبديل خواهدشد. اين درحالي است كه دولت درسال گذشته 134 هزار ميليارد ريال يارانه گاز به مشتركان بخش خانگي تعلق داده است.
    
    
    راهكار:
    1) استانداردسازي در صنعت ساختمان و وسايل گازسوز (با اهدف پخت و پز و گرمايشي)
    2) استفاده ازلباس هاي گرم درخانه به هنگام فصل سرما
    3) پوشش مناسب براي محل هاي خروج انرژي و...
    
    
    ج) آب : كشورما يك كشور كويري است (كه متعاقبا مصرف آب به جهت نوع آب و هوا بالاست) و البته نيمي از بارش هاي سالانه به بيرون ريخته مي شود و از آنچه كه باقيمانده نيمي ازآن تبخير گشته و آنچه كه باقي مي ماند مصرف مي گردد (يعني 4/1 بارش ها مورد استفاده قرار مي گيرد) همچنين نمي گوييم كشور ما يك كشور مسلمان است و به جهت پاكي و پاكيزگي از آب استفاده مصرفي بيشتري برخوردار است اما در كشورهاي اروپايي اينگونه نيست. ولي مي گوييم: الگوي مصرف آب آشاميدني براساس اعلام بانك جهاني براي يك نفر درسال، يك مترمكعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر، 100مترمكعب در سال است. براين اساس، دركشورما 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف مي شود! دكتر داوودي معاون اول رئيس جمهور در دولت نهم در همايش ملي نگاه قدسي به آب گفته است كه سرانه مصرف آب ايراني ها پنج برابر سرانه مصرف جهان است.
    
    
   راهكار:
    1)افزايش سد سازي و جلوگيري از هدر رفت آبي كه سالانه بارش مي شود.
    2) آموزش و جمع آوري آب باران خانگي توسط خود مردم در مناطق بارش زا.
    
    
 و اما سخن آخر؛
    در خصوص اسراف و مصرف گرايي از ميان نمونه هاي فراوان به مصداق هاي آشكار و بارزي كه در زندگي روزانه بيشتر با آنها در ارتباط هستيم و نشانه هاي پررنگ و برجسته و موثري در زندگي اسراف زده ما ايرانيان هستند (البته در كنار زمان) اشاره كرديم و در حد و ميزان انديشه خويش نيز بعنوان راهكار و يا بهتر بگوييم مسكن آرامش بر اين درد بزرگ مواردي ارائه نموديم اما حقيقت آنست كه راه حقيقي و درمان ريشه اي اين زخم كه آحاد جامعه از مسئولين و مردم در قبال درمان آن براي داشتن كشوري آباد، آزاد و نسلهاي اميدوار مسئول هستند نيازمند توجه به موارد زير مي باشد.
    1) فرهنگ سازي و جهاد فرهنگي با محوريت رسانه ها (مخصوصاً رسانه ملي) و عملكرد خواص و اهل تفكر و انديشه و قلم.
    2) عمل به فرامين اسلام و دستورات معصومين و تبعيت از شيوه زندگي اين بزرگان
    3) مديريت صحيح و درست منابع و داشتن برنامه و ضمانت اجرايي در پياده كردن قوانين و دستورالعملهاي موجود در اين زمينه.
    4) مركز به اندازه اي اعتقاد و وجدان خويش گام بردارد.
    5) پياده كردن الگوهاي موفق در زمينه صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف در بخش هاي اجرايي.
    اميد است با استراتژي راهبردي كه مقام معظم رهبري در پيام نوروزي خويش تبيين فرمودند، يك عزم جدي در دولت و مجلس براي تهيه يك نقشه راه در جهت اجراي اصلاح الگوي مصرف تهيه شود. كه در اين زمينه نبايد تنها خودمان را با برگزاري چند سمينار و كنگره در اين خصوص،سرگرم كنيم و از اصل پيام ايشان غافل شويم. تحقق فرمايشات مقام معظم رهبري بصورت واقعي تنها با ورود همه جانبه مردم، دولت و مجلس امكان پذير است و ورود به اين پيكار امروز يك تكليف شرعي و ملي محسوب مي گردد.
    ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
    فهرست منابع و مآخذ:
    خداداد جمشيد - پانزده روز تا سلامتي (1387) خبرگزاري ايرنا - منابع آماري
    خواجه محمدرضا، مقاله نان خبرگزاري فارس - منابع آماري
    موسسه «ماركت اوراكل» - منابع آماري

در اصلاح الگوي مصرف غربي نشويم!!
 
 
نويسنده: محمدعلي يوسفيان
 
در سالي كه بعنوان سال اصلاح الگوي مصرف ناميده شده است، راهكارهاي مختلفي از سوي صاحبان فكري و انديشه براي بهبود وضعيت مصرف در كشور پيشنهاد مي شود. هر كس براساس زمينه هاي فكر خويش به ارائه راهكار مي پردازد. بنابراين عمده راهكارهاي ارائه شده را مي توان در محورهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي دسته بندي نمود. پر واضح است كه احتمالاهمه اين راه حل ها منطقي و ارائه و تبليغ آن ضرورت دارد. نابساماني مصرف در ايران زيبنده جامعه اسلامي ما نيست و هر قدمي كه براي اصلاح آن برداشته شود قدم به سوي صواب است.
    معمولابراي اينكه ميزان انحراف جامعه ما در مصرف نشان داده شود، آمارهايي از كشورهاي توسعه يافته و يا ميانگين ميزان مصرف در جهان ارائه مي شود. اگر چه براي سنجش ميزان مصرف نادرست و تكيه بر آمارهاي موجود راه درستي به نظر مي رسد، اما اگر در تبيين ضرورت صرفه جويي و فوايد آن راه نادرست غرب طي شود، سنت هاي نادرست اجتماعي رخ خواهد داد كه از آن به «غربي شدن در صرفه جويي» تعبير مي كنيم.
    ما معتقديم كه مسير بشر در پيشرفت و تجدد مسير نادرستي بوده است. بحران هاي زيست محيطي، بهداشتي و بالاتر از آن معرفتي و اخلاقي، حاصل نگاه يك سويه بشر به توسعه بوده است. غرب از چهار ارتباط انسان (يعني ارتباط با خدا، خود، ديگران و طبيعت) دو ارتباط نخست را كنار نهاد و در دو ارتباط ديگر خصوصا ارتباط با طبيعت با سرعت و بدون مبناي توحيدي و انساني تاخت.
    ميراث بكر و دست نخورده بشر تا چند قرن پيش از اين، در طي سه قرن اخير دستخوش تاراج بشر جديد قرار گرفت و زمين چون توپي به بازي زياده خواهي انسان درآمد. اين سير قهقرايي موجب شد تا بشر به جاي قرب به حق و حقيقت و تكريم محيط زيست، از خدا دور افتاده و به طبيعت ناجوانمردانه شبيخون بزند. اگر توسعه براساس مباني توحيدي و انديشه هاي الهي بنامي شد، يعني اگر خدا محوري به جاي انسان محوري در انديشه بشر جديد مي نشست و عقل گرايي افراطي جاي عقل و وحي را نمي گرفت، قطعا وضعيت جهان به گونه ديگري مي بود. جهان نامتعادل امروز حاصل انديشه هاي نامتعادل بشر است.
    در انديشه اسلامي طبيعيت از آن خدا و نشانه اوست و خلق شده است تا موجودي به نام انسان، آن را به استخدام خود درآورده و از آن استفاده كند. در اين انديشه طبيعت بي مالك و بدون صاحب نيست تا انسان به هر گونه كه خواست از آن بهره برداري كند. بهره برداري از آن منوط به اين شرط است كه به آن ضرر و زيان نرساند و نيروهاي موجود در آن را تباه نسازد.
    فرهنگ سازي براي اصلاح فرهنگ مصرف بايد هماهنگ با راه و مبناي انديشه اي خودمان باشد. تبليغ صرفه جويي به سبك غرب نتيجه اي جز اصالت سود و منفعت طلبي نخواهد داشت. راه غرب، راه دوستي و احترام به طبيعت نيست بلكه راه مصرف كمتر براي بهره كشي بيشتر است. انسان غربي (يعني با تفكر غربي) براي كسب سود و منفعت بيشتر و از دست ندادن سرمايه و درآمد خود به مصرف كمتر و در حقيقت صرفه جويي خواهد پرداخت، اما اين اقدام به تعالي روح بشر منجر نخواهد شد.
    قرآن مجيد هدف از خلقت انسان را عبادت مي داند، بنابراين رويكرد بشر در زندگي بايد عبادت و قرب به خدا باشد يعني بايد جهت گيري هاي همه حركت هاي بشر حتي تلاش وي براي كسب درآمد و فعاليت هاي اقتصادي نيز الهي و توحيدي باشد. در اين صورت است كه تمام حركات و سكنات انسان عبادت خواهد بود، كه اگر اينگونه نباشد زندگي بشر پوچ و بي ثمر است. براي نيل به هدف مقدس صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف، بايد مبناي توحيدي و ديني اين دو فضيلت تبليغ شود. يعني در كنار برشمردن محاسن اقتصادي و اجتماعي مصرف درست و مقايسه براي ميزان مصرف ما ايرانيان با ساير جهان، به مبناي ديني صرفه جويي توجه ويژه شود تا صرفه جويي به دنياگرايي بيشتر نينجامد. اما سوال اينجاست آيا اسلام راهكار عملي براي مصرف درست و اصلاح الگوي مصرف دارد؟ چه تعاليم ديني و اخلاقي، مي تواند جامعه را به سمت درست مصرف كردن سوق دهد؟
    به نظر مي رسد آموزه هاي ديني مشوق و مبلغ را مي توان در دو سر فصل عمده دسته بندي كرد كه به توضيح اجمالي آن مي پردازم:
    الف- سنت هاي الهي: بر هستي قوانيني حكمفرماست كه به آنها سنت هاي الهي گفته مي شود. توجه به اين سنت ها مي تواند انسان را از تندروي ها نجات داده و او را به راه منطقي و درست هدايت نمايد. از جمله اين سنت هاي الهي سنت بركات است. يعني اگر شكر خدا (لفظي و عملي) به جاي آورده شود و اگر ايمان حقيقي به خدا وجود داشته باشد، درهاي رحمت و بركت خدا نيز پي درپي گشوده مي شود.
    سنت ديگر جاري بر هستي سنت دركات است، به آن معنا كه اگر غفلت از خدا صورت گيرد و جامعه در مصرف دچار اسراف و تبذير شود، نعمات الهي از بشر منع مي گردد. توجه به سنت هاي الهي از جمله اين دو سنت انسان را به سوي مصرف درست در چارچوب خداباوري و تاثير خداوند در متن زندگي مي كشاند. بديهي است مصرف درست به جهت اجراي فرامين الهي با مصرف درست براي ضرر نكردن تفاوت دارد. شايد نتيجه يكي باشد اما وضعيت نخست قطعا نوعي عبادت خداست.
    ب- آموزه هاي اخلاقي: توجه به آموزه هاي اخلاقي اسلام در حوزه روش زندگي و مصرف و نوع نگاه به دنيا كافي است تا اهداف اقتصادي اسلام محقق گردد. الگوي مصرف فرد مسلمان در اقتصاد اسلامي در چارچوب ضوابط كلي مشخص شده و آنگونه است كه هم از اتلاف منابع جلوگيري مي كند و هم روحيه مصرف گرايي و توجه افراطي مسلمان به دنيا را اصلاح مي نمايد.
    دعوت به قناعت، اعتدال، زهد، بي رغبتي به دنيا (در مقام مصرف و نه توليد) و... از جمله توصيه هاي اسلام در حوزه الگوي مصرف فرد مسلمان مي باشد. تبليغ اين آموزه ها كه انسان را به قرب حق و اطاعت از خالق رهنمون مي سازد، مي تواند از غرب زدگي در اصلاح الگوي مصرف جلوگيري نمايد. بعنوان مثال صرفه جويي در مصرف آب مي تواند با انگيزه ذيل صورت گيرد:
    -براي جريمه نشدن و پرداخت نكردن هزينه اي سنگين به سبب مصرف مازاد يا به جهت اينكه براي مصرف در روزهاي آينده دچار مشكل نشويم.
    -براي پرهيز از اسراف، قناعت به كم، توجه به حقوق ديگران و در نتيجه كسب رضايت الهي و نزديكي به حق.
    در هر دو حالت فوق صرفه جويي انجام شده است اما با دو هدف گوناگون، هدف اول مادي و با ديدگاه منفعت طلبانه انجام مي شود و در هدف دوم افق هاي متعالي پيش روي قرار مي گيرد، در اولي زندگي خوب مدنظر است و در دومي زندگي خوب براي آخرتي خوب.
    طبيعي است اگر تبليغ و گسترش فرهنگ مصرف صحيح با تكيه بر نگاه اول انجام گيرد، جامعه به سوي مادي گرايي و سودپرستي سوق داده مي شود. اما نگاه دوم ارزش هاي اصيل اسلامي را زنده كرده و صرفه جويي را به عبادتي بزرگ بدل مي سازد.
    
 

 براي جلوگيري از هدر رفتن باقي مانده نان، با جايگزين كردن آنها به جاي چند ماده غذايي امكان استفاده دوباره از آن و جلوگيري از اسراف وجود دارد.
    نان هاي باقي مانده در طول هفته را به صورت مكعب هاي كوچك خرد كرده و سپس آنها را درون فريزر قرار دهيد. روش ديگر پودر كردن آنها است. در پايان هفته آن را درون يك ماهيتابه كم عمق ريخته و آنها را با روغن زيتون سرخ كنيد تا كاملاً طلايي شوند. هر چند وقت يكبار ماهيتابه را تكان دهيد تا خرده نان ها بطور يكنواخت سرخ شوند.
    مقدار روغن مورد نياز به ازاي هر دو فنجان خرده نان يکچهارم فنجان است. يكي از موارد استفاده از اين خرده نان ها، مصرف آنها همراه با ماكاروني است. هنگام صرف ماكاروني يك كاسه از خرده نان هاي سرخ شده را كنار ديس ماكاروني قرار داده و مانند نمك روي آن بپاشيد.
    تركيب بافت نرم ماكاروني يا نودلز و بافت ترد خرده نان ها صرف غذا را دلپذيرتر مي كند. علاوه بر اين مي توان خرده نان ها را با استفاده از ادويه طعم دار كرده و آنها را درون فريزر نگهداري كرد. از اين شماره روش هاي استفاده از اين خرده نان ها را در تهيه غذاهاي گوناگون در اين ستون معرفي خواهيم كرد.
 
    مواد لازم
    دو قاشق غذاخوري جعفري خردشده
    يك قاشق چاي خوري برگ آويشن تازه
    دو حبه سير
    چهار قاشق غذاخوري روغن زيتون
    57 گرم خرده نان
 
 
    طرز تهيه
    تمام مواد را درون كاسه غذاساز ريخته و آنها را خوب خرد كنيد تا كاملاً به صورت آرد درآمده و يكنواخت شود، اين ميزان آرد براي سوخاري كردن يك عدد مرغ كافي است.
 

 هر چند رهبر معظم انقلاب اسلامي امسال را به عنوان «حركت به سوي اصلاح الگوي مصرف» ناميدند ، اما با كمي بررسي در خواهيم يافت اصلاح الگوي مصرف و تصحيح رفتار اسراف گرايانه ، دغدغه18 ساله مقام معظم رهبري است . هشدارهاي معظم له از روزهاي نخستين سال1370 ، با اشاره به ايجاد روحيه اشرافي گري آغاز شد و در فرصتهاي گوناگون با تاكيد برجايگزيني فرهنگ قناعت و شيوه صحيح مصرف به جاي شيوه هاي مسرفانه اي كه دامنگير جامعه شده بود ادامه پيدا كرد.
    15 سال پيش در ماده واحده قانون برنامه پنج ساله دوم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مصوب سال73 براي الگوهاي مطلوب درزمينه مصرف انرژي، غذا، دارو، پوشاك، حمل و نقل، مسكن ، آب و غيره و اشاعه فرهنگ استفاده از توليدات داخلي و به منظور مبارزه با اسراف و تبذير و گسترش فرهنگ و ترويج كار و توليد و ساده زيستي متناسب با امكانات جامعه اسلامي ، شوراي عالي مصرف تشكيل شد.
    تركيب اين شورا عبارت بود از11 نفر از مقامات عالي كشور به شرح زير:
    - رئيس جمهور يا معاون اول رئيس جمهور به عنوان رئيس شورا.
    - وزراي بازرگاني ، امور اقتصادي ودارايي، فرهنگ و ارشاد اسلامي، صنايع و معادن، دادگستري ، رئيس سازمان برنامه و بودجه، رئيس سازمان صدا و سيما و دو نفر از نمايندگان مجلس به انتخاب مجلس شوراي اسلامي.
    شوراي مذكور موظف بود نسبت به موارد زير پيشنهادهاي لازم را جهت تصويب نهايي به هيئت وزيران تقديم كند.
    1- تلاش در جهت كاهش تقاضا براي كالاهاي وارداتي و جلوگيري از تبليغ اين قبيل كالاها.
    2- تعديل تقاضا و برنامه ريزي براي هدايت و ارائه پيشنهاد طرحهاي لازم به مراجع ذي ربط.
    3- ارائه الگوهاي مصرف قابل قبول و مطابق با امكانات جامعه اسلامي.
    4 -نظارت مستمر بر حسن اجراي الگوهاي مصوب و اتخاذ تدابير لازم جهت اجراي آنها.
    5- تهيه برنامه هاي تبليغي و ارشادي و آموزشي و انتشار آن از رسانه هاي عمومي و كتب درسي.
    در اين ماده واحده كليه دستگاههاي اجرايي و شركتهاي دولتي از جمله صدا و سيما موظف بودند تمهيدات لازم را جهت اجراي مصوبات مذكور فراهم آورند.
    اكنون18 سال از تصويب قانون مذكور مي گذرد و به نظر نمي رسد كه عملكرد شوراي مذكور در دوره دولتهاي مختلف به عنوان مخاطب اصلي پيام مقام معظم رهبري نمره قابل قبولي داشته باشد، كه اگر داشت پس از گذشت اين همه سال اين گونه مورد خطاب مقام معظم رهبري قرار نمي گرفتند.
    سوگمندانه بسياري از مديران دستگاههاي اجرايي در اين18 سال جهت عكس آنچه كه قانونگذار مطمح نظر داشته و رهبر انقلاب از آن برحذر داشته اند، حركت كرده و مسابقه مصرف برگزار كردند.
     اين موضوع دو جنبه دارد: يك جنبه از لحاظ اصل پاي بندي به تجملات و تشريفات است كه اين بد و دون شان انسان والاست؛ يعني يك وقت انسان به يك چيز غيرلازم پايبند مي شود كه دون شان انسان است ؛ به علاوه، مسرفانه است ؛ تضييع سرمايه ها ، تضييع اموال و تضييع موجودي ها در آن هست. اين يك بعد قضيه است كه اصل اسراف بد است ؛ اصل تجمل همراه با اسراف و همراه با زياده روي است و بد است ؛ ليكن جنبه دومي دارد كه اهميتش كمتر از جنبه اول نيست و آن انعكاس تجمل شما در زندگي مردم است . بعضي ها از اين غفلت مي كنند. وقتي شما جلو چشم مردم ، وضع اتاق ودفتر و محيط كار و محيط زندگي را آن چناني مي كنيد ، اين يك درس عملي است و هر كسي اين را مي بيند، بر او اثر مي گذارد . حداقل اين را بايد رعايت كرد. فضا را، فضاي تجملاتي و تجمل گرايي و عادت كردن به تجمل قرار ندهيم ؛ چون امروز اگر اين روحيه تجمل گرايي در جامعه ما رواج پيدا كند - كه متاسفانه تا ميزان زيادي هم رواج پيدا كرده است - بسياري از مشكلات اقتصادي واجتماعي و اخلاقي كشور اصلاحل نخواهد شد.
     تجمل گرايي و گرايش به اشرافي گري در زندگي، ضررها و خطرهاي زيادي دارد: هيچ وقت عدالت اجتماعي تامين نخواهد شد، هيچ وقت روحيه برادري و الفت و انس و همدلي- كه براي همه كشورها و همه جوامع، بخصوص جامعه ما ، مثل آب و هوا لازم است - پيش نخواهد آمد . اين همان تاثير حرف و اقدام و عملكرد من و شما در روحيه مردم است.» (در ديدار كارگزاران نظام جمهوري اسلامي ايران1378/10/4 )
    الگوي غلط مصرف!
    اهميت و سبب نامگذاري امسال را زماني در مي يابيم كه ميزان مصرف در ايران را با كشورهاي ديگر مطالعه، مقايسه و مورد بررسي قرار دهيم.
    بنزين
    براساس گزارش، موسسه «ماركت اوراكل» ايران از نظر ارائه بنزين ارزان سومين كشور و از نظر ميزان يارانه پرداختي به اين كالانخستين كشور در ميان كشورهاي جهان است وبيش از36 درصد كل مصرف بنزين خاورميانه در سال2007 در ايران مصرف گرديده است .متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني در كشورمان حدود11 ليتر در روز است در حالي كه متوسط مصرف سوخت در كشورهاي ديگر نظير آلمان و ژاپن5/2 ، در انگليس5/3 ،
     در فرانسه9/1 ، در كانادا5/6 و در كشور آمريكا3/7 ليتر در روز است.
    هر10 سال يك بار ميزان مصرف سوخت در ايران2 برابر مي شود اما اين نرخ رشد در مقياس جهاني يك تا2 درصد بيشتر نيست و ميزان سوخت مصرفي جهان در حدود هر50 سال يك بار2 برابر مي شود. يعني ايران در مقايسه با ميانگين جهاني4 تا5 برابر بيشتر سوخت مصرف مي كند. هم اكنون9 درصد سوخت جهان در ايران و توسط تنها يك درصد جمعيت جهان مصرف مي شود. و هر ساله بيش از38 درصد از بودجه سالانه دولت ايران به يارانه بنزين اختصاص مي يابد در حالي كه در صورت مصرف استاندارد ايران مي تواند يكي از صادر كنندگان بنزين باشد.
    انرژي
    براساس گزارش صندوق بين المللي پول، ايران دومين كشور جهان از نظر پرداخت يارانه انرژي با رقم37 ميليارد دلار مي باشد. مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر بيش از5 برابر مصرف سرانه كشوري مانند اندونزي با225 ميليون نفر جمعيت ،2 برابر چين با يك ميليارد و300 ميليون نفر جمعيت و4 برابر كشور هند با يك ميليارد و122 ميليون نفر جمعيت است كه با مقايسه شاخص شدت مصرف انرژي در ايران بابسياري از كشورهاي جهان، شاهد وضعيت ناهنجار بهره برداري انرژي هستيم.
    در بخش ساختمان و مسكن ايران براساس آمار و ارقام منتشره ، متوسط مصرف انرژي به ازاي هر متر مربع در ايران6/2 برابر متوسط مصرف در كشورهاي صنعتي است كه در بعضي ازشهرهاي كشورمان، اين رقم به حدود4 برابر مي رسد.
    گاز
    مديرعامل سابق شركت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي در خصوص ميزان مصرف گاز ايران گفته است : ايران بعد از كشورهاي آمريكا و روسيه در رتبه سوم مصرف جهان قرار دارد.
    ميزان مصرف گاز طبيعي در ايران از68 ميليارد متر مكعب در سال2001 با متوسط رشد سالانه3/10 درصد به123 ميليارد متر مكعب در سال2008 رسيده و پيش بيني مي شود در سال2012 ميلادي ميزان مصرف به277 ميليارد متر مكعب برسد. و با ادامه اين روند در سالهاي آينده ايران به يك مصرف كننده بزرگ گاز طبيعي در جهان تبديل خواهد شد. اين درحالي است كه دولت در سال گذشته134 هزار ميليارد ريال يارانه گاز به مشتركان بخش خانگي اختصاص داده است.
    

     اسراف چرا؟ درست مصرف كنيم
مصرف گرايي و اسراف بيماري مزمن اجتماعي 


مصرف گرايي يكي از پديده هاي اقتصادي است كه پس از انقلاب صنعتي در غرب به منظور پيدا كردن بازار مصرف مطمئن براي كالاها و صنايع توليدي دول غربي و كسب سود بيشتر رونق چشمگيري پيدا كرد و كشورهاي مختلف جهان به ويژه ملل جهان سوم به عنوان منبع مهم تامين كننده موادخام اوليه كارخانجات صنعتي كشورهاي غربي و بازار مصرفي آنان مبدل گرديد و بي لياقتي و وابستگي حكام و كارگزاران اين كشورها طي قرون متمادي مصرف گرايي را روز به روز گسترش بيشتري داد.
    امروزه متاسفانه اين بيماري مزمن اجتماعي داراي پيامدها و آثار سوء بسيار زيادي است كه از جمله آنان مي توان به اتلاف و تهديد منابع ملي، آلودگي هاي زيست محيطي، فاصله اجتماعي، تشديد رفتارهاي غلط فردي و اجتماعي و از همه مهمتر فشار و در تنگنا قرار گرفتن كشور توسط قدرت هاي بزرگ اشاره نمود.
    در مورد مصرف گرايي تنها حرف مي زنيم (مي زنند) اين قدر مصرف مي كنيم، اين قدر هدر مي دهيم، اين قدر اسراف مي كنيم، چه انتقادها كه نمي كنند، چه پيشنهادها كه نمي دهند، علت يابي ها به مردم برمي گردد، مي گويند نفر اول هستيم در فلان مورد، ولي نمي گويند چرا؟ و راهكار چيست؟ و ريشه را بررسي كنند، مخاطب مان مردم هستند نه تصميم گيران.
    مي گويند در مصرف سوخت، نان، قند، گاز، دارو، آب و برق و... نفر چندم هستيم، بايد درست مصرف كنيم، خوب هست اما دلايل مصرف بالاي ما چيست، چاره عملي چيست؟
    اگر كمي به عقب برگرديم و زندگي گذشتگان خود را مطالعه كنيم، مي بينيم در آن زمان، حتي با نبودن امكانات و تجهيزات بهداشتي امروز، مردم از سلامت جسم و روح بهتري برخوردار بودند و كمتر دچار بيماري مي شدند و بدنشان نسبت به انسان هاي امروزي بيشتر مقاوم بود و اگر احيانا دچار بيماري مي شدند مي دانستند چه بخورند و چگونه بخورند!
    كمي كه به عقب برمي گرديم مي بينيم مردم خودشان توليد كننده وسائل زندگي بودند، خودشان گندم مي كاشتند، نان درست مي كردند و قدر اين زحمات را مي دانستند، خودشان با پشم گوسفندان نمد، جاجيم، گليم، زيلو يا فرش هايي كه با پشم يا كرك حيوانات بافته مي شد و از رنگ هاي طبيعي استفاده مي شد و يك شادابي و نشاط خاصي را به محيط منزل مي داد، آب خود را از سرچشمه ها تامين مي كردند، برقشان گردسوز بود، گازشان بود هيزم و خاكسترهاي گلوله شده مثل خمير در كرسي زيرپايشان، روغن و لبنيات شان از دام هاي غيرهورموني، ميوه و سبزي هايشان از باغ ها و مزارع خودشان و...
    و اما امروز متاسفانه بايد اين را بپذيريم كه مردم ما مصرفي تر از گذشته شده اند، همان چيزي كه غرب را خوشحال مي كند.
    در ادامه قصد داريم به نمونه هايي كه امروزه به لحاظ آماري در زندگي روزانه ما از مصرف نسبتاً بالايي برخوردارند اشاره نموده و در حد امكان براي نزديكتر شدن به الگوي اصلاحي در مصرف و افزايش بهره وري در ارتباط با هر مورد به ايراد راهكار اختصاراً اشاره شود.
    نان:نان به دليل اينكه قوت غالب مردم كشورمان به شمار مي رود و مردم 70درصد انرژي مورد نياز روزانه خود را از اين ناحيه تامين مي سازند، از اهميت- حساسيت و جايگاه والايي برخوردار است. 65درصد نان هاي توليدي در كشور از نوع مسطح (40 درصد لواش و 25درصد تافتون) مي باشند كه به دليل نامرغوبي آرد، نواقص فرآيند پخت، نارضايتي نانوايان و تصميمات نادرست و سليقه اي برخي دست اندركاران عمدتاً با افت كيفيت مواجه است. 60درصد نان هاي توليدي در كشور را سنگك تشكيل مي دهد كه هر چند تخمير چند ساعته را طي مي كنند ولي به دليل استفاده از آردهاي سبوس گيري شده (حدود 12درصد) و عدم استفاده از مخمر در تركيب خمير فاقد پوكي، ماندگاري و ارزش غذايي لازم است. 29% باقيمانده نيز 25درصد مربوط به بربري و 4درصد متعلق به نان هاي فانتزي يا حجيم مي باشد كه آنها نيز علي رغم رعايت تخمير كامل به دليل استفاده از آرد سفيد (حدود 18درصد سبوس گيري شده اند) و حذف فيبر و بخش زيادي از املاح (آهن- كلسيم- روي- منيزيم- فسفر و...) حياتي گندم در جريان آسياباني ارزش چنداني ندارد. براساس تحقيقات به عمل آمده مصرف مداوم آن در ابتلابه بيماري هاي غيرواگير به ويژه ديابت- چاقي- چربي خون و بيماري هاي قلبي- عروقي سهم به سزايي دارند. ولي مي گوييم: هر اروپايي در سال حدود 70 كيلوگرم نان مصرف مي نمايد در حالي كه هر ايراني در سال 210 كيلوگرم نان مصرف مي كند يعني 3 برابر؟!
    راهكار: پيشنهاد مي گردد ضمن توجه مسئولين و متوليان امر به سامان دهي و نظارت دقيق و بهداشتي بر مراكز و محل هاي عرضه نان در راستاي برخورداري از نان داراي كيفيت مناسب و برخوردار از ارزش غذايي مطلوب (نان غني شده) به جهت جلوگيري از اسراف و كفران نعمت تلاش و مساعدت لازم نموده و به نوآوري و خلاقيت توجه نمايند.
    دارو: بيماري و استفاده از دارو معمولادر بين اكثر افراد به صورت كاملاعادي درآمده و با كمترين سرماخوردگي، شخص با داروهاي شيميايي اقدام به خوددرماني مي كند؛ اين در حالي است كه خوددرماني عواقب بسيار خطرناكي به دنبال خواهد داشت. اكثر سرماخوردگي هاي رايج در واقع سرماخوردگي نيست بلكه عكس العمل بدن در مقابل غذاهاي ناجور است؛ زيرا بدن انسان طوري ساخته شده كه مي تواند خود را ترميم كند. اگر بدن بيمار شود و ما به نداي دروني خود جواب مثبت دهيم، بدن حتماً خود را درمان مي كند. ولي متاسفانه ما در هنگام بيماري، انواع غذاهاي گوناگون، به خصوص غذاهاي گوشتي به بيمار مي خورانيم، و از اين طريق بيماري او را حادتر مي كنيم. همچنين متاسفانه شيوه درمان متداول در كشور مبتني بر دارو درماني است، به طوري كه بيمار تصور مي كند با مراجعه به پزشك، هرچه داروي بيشتري براي او تجويز شود، روند درمان هم بهتر پيش مي رود و اين امر باعث مي شود چنانچه بيماري به پزشك مراجعه كند و پزشك تشخيص دهد نيازي به دارو ندارد، بيمار اعتماد خود را به او از دست مي دهد و به پزشك ديگري مراجعه نمايد. ولي مي گوييم: مصرف دارو در ايران در مقايسه با بسياري از كشورهاي جهان بالاست و الگوي مصرف دارويي در كشور نيازمند تغيير و تحول است. همچنين فرهنگ غلط مصرف دارو در كشور در كنار ارزان بودن داروها باعث شده است، ايران در مقايسه با بسياري از كشورها، مصرف داروي بيشتري را داشته باشد.
    راهكار:شايسته است در صورتي كه خداي ناكرده به كسالتي مبتلاشديم، سريعاً اقدام به دارو درماني نكنيم و اجازه بدهيم بدن خود اقدامات لازم را انجام دهد و اگر موفق نشديم به پزشك مراجعه كنيم.توليد و توسعه صنعتي داروهاي گياهي كه مورد علاقه و پسند مردم نيز مي باشد و عوارض بسيار كم و تاثير بسزايي دارد.
    روغن:بيشترين مصرف روغن صرف سرخ كردن مي شود بايد گفت: با سرخ كردن، موادغذايي و ويتامين هاي موجود آن ها از بين مي رود؛ زيرا در اثر سرخ كردن غذا در درجه حرارت زياد ويتامين هاي آنها به مرور از بين رفته و در واقع، موادغذايي تبديل به كربن مي شود و اين امر به نوبه خود موجب انواع بيماري ها مي گردد. لذا تركيب شيميايي غذا تغيير كرده و پيچيده مي شود طوري كه هر قدر اين تركيب پيچيده تر شود به همان نسبت نيز سيستم گوارشي بدن را مختل و آن را خسته و فرسوده مي كند و نتيجه آن شده است كه امروز گسترش بيماري هاي كبدي از جمله هپاتيت بيداد مي كند.
    بايد به اين نكته توجه داشت كه سرخ كردني ها موجب توليد «هيستامين» در سلول ها مي شود و اين امر خود موجب عوارضي همچون آلرژي هاي فصلي مي گردد. بنابراين بايد به اين نكته همواره توجه نماييم كه استفاده مستمر از غذاهاي سرخ كردني همواره موجب تضعيف سيستم ايمني بدن مي شود.
    در اين بين براي افرادي كه در زندگي روزمره خود از فعاليت فيزيكي نسبتاً خوبي برخوردار نيستند يا اصطلاحاً تحرك آن چناني ندارند غذاهاي چرب بسيار مضر است. چنين غذاهايي را بيشتر مردم در قديم استفاده مي كردند كه فعاليت هاي فيزيكي زيادي داشتند، ولي امروزه كه اكثريت مردم يا پشت ميز مي نشينند و يا پشت فرمان اتومبيل، نتيجه استفاده از اينگونه تغذيه ها چيزي جز مبتلاشدن به انفاركتوس هاي قلبي و مغزي نخواهد بود.
    اما متاسفانه آنچه آمار جهاني نشان مي دهد چيزي جز اين واقعيت تلخ نيست كه مصرف روغن 40درصد بيشتر از ميانگين جهاني است و تعداد مصرف كنندگان مداوم روغن مايع در دو سال گذشته سه برابر افزايش و به همان نسبت مصرف روغن جامد از 87درصد به 72درصد كاهش يافته است.
    راهكار:نيازمند آموزش مداوم درباره مضرات روغن هاي نباتي هستيم كه در اين ميان توجه به نقش رسانه ها و به ويژه رسانه ملي بسيار ضروري به نظر مي رسد جالب است بدانيد منابع روغن هاي گياهي عبارتند از: زيتون، آفتاب گردان، كنجد، كاوشه، سويا، پنبه دانه، گردو، بادام، فندق، پسته، ذرت، بادام زميني، برزك، تخم كتان و... كه در اين ميان يكي از بهترين و با ارزش ترين روغن هاي گياهي، روغن زيتون است كه از رسوب آهن در جدار داخلي روده جلوگيري مي كند.
    بهترين روش استفاده از روغن هاي گياهي آن است كه به هيچ وجه آنها را حرارت ندهيم و بدترين و مضرترين نحوه مصرف آن به صورت سرخ كردني است. با سرخ كردن غذا بسياري از بيماري ها را به جان مي خريم كه اگر بخواهيم اين موضوع را ريشه يابي كنيم پي خواهيم برد كه اكثر خانم هاي خانه دار چون طرز غذاي خوشمزه و متنوع را نمي دانند، مي خواهند با سرخ كردن غذا را خوشمزه تر كنند. استفاده از غذاهاي بخارپز و طبخ غذاهاي خوشمزه امكان پذير مي شود لذا توصيه مي شود كه جهت بهره مندي مناسب از ارزش هاي غذايي در راستاي تقويت جسم و روح پيشنهاد مي كنم به كتاب ارمغان تندرستي نگاهي بياندازيد.

    راهكار:حال با روشن شدن اين مطلب پي مي بريم كه استفاده مدام از چاشني هاي شور مضر است و سلامتي انسان را به خطر مي اندازد لذا بهتر است بيش از مقدار لازم نمك مصرف نشود كه عملي نمودن اين توصيه در سفره هاي ايراني نياز به آموزش مداوم پرمغز و ظريف دارد.

 
بررسي اصلاح الگوي مصرف در آموزه هاي خاندان نور (ع)


نويسنده: علي اصغر دليلي صالح

قال رسول الله (ص) ان اعظم النكاح بركه ايسره مونه
    پر بركت ترين ازدواج ها ، آسان ترين و كم خرج ترين آنهاست.
    (مسند احمد بن حنبل 82/6/)
    پايان آغاز
    ازدواج، آغاز راه زيستن دوم انسان است . آغاز راه زيستي مشترك، هدفمند، حساس و سرشار از زيبايي ها و فراز و فرودها!
    توصيه اي كه در آغاز اين مسير پرفراز و فرود شده است ، پرهيز از زياده روي و اسراف است.اسلام در نخستين گام زيستن مشترك و آغاز زندگي زناشويي، بركت را در آساني و مصرف صحيح و به قدر لازم مي داند و اين امر، اهميت موضوع مصرف صحيح را مي رساند كه انسان بايد درصدر زندگي، الگوي خويش قرار دهد تا خشت هاي بعدي اين بناي مشترك را برمبنايي صحيح و ارزشمند و عقلايي بنا نهد؛ شكي نيست اگر اين آغاز مبارك، با هجوم مخارجي گزاف ، روبرو مي شود ، خود نوعي پايان است.مصرف صحيح و به مقدار را، انسان بايد از آغاز بياموزد، كه بي تدبيري در مصرف و عدم شناخت مرزهاي اسراف، فردا فرهنگ غلطي مي شود كه تغييرش چيزي قريب به ناممكنات مي شود! كه سنگين است و هزينه بردار!
    از آغاز اين قدم بايد كه با تدبير برداري
    پشيماني خوري گر ديگ از آتش ، دير برداري