با متزلزل شدن پايه‏هاي حکومت شاه، امريکا به دلايل متعددي تصميم گرفت عراق را جايگزين ژاندارم قبلي خويش سازد. در راستاي اين هدف، با کنار گذاشته شدن حسن البکر، صدام در عراق به قدرت مي‏رسد و درصدد بر مي‏آيد بتدريج مردم مسلمان عراق، و ارتش ضد صهيونيست اين کشور را براي برخورد با ايران آماده کند، تا در صورت عدم موفقيت سناريوهاي امريکا در سرنگون‏سازي جمهوري اسلامي (کودتا، تجزيه‏طلبي اقوام مختلف، ترور مسئولان کشور) با تهاجم نظامي به ايران، به عنوان حربه‏ي ديگر امريکا وارد عمل شود.

دستگاه تبليغاتي رژيم عراق در آغاز، درصدد بر مي‏آيد تا در تلاشي همه‏جانبه، چهره‏ي مطهر جمهوري اسلامي را در افکار عمومي عراق به شکلي منفي ترسيم کند تا در صورت وقوع جنگ اين القائات ذهني را در سطح مردم و نظاميان عراقي، توسعه ببخشد. و به اين ترتيب، مردم و ارتش عراق را براي ايستادن در برابر سپاه توحيد آماده کند و در مراحل بعدي، محروميتهاي ناشي از جنگ را براي مردم عراق قابل تحمل سازد و مهمتر از اينها، در مردم و نظاميان عراقي انگيزه‏ي کشتن سپاهيان توحيد و کشته شدن در راه مطامع استکبار جهاني را ايجاد کند. به اين ترتيب در فضاي ديکتاتوري بسته‏ي جامعه‏ي عراق، که از سويي با سانسورهاي مختلف مواجه است و از سوي ديگر، به علت ستايش و تبليغ صرف انديشه‏ي بعثي‏ها (که در صورت لزوم حتي دست به تحريف تاريخ هم مي‏زدند) به يکنواختي گراييده بود، تبليغات عراق با پيروزي انقلاب اسلامي، بتدريج افکار عمومي را به سوي دشمني کينه‏جو و ضداسلامي در شرق کشورشان متوجه مي‏کند. 

با فرار شاه از ايران، رسانه‏هاي خبري عراق براي مخدوش ساختن اصالت حرکت مردم، از انقلاب ايران با عنوان «حرکتي امريکايي» (1)  ياد مي‏کند و با پيروزي انقلاب اسلامي، صدام ضمن ارائه‏ي تحليلي به رده‏هاي پايين‏تر حزب بعث در خصوص علل ظهور انقلاب اسلامي چنين مي‏گويد: 

«استعمار امريکا هنگامي که احساس کرد شاه وجهه‏ي خود را در بين ملت ايران از دست داده و سياستي مستقل از غرب در پيش گرفته است، تغيير او را امري ضروري دانسته، (امام) خميني را براي اجراي سياستهاي خود، به عنوان جايگزيني براي وي برگزيد و قطعا نظام حکومتي او، موضعي مخالف در قبال عراق، انقلاب اين کشور و امت عربي اتخاذ خواهد کرد» (2)  

علاوه بر اين، دستگاه تبليغاتي رژيم عراق با طرح برخي از رخدادهاي تاريخي واقعي يا مجعول، سعي مي‏کند براي ريشه‏هاي اختلافات ايران و عراق تبييني تاريخي فراهم آورد. به عنوان مثال، به مردم هشدار مي‏دهد: 

«طوفان تهاجم از جانب شرق به سمت عراق و امت عربي در حال وزيدن است و نژادپرستان ايراني که هزاران سال است چشم طمع به سرزمينهاي امت عربي دوخته‏اند، در صددند همانطور که متجاوز از دو هزار سال پيش، هخامنشيان قسمتهايي از عراق را دوباره به اشغال خود درآوردند، اکنون به رهبري (امام) خميني عراق را دوباره به اشغال خود درآورند»

در همان زمان، دستگاه تبليغاتي عراق فيلمي به نام «قادسيه» تهيه کرد و با تحريف نبرد قادسيه، که بين اسلام و کفر انجام گرفته بود، «از نبرد قادسيه به عنوان نبردي که بين اعراب و فارسها رخ داده و به پيروزي اعراب منجر شده بود، ياد کرد»در زمان جنگ هم همين سخنان را مي‏شنويم. «اکنون ايرانيان درصدد گرفتن انتقام قادسيه‏ي اول برآمده‏اند» علاوه بر اين، در اين تبليغات، عراق با استناد به عطوفت کورش در حق يهوديان عصر خودش، از «روابط تاريخي ايران با صهيونيست‏ها از عصر بابلي قديم» سخن گفته و ضمن ترسيم تداوم اين روابط تا عصر حاضر، مي‏گويد: 

«اکنون نيز ايران در خدمت تحقق اهداف صهيونيسم در منطقه است و در هدفي مشترک با وي، درصدد تهاجم به عراق است»  

در فراز ديگري از اين تبليغات عراق درصدد بر مي‏آيد تا مسلمان بودن مردم ايران را انکار کند و آنها را به عنوان «آتش‏پرست» و «مجوس» معرفي کند. يکي از استدلالهاي دستگاه تبليغاتي عراق در مجوس ناميدن ايرانيان به شرح زير بود:

«ايرانيان مجوس در صدر اسلام سعي مي‏کردند از گسترش و ترويج اسلام جلوگيري کنند، اما کاري از پيش نبردند، تا اينکه هزار سال قبل مجلسي در قم برپا ساختند و تصميم گرفتند دين اسلام را از داخل تضعيف کنند»

(البته بعدها واژه‏ي مجوس در تبليغات عراق کمتر استفاده شد، و بيشتر روي پوشش اسلامي ايرانيها و سوء استفاده‏ي ايران از دين تأکيد مي‏شود).

مخدوش ساختن شخصيت نوراني حضرت امام خميني در قبل و بعد از شروع جنگ، محور مهم ديگري است که دستگاههاي تبليغاتي عراق براي نفي اسلامي بودن جمهوري اسلامي انجام مي‏دهد. به همين منظور، در هر جلسه و مجمع هنري، ادبي، شعرخواني و... که در عراق برپا مي‏شود «(امام) خميني به تمسخر گرفته شده» و به ايشان «اهانت مي‏شود»

راديو صوت الجماهير عراق در يکي از تحليلهاي خود ضمن زير سؤال بردن  شخصيت اسلامي حضرت امام چنين مي‏گويد: 

«اقشار مختلف مردم مسلمان عراق، همچنان انزجار خود را از گفته‏هاي (امام) خميني مبني بر منتقل کردن جسد حضرت علي (ع) از نجف به قم اعلام مي‏دارند. 

شيخ محمد صالح سعيدي، رئيس تبليغات مذهبي استان ديالي (عراق) گفته‏هاي باطل (امام) خميني را پيرامون اسلام و پيغمبر اکرم (ص) و ائمه‏ي اطهار، محکوم کرد و از همه‏ي مردم عراق خواست تا با فارسهاي کينه‏جو به نبرد و ستيز بپردازند. وي همچنين افزود، روحانيون عراق آمادگي خود را جهت حمل سلاح براي دفاع از حريم اسلام و دين در برابر تجاوزات فارسهاي دشمن، اعلام مي‏دارند»

صدام و توجيه سياسي (نهاد عقيدتي - سياسي ارتش عراق) نيز به آماده ساختن اذهان ارتش مي‏پردازند. صدام ضمن ايجاد «کينه و بغض نسبت به ايراني در نظاميان عراقي» دستور مي‏دهد «که مطالعات دانشگاه نظامي البکر، روي طرحهاي تهاجمي به مرزهاي ايران تمرکز يابد» و توجيه سياسي ارتش عراق با در اختيار گذاشتن منابع مجعول و دروغين، از افسران و سربازان حزبي مي‏خواهد تا رساله‏هايي تحت عنوان «تاريخ دشمني فارسها نسبت به اعراب را به رشته‏ي تحرير درآورند» در راستاي وظيفه‏اي که عدنان خيرالله، وزير دفاع عراق، به عهده‏ي توجيه سياسي گذاشته بود، اين نهاد مي‏کوشد تا «ذهن افسران جزء و سربازان ساده‏لوح را از مسائل خرافي نظير امام حسين، حضرت عباس و... پاک سازد»

با حادثه‏ي سوء قصد به طارق عزيز در فروردين 59 در دانشگاه مستنصريه‏ي بغداد، رژيم عراق بدون آنکه تحقيق رسمي درباره‏ي عاملان سوء قصد داشته باشد، ايران را  مسئول سوء قصد به طارق عزيز معرفي مي‏کند و صدام سه بار قسم ياد مي‏کند، انتقام خون کساني را که در جريان سوء قصد به طارق عزيز کشته شده‏اند، بگيرد. 

از سوي ديگر، مجروحان حادثه‏ي سوء قصد، که گاه تنها دچار کوفتگي بدن يا ساييدگي پوست شده بودند، به بزرگترين بيمارستان بغداد منتقل شدند و «صدام ضمن عيادت از آنها، سخنراني آتشيني را در استهزاي ايران و انقلاب اسلامي ايراد کرد و تلويزيون دولتي به پخش آن مبادرت ورزيد» بعد از حادثه‏ي مستنصريه، رژيم عراق تصميم گرفت کساني را که «در رگهايشان خون ايراني» جريان دارد، اخراج کند و در اين ميان، افرادي که گاه ايران را نديده بودند و با زبان فارسي آشنايي نداشتند، پس از مصادره‏ي اموال، مجبور مي‏شوند خانه و کاشانه خود را ترک کنند. 

در ماههاي قبل از جنگ، برخي از تبليغات برون مرزي مانند «پيامهاي عربي که بعد از حمله‏ي ناراضيان مسلمان به مسجد اعظم مکه در نوامبر 79، مسلمان را به سرنگون کردن حکومتهاي ارتجاعي، سرکوبگر و ضد اسلامي خليج تشويق مي‏کرد» و اظهارات برخي از مسئولان ايراني در پاسخ به جنگ سرد موجود ميان ايران و عراق مانند «اعلام آمادگي ايران براي جنگ عليه يک کشور معلوم الحال عرب» مورد سوء استفاده‏ي دستگاه تبليغاتي عراق قرار گرفت و اين دستگاه، با توسل به اين اظهارات و بيانات، جمهوري اسلامي را در اذهان عامه‏ي مردم به عنوان کشوري با روحيه‏ي سلطه‏طلبي و جنگ‏افروزي معرفي کرد.

مسائل ساختگي «هدف قرار گرفتن شهرهاي عراق توسط توپخانه‏ي ايران»و «تهاجم ايران به شط العرب» و رخدادهايي نظير «بازپس گيري مناطق زين‏القوس و سيف سعد» ، «لغو قرارداد 1975» «و... همگي از موضوعات مهمي بودند که صدام و  دستگاه تبليغاتي رژيم عراق ضمن پرداختن به آنها، به تبيين چهره‏اي منفي براي جمهوري اسلامي مي‏پردازند. 

با شروع جنگ، عراق با خريد و به‏کارگيري شعرا، نويسندگان و روزنامه‏نگاران داخلي و خارجي، به‏کارگيري فيلمهاي سينمايي (شيرين و وحشي، نبرد قادسيه و...)، فانتزي و کاريکاتوري، فيلمهاي تلويزيوني، بهره‏برداري از ايرانيان فراري و برخي از اسرا، نشريات و... به طرح مسائلي پرداخت تا افکار عمومي مردم عراق را تحريک کند. برخي از اين مسائل عبارتند از: 

«ايران در پي ايجاد يک امپراتوري فارسي است؛ ايران قصد تجاوز به ساير کشورهاي عربي را دارد؛ ايران مي‏خواهد بر کل خليج عربي و کشتي‏راني آن مسلط شود؛ ايران قصد غصب منابع طبيعي عراق را دارد؛ ايرانيها در صورت پيروزي، ثروت مردم عراق را چپاول خواهند کرد؛ ايرانيها پس از ورود به عراق همه جا را تخريب خواهند کرد؛ نظاميان ايراني با تصرف عراق، زنها، بچه‏ها و پيرمردها را خواهند کشت؛ ايرانيها در صورت تصرف عراق به نواميس مردم عراق تجاوز خواهند کرد؛ ارتش ايران قصد اسارت مردم عراق را دارد؛ ايرانيها وحشي هستند؛ ايرانيها احمق هستند؛ جمهوري اسلامي انقلاب کفر است؛ جمهوري اسلامي تنها پوششي از دين را دارد؛ ايران با اسرائيل رابطه دارد؛ ايران با امريکا رابطه دارد؛ ايرانيها اسلام را نمي‏شناسند؛ ايرانيها...»

به همين ترتيب، توجيه سياسي ارتش عراق نيز با به نمايش گذاشتن فيلمها و عکسها، شايعه پردازيها، صدور ابلاغيه‏هاي رسمي (مبني بر اينکه مثلا در حال حاضر، شيوه‏ي اسيرکشي ايرانيها قطع سر اسرا با اره‏هاي برقي است و...)، برگزاري جلسات توجيهي در خصوص رفتار ايرانيان با اسرا و پناهندگان عراقي و... اذهان نظاميان عراقي را نسبت به جمهوري اسلامي مشوب مي‏سازد. برخي از اين موضوعات عبارتند از: 

«ايرانيها خون اسرا را براي مجروحان خودشان مي‏گيرند، ايرانيها اسرا را مثله مي‏کنند، ايرانيها دست و پاي اسرا را قطع و سپس آنها را رها مي‏کنند؛ ايرانيها با رفتارهاي ظالمانه‏اي که با اسرا دارند، موجب مرگ يا معلول شدن آنها مي‏شوند؛ ايرانيها اسرا را با باطوم برقي مي‏زنند و آنها را شبها روي برف و يخ نگه مي‏دارند؛ ايرانيها اسرا را از سقف وارونه آويزان مي‏کنند؛ ايرانيها با اسرا عمل لواط انجام مي‏دهند؛ ايرانيها شلنگ آب را با شدت در دهان و... اسرا باز مي‏کنند؛ ايرانيها به اسرا غذاي کافي نمي‏دهند، ايرانيها اسرا را مجبور به ترک مذهبشان مي‏کنند؛ ايرانيها از فعاليت صليب سرخ براي اسرا جلوگيري مي‏کنند؛ ايرانيها...»

حتي گاهي توجيه سياسي با «مثله کردن جنازه‏ي سربازان عراقي و به معرض ديد گذاشتن آنها» سعي مي‏کند تا به تبليغات خود عينيت ببخشد. 

لازم به تذکر است که دستگاههاي تبليغاتي استکبار جهاني، با قدري تفاوت، مجدانه چهره جمهوري اسلامي را مخدوش مي‏ساختند. عصاره‏ي تبليغات غرب در اين زمينه را مي‏توان در اظهارنظر زير ملاحظه کرد: 

«روزنامه‏ي آلماني زود دويچه زايتونگ، در شماره‏ي امروز خود مي‏نويسد: ايران ديگر آن کشور مشهور و با قدرت و حافظ امنيت منطقه نيست. حکومت نامسئول (امام) خميني که مشکلات هراس‏انگيزي در ارتش دارد و در سراسر ايران با مردم دست به گريبان است و همه جا دست به خنجر مي‏زند و مانند جنون زده‏ها، مي‏خواهد همه چيزهاي سالم را فاسد کند، بدش نمي‏آيد که مراکز نفتي ايران و عراق، دو صادر کننده‏ي بزرگ نفت، هر دو از بين برود. حتي بلاتکليفي و آوارگي مردم منطقه و از بين رفتن مراکز صنعتي بخشهاي عمومي و خصوصي، براي اين حکومت مطرح نيست. رژيم ماليخوليايي (امام) خميني مانند يک غده‏ي سرطاني منطقه را بيمار کرده است و موقعيت و سرنوشت خليج فارس را بغرنج ساخته است. 

روزنامه آلماني مي‏افزايد به هر حال درگيري و کشمکشي که اين روزها در منطقه خليج فارس به وجود آمده، نشان مي‏دهد که ايران ديگر از نظر سياسي و اقتصادي آن کشور مطمئن و پابرجاي پيشين نيست و تصميماتي که دستگاه حاکم رژيم (امام) خميني در زمينه‏ي سياست خارجي مي‏گيرد جز به هم ريختن ثبات و امنيت منطقه و بروز اغتشاش و هرج و مرج و قطع صدور نفت، نتيجه ديگري ندارد»

پی نوشتها:

1- خالد حسين النقيب، حزب بعث و جنگ، ج 1، سازمان تبليغات اسلامي، ص 113

2- همان، ص 135

منبع: کتاب نگاهي به هشت سال جنگ تبليغاتي