درسال های اخیر، رویكرد وسیع محافل علمی و دانشگاهی به مطالعات قرآنی و قرآن پژوهشی و همچنین مواجهه هوشمندانه نسل حاضر با معارف و آمو زه های قرآنی در سطوح و لایه های گوناگون اجتماع، وظیفه مهمی را پیش روی قرآن پژوهان كشور قرار داده  لازم است آنچه در باره قرآن بایسته و شایسته است،  به صورت روزآمد و نوآمد عرضه  گردد. این مهم در كوتاه مدت بر عهده مطبوعات و در درازمدت بر عهده فرهنگ نامه ها و دایرةالمعارف ها است. فرهنگ نامه ها و دایرة المعارف ها ، تابعی از دانش و پژوهش علمی است. قرآن كه محور دانش و تمدن مسلمانان و وحدت بخش هویت جهان اسلام بوده و هست، حجم وسیعی از آموزه های مسلمانان را به خود اختصاص داده است. ابواب مختلف علوم قرآن، تفسیر، ترجمه و مباحث متنوع معارف قرآنی در طول تاریخ اسلام رشدی فزاینده داشته است و امروزه گرایش رو به رشدی در میان عوام و خواص به مباحث مختلف قرآنی وجود دارد. در این فضا، توجه و اهتمام به تدوین دایرة المعارف ها و فرهنگ نامه های عمومی و تخصصی قرآنی برای عرضه نو آمد قرآن در سطح جامعه فرهنگی كشور و بر آوردن نیازهای علمی قرآن پژوهان كشور امری شایسته و بایسته است. اندكی از این آثار تاكنون پدید آمده است؛ اما با توجه به حجم اطلاعات قرآنی، تدوین چنین فرهنگ نامه ها و دایرة المعارف هایی بسیار دیر شروع شد و آنچه پدید آمده نیز نتوانسته است به خوبی نیازهای عمومی قرآن پژوهان را بر آورده كند. گذشته از تأخیر در تدوین این گونه آثار، سستی و ناپختگی و عملكرد غیر علمی برخی از این آثار، چه از نظر شكلی و چه ا زجهت محتوایی، بر مشكلات افزوده است. مهم تر آنكه انگلیسی زبان ها در این زمینه از مسلمانان جلوتر و علمی تر حركت كرده اند و حداقل دو دایرة المعارف درباره قرآن از سوی آنان متشر شده است؛ حال آنكه در ایران هنوز در اول راه هستیم و تازه آهنگ تدوین فرهنگ نامه ها و دایرة المعارف های قرآنی از سوی برخی مراكز شروع شده است كه امیدواریم هر چه زودتر شاهد چنین آثاری در جامعه فرهنگی كشورمان باشیم. آنچه از سوی سرپرستان و مدیران این دایرة المعارف ها لازم است مورد توجه قرار گیرد اهتمام به آفرینش آثار دست اول و زیبنده قرآن است كه در این زمینه سه نكته قابل توجه است.

اول آنكه از آخرین تجربیات و استانداردهای دایرة المعارف نویسی.......

سراسر آیات سوره آل عمران مدنی است، و به اتفاق آراء دارای دویست (200) آیه می باشد.

یكی از مشخصات بارز این سوره- كه در قریب به پنجاه آیه( یعنی ایه 121 تا 165) جلب نظر می كند- عبارت است از:

توصیف غزوه احد، و ثبت و ضبط رویدادهای مربوط به آن، و ارائه درسها وعبرتها در لابلای آن.

به دنبال توصیف از غزوه احد، بیان و گزارشی راجع به فضیلت شهادت و منزلت شهداء در پیشگاه پروردگار- طی آیاتی – جلب نظر می كند، و قضیه و داستانی از غزوه " حمراء الاسد" و دعوت مردم به صبر و ثبات و پایداری نیز ضمن آیاتی از این سوره مطرح شده است.

در پایان سوره تصویر و تابلوی جالبی از دعاء مومنین و استجابت این دعا از سوی پروردگار جهان ترسیم گردیده است.

1- وجه تسمیه سوره های قرآن كریم

" اِنَّ اللهَ اصطَفی آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ اِِبراهیمَ وَ آلَ عِمرانَ عَلَی العالَمینَ. ذُرِیةً بَعضُها مِن بَعضٍ وَ اللهُ سَمیعٌ عَلیمٌ . اِذ قالَتِ امرَأةُ عِمرانَ رَبِّ اِنّی نَذَرتُ لَكَ ما فی بَطنی مُحَرَّراً فَتَقَبَّل مِنی اِنَّكَ اَنتَ السَّمیعُ العَلیمُ( آل عمران:33، 35)

خداوند، آدم ابوالبشر و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برتری داد، خاندان و دودمانی كه برخی از برخی دیگر نشأت گرفته و با هم دارای پیوند و ارتباط بودند، و خداوند، شنوای دانا است. آنگاه كه همسرعمران اظهار كرد: پروردگارا آنچه در شكم و رحم دارم نذر تو كرده ام كه به عنوان خدمتگزار خانه تو انجام وظیفه كند، پس این نذر را از من بپذیر كه تو شنوای دانائی.

عمران كیست؟

وقتی نامهای سوره های قرآن كریم را.......

سراسر آیات سوره آل عمران مدنی است، و به اتفاق آراء دارای دویست (200) آیه می باشد.

یكی از مشخصات بارز این سوره- كه در قریب به پنجاه آیه( یعنی ایه 121 تا 165) جلب نظر می كند- عبارت است از:

توصیف غزوه احد، و ثبت و ضبط رویدادهای مربوط به آن، و ارائه درسها وعبرتها در لابلای آن.

به دنبال توصیف از غزوه احد، بیان و گزارشی راجع به فضیلت شهادت و منزلت شهداء در پیشگاه پروردگار- طی آیاتی – جلب نظر می كند، و قضیه و داستانی از غزوه " حمراء الاسد" و دعوت مردم به صبر و ثبات و پایداری نیز ضمن آیاتی از این سوره مطرح شده است.

در پایان سوره تصویر و تابلوی جالبی از دعاء مومنین و استجابت این دعا از سوی پروردگار جهان ترسیم گردیده است.

1- وجه تسمیه سوره های قرآن كریم

" اِنَّ اللهَ اصطَفی آدَمَ وَ نُوحاً وَ آلَ اِِبراهیمَ وَ آلَ عِمرانَ عَلَی العالَمینَ. ذُرِیةً بَعضُها مِن بَعضٍ وَ اللهُ سَمیعٌ عَلیمٌ . اِذ قالَتِ امرَأةُ عِمرانَ رَبِّ اِنّی نَذَرتُ لَكَ ما فی بَطنی مُحَرَّراً فَتَقَبَّل مِنی اِنَّكَ اَنتَ السَّمیعُ العَلیمُ( آل عمران:33، 35)

خداوند، آدم ابوالبشر و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برتری داد، خاندان و دودمانی كه برخی از برخی دیگر نشأت گرفته و با هم دارای پیوند و ارتباط بودند، و خداوند، شنوای دانا است. آنگاه كه همسرعمران اظهار كرد: پروردگارا آنچه در شكم و رحم دارم نذر تو كرده ام كه به عنوان خدمتگزار خانه تو انجام وظیفه كند، پس این نذر را از من بپذیر كه تو شنوای دانائی.

عمران كیست؟

این سوره را از آن جهت ناس خوانده اند که در آیه اول آن ، رب الناس ( پروردگار انسانها) ذکر شده و به پیامبر (ص) و نیز همه انسانهای اهل دل و معنی، پناه بردن به او را از شر شیاطین وسوسه گر، در هر شکل و هیأتی، می آموزد. این سوره و سوره پیشین را مجموعاً مُعَوذَتین ( دستمایه تعویذ و پناه جویی از خداوند) می نامند. و حضرت رسول (ص) با خواندن آنها نوادگان عزیزش امام حسن (ع) و امام حسین (ع) را تعویذ می فرموده است. لذا بعضی از صحابه نظیر ابن مسعود گمان برده بودند که این دو سوره، از قرآن نیست، بلکه دعاست. 6 آیه و 20 کلمه دارد. به ترتیب مصحف صد و چهاردهمین ( = آخرین) سوره، و به ترتیب نزول بیست و یکمین سوره قرآن، و مکی است. همچنین از سوره های مقولات ( آغاز شده با قل) و از سوره های قصار  است.

سوره فلق

وجه تسمیه این سوره آن است که در آیه اول آن رب الفلق ( پروردگار فلق) ذکر شده و به پیامبر (ص) و نیز همه مسلمانان و انسانهای صاحبدل، پناه بردن به اورا از شر هر آنچه آفریده است،می آموزد. این سوره و سوره قبلی و بعدی و سوره کافرون که همه با قل آغاز می شوند، چهار قل نام دارند.........

سوره کافرون

وجه تسمیه این سوره آن است که در آغاز آن ، شیوه گفت وگوی نرم و در عین حال قاطع با کافران به رسول الله (ص) آموخته می شود که در نهایت می فرماید : لکم دینکم ولی دین ( دین شما از آن شما و دین من از آن من ) . مفسران بر آنند که این دستور که در عین نرمی وملایمت بیان شده ، متعلق به آغاز دعوت پیامبر (ص) است و چون انقلاب تکاملی اسلام اوج گرفت ، به پیامبر (ص) و مسلمانان اجازه جهاد و قیام مسلحانه داده شد .

این سوره ، 6 آیه و 27 کلمه دارد . به ترتیب مصحف ، صدو نهمین ، و به ترتیب نزول هجدهمین سوره قرآن ومکی است . دومین سوره از سوره های مقولات است که با کلمه قل ( بگو ) آغاز می شود . همچنین از سوره های مخاطبات است که دارای خطاب به پیامبر (ص) و قصار( کوتاه ) می باشد . به این سوره و سه سوره دیگر " اخلاص (قل هو الله احد )،  فلق ( قل اعوذ برب الفلق ) و ناس ( قل اعوذ برب الناس ) مجموعاً چهار قل می گویند .

سوره نصر

وجه تسمیه این سوره آن است که از نصر ( نصرت و پیروزی الهی در غلبه نهایی اسلام و فتح مکه ) سخن می گوید . نامهای دیگر آن یکی اذا جاء است که با همین کلمات آغاز می شود : [ اذا جاء نصر الله و الفتح ( چون نصرت و پیروزی فرارسد) ] ، دیگری تودیع ( زیرا در حقیقت در آن وداع خداوند و جبرئیل با رسول الله (ص) و پایان گرفتن وحی است ) .

این سوره 3 آیه و 19 کلمه دارد . به ترتیب مصحف صدودهمین و به ترتیب نزول صدو چهاردهمین ( آخرین ) سوره قرآن و مدنی است .  از سوره های.......