بر كسي پوشيده نيست كه رسانه ها نقش بسيار پر رنگي در رونق و كاهش مصرف گرايي دارند. امروزه صنعت تبليغات بويژه تبليغات تلويزيوني به مثابه يكي از اساسي ترين گسترش دهندگان جريان مصرف زدگي محسوب مي شود. به رغم اينكه امسال، سال اصلاح الگوي مصرف است اما مردم شاهد به تصوير كشيده شدن سفره هاي رنگارنگ و مجلل افطار از برنامه هاي مختلف تلويزيون هستند.

ماه مبارك رمضان اين فرصت را به انسان مي دهد تا علاوه بر تقويت اراده و ايستادگي در مقابل اميال دروني، در رفتار و زندگي نيز تغييراتي ايجاد شود و انسان در زندگي نيز از هزينه هاي بيهوده بپرهيزد.مسلما نشريات و صدا و سيما بسيار مي توانند در اين مسير مردم را ياري كرده و فرهنگ مناسب را در ماه مبارك رمضان ترويج كنند؛ در اين ميان صدا و سيما به عنوان رسانه ملي نقش بي بديلي را به عهده خواهد داشت.متاسفانه در سال اصلاح الگوي مصرف مشاهده مي كنيم كه در بيش تر برنامه هاي تلويزيوني در ماه مبارك رمضان سفره هاي رنگين مي چينند. اگر مسئولان با اعتقاد به كلمه اصلاح الگوي مصرف به پخش برنامه هاي درست و به دور از تجمل بپردازند، مي توانند تاثير مثبتي در جامعه داشته باشند كه متاسفانه اين موضوع كم تر ديده مي شود.

ماه مبارك رمضان ماه چيدمان مواد غذايي نيست بلكه ماه درست مصرف كردن و نزديك شدن به معنويات و خداي متعال است.ماه رمضان ماه درستكاري و كمك به فقرا بوده و ماه جلوگيري از اسراف است اما متاسفانه ما در بيش تر منازل و ميهماني ها مشاهده مي كنيم كه بيش ترين نوع مواد غذايي بر سر سفره افطار چيده مي شود؛ اين چيدمان و تزئينات دقيقا برگرفته از سفره هاي رنگين برنامه هاي فرهنگي تلويزيون در ماه مبارك است. متاسفانه در بيش تر شبكه ها به آموزش چندين غذاي متنوع، مدرن و رنگين مي پردازند و به زنان ايراني پيشنهاد مي كنند كه امشب براي سفره افطار خود چنين مواد غذايي را درست كنند.رمضان فرصتي براي درد آشنايي است.ما در رمضان روزه مي گيريم تا از درد گرسنگي آگاه شويم و براي مدت كمي هم كه شده درد فقرا را درك كنيم.درك درد و مشكلات فقرا و گرسنگان ما را به سمت كمك و دستگيري از نيازمندان سوق مي دهد.اما اگر اين ماه را تجملاتي تر از ماه هاي ديگر سپري كنيم چيزي به نام فقر و گرسنگي را هرگز درك نخواهيم كرد و كمك به نيازمندان را هم از ياد خواهيم برد.

مقام معظم رهبري در اين خصوص مي فرمايند:يكي از چيزهايي كه نمي گذارد دست كساني كه توانايي كمك دارند، به ياري فقرا دراز شود، روحيه مصرف گرايي و تجمل در جامعه است. براي جامعه بلاي بزرگي است كه ميل به مصرف، روزبه روز در آن زياد شود و همه به بيشتر مصرف كردن، بيشتر خوردن، متنوع تر خوردن، متنوع تر پوشيدن و دنبال نشانه هاي مد و هر چيز تازه براي وسايل زندگي و تجملات آن رفتن، تشويق بشوند. چه ثروتها و پولهايي كه در اين راهها هدر مي رود و از مصرف شدن در جايي كه موجب رضاي خدا و رفع مشكلات جمعي از مردم است، باز مي ماند.(بيانات معظم له درخطبه هاي نماز عيد سعيد فطر)(15 /09 /1381)

اسراف و هدر دادن منابع محدود، تشديد احساس محروميت نسبي و شكاف و فاصله طبقاتي، بي توجهي به ارزش هاي فرهنگي و اجتماعي چون قناعت، از بين بردن روحيه سرمايه گذاري و كار و تلاش و تشويق راحت طلبي و تن پروري، دنباله روي و تقليد و... بخشي از آشكارترين آثار مصرف زدگي در سطح فردي است. مصرف زدگي در سطح كلان اجتماعي نيز آثار مخرب بسياري به دنبال دارد كه وابستگي و توسعه نيافتگي از مهمترين آنهاست. در واقع مصرف زدگي عبارتست از استفاده بيش از حد و مصرف نامعقول از كالاها و جايگزيني نيازهاي غير واقعي به جاي نيازهاي واقعي..اگرچه مصرف يك متغير اقتصادي و پيش نياز توليد در كشور است اما مصرف زدگي پديده اي مضر و آسيب زا در اقتصاد ملي است. مصرف زدگي در اقتصاد مدرن نه تنها با فرهنگ اسلامي و تمدن ايراني قرابت ندارد بلكه مخل و مضر اقتصاد ملي نيز محسوب مي شود.مقوله«اصلاح الگوي مصرف» از آنجا كه در پي اصلاح و ترميم هنجارها و رفتارهاي فردي و جمعي ناظر بر مصرف است، نيازمند يك حركت اصلاحي، تدريجي، فرهنگي و آموزشي در سطوح مختلف جامعه است. وقتي كه اصلاح يك پديده فرهنگي همچون «اسراف» مورد توجه قرار مي گيرد بديهي است كه بايد عوامل، زمينه ها و متغيرهاي دخيل در شكل گيري آن پديده مورد توجه باشد تا كار اصلاحي ما به ثمر بنشيند و يك اقدام زير بنايي ماندگار لازم است تا اصلاح واقعي صورت پذيرد. به عبارت ديگر بدون شناخت آن ريشه ها و زمينه ها، اصلاح حقيقي ممكن نيست؛ اصلاحي كه بايد به مقابله و بازسازي رويه ها و عرف هاي غلط مصرفي بپردازد كه بعضا در طول سال هاي متمادي به جزئي از شخصيت و عادت افراد جامه مبدل شده اند. بايد توجه داشت كه از پيامدهاي مصرف زدگي براي اقتصاد ما اين است كه آن را وابسته تر مي كند و طبق فرمايشات رهبري:” مصرف بي رويه و زياد، قاعدتا از سوي قشرهاي مرفه انجام مي گيرد؛ چون قشرهاي ضعيف قادر نيستند كه زياد مصرف كنند. مصرفي كه از سوي يك قشر انجام مي گيرد، به زيان كشور است. يعني هم زيان اقتصادي، هم زيان اجتماعي و هم زيان رواني و اخلاقي دارد. من مكرر عرض كرده ام، باز هم مي گويم و خواهش مي كنم كه مصرف گرايي را رها كنند. مصرف بايد به اندازه باشد، نه به حداسراف و زياده روي” در مقابل مصرف زدگي و اسراف، صرفه جويي و ميانه روي چيز خوبي است مخصوصا درباره اين مورد مقام معظم رهبري اسراف را يك عيب ملي خواندند و با انتقاد از مصرف گرايي در زمينه هاي مختلف تاكيد كردند: “ميانه روي برگرفته از ماه رمضان را به صورت فرهنگ ملي دربياوريم كه در اين صورت تهديدات مكرر دشمن درباره تحريم نيز حتي در صورت اجرا شدن بي اثر خواهد بود”.

آنچه كه امروز بر مصرف گرايي دامن مي زند، زياده خواهي و قانع نبودن بر دارايي هاي خود، رشد فرهنگ تجمل گرايي و روند چشم وهمچشمي و نوعي احساس كمبود يا نيازهاي ذهني و غير واقعي در مقابل نياز واقعي و ملموس كه از تبليغات فراگير ارزشهاي سرمايه داري سر چشمه مي گيرد.

به فرموده مقام معظم رهبري:مصرف گرايي براي جامعه بلاي بزرگي است. اسراف، روزبه روز شكافهاي طبقاتي و شكاف بين فقير و غني را بيشتر و عميق تر مي كند. يكي از چيزهايي كه لازم است مردم براي خود وظيفه بدانند، اجتناب از اسراف است. دستگاههاي مسئول بخشهاي مختلف دولتي، بخصوص دستگاههاي تبليغاتي و فرهنگي - بويژه صدا و سيما - بايد وظيفه خود بدانند مردم را نه فقط به اسراف و مصرف گرايي و تجمل گرايي سوق ندهند; بلكه در جهت عكس مردم را به سمت قناعت، اكتفا و به اندازه لازم مصرف كردن و اجتناب از زياده روي و اسراف دعوت كنند و سوق بدهند. مصرف گرايي، جامعه را از پاي درمي آورد. جامعه اي كه مصرف آن از توليدش بيشتر باشد، در ميدانهاي مختلف شكست خواهد خورد. ما بايد عادت كنيم مصرف خود را تعديل و كم كنيم و از زياديها بزنيم. “بيانات معظم له درخطبه هاي نماز عيد سعيد فطر” (15 /09 /1381)

وجود روحيه قناعت و صرفه جويي در يك جامعه مي تواند به عنوان يك مولفه قدرت و امتياز ويژه براي آن جامعه مطرح باشد.ما بايد بدانيم كه روال و روند جهان به يك شيوه نمي گذرد و ممكن است شرايط در زماني به گونه اي ديگر تغيير كند كه در پي آن جامعه دچار كمبود ها،نارسايي هاو مشكلاتي گردد كه در كوتاه مدت امكان حل آن وجود نداشته باشد.

مطالعه تاريخ جوامع پيشرفته دنيا به خوبي نشان مي دهد كه توسعه آنان پس از تحمل يك دوره رياضت و مشقت هاي اقتصادي همراه بوده است.كشور ما اگر چه با كمبود منابع مادي مواجه نيست اما در چگونگي بهره مندي از منابع دچار مشكلات بسيار است.آگاهي بخشي به جامعه و ارائه الگوي مناسب از سوي رسانه ها راهكار ديگر مقابله با مصرف گرايي است.عملكرد رسانه ملي و به طور خاص، تلويزيون با توجه به تصويري بودن آن در تحقق فرمايش رهبر معظم انقلاب بسيار حائز اهميت است.براي تحقق آرمان صرفه جويي بايد اقداماتي فرهنگي در دستور كار رسانه ها و مسئولان قرار گيرد.مسئولان بايد پيشگام باشند تا بتوانند مردم را به صرفه جويي دعوت، تشويق و ترغيب كنند. ماه مبارك رمضان ماه دعوت به ساده زيستي است كه رسانه ها بايد با تبليغ ساده زيستي در اين ماه، مردم را براي زندگي ساده و اسلامي آماده كنند. سفره هاي رنگين كه در آن هرگونه طعام و مواد غذايي وجود داشته باشد باعث تحريك حس رقابت در ديگران مي شود و اين در ماه رمضان بهانه رقابت كساني مي شود كه سفره ها ي رنگين تر پهن كنند. وظيفه ما اين است كه در اين ماه عزيز و مبارك، ساده زيستي و سفره هاي ساده را تبليغ كنيم چرا كه فلسفه روزه، فاصله گرفتن از آلودگي به دنيا و دوري از تشريفات است.

مصرف‌گرایی، سدی در مقابل توسعه است، زیرا مانع از سرمایه‌گذاری جهت طرح و اجرای زیر‌ساختهای توسعه می‌شود.

به گزارش خبرنگار مهر در رشت، آمارهای رسمی بیانگر این واقعیت است که به دلیل مصرف بی رویه مواد غذایی در زمینه برنج پنج درصد، گندم 15 درصد و نان مصرفی 20 درصد ضایعات برجای می ماند.

یک عضوکمیسیون اقتصادی مجلس هشتم در این ارتباط گفت: هراندازه که در درون جامعه تبلیغات ناسالم در سطح بالا و سطح فرهنگ عمومی در حد پایین باشد به همان اندازه نیز امکان پذیرش روحیه‌ راحت ‌طلبی و تجمل پرستی بیشتر است.

سید کاظم دلخوش همچنین ابراز داشت: با ارتقاء آگاهی و سطح فرهنگ عام می توان بهره ‌وری تولید را افزایش و از مصرف‌گرایی جلوگیری کرد و لاجرم از اتلاف منابع ممانعت به عمل آورد.

نماینده مردم صومعه سرا با اعلام اینکه مصرف ‌گرایی سبب شکاف بین طبقات مختلف مردم می شود، افزود: این شکاف طبقاتی که منجر به افزایش تمایز اجتماعی شده، افزایش نفوذ فرهنگ بیگانگان را به همراه خواهد داشت.

دلخوش گفت: هر اندازه توزیع ثروت و در‌آمد در درون جامعه نامتوازن باشد روحیه‌ مصرف‌گرایی رواج و گسترش سریع‌ تری در درون جامعه خواهد داشت.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس هشتم همچنین با اشاره به اینکه منبع کسب در‌آمد، عامل اساسی برای روحیه‌ مصرف‌گرایی خواهد بود، افزود: در‌آمدهای کلان که از طریق کسب رانت‌ها حاصل می شود به خاطر این که از طریق تولید حاصل نمی‌شود، روحیه‌ مصرف گرایی را نیز سریعتر رواج می‌دهد.

دلخوش بیان داشت: هرگاه دگرگونی‌های اقتصادی، حقوقی، اجتماعی، کمتر باشد امکان ایجاد این رانت کمتر بوده و در نتیجه کسب ثروتهای بی‌حساب و با‌دآورده مشکل‌تر شده و لاجرم از تجملات و لوکس‌گرایی کاسته خواهد شد.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس همچنین با اعلام اینکه نظام سرمایه ‌داری بدون مصرف گرایی قادر به ادامه حیات نخواهد بود، گفت: آنان بازارهای مصرف در کشورهای دیگر را در دستور کار خود قرارداده اند.

یک کارشناس ارشد امور اقتصادی در این زمینه بیان داشت: مصرف گرایی یکی از پدیده‌های اقتصادی است که پس از انقلاب صنعتی رونق چشمگیری پیدا کرد.

حسین اسدی افزود: تهدید منابع، آلودگی‌های محیط زیست، فاصله اجتماعی، تشدید رفتارهای غلط فردی و اجتماعی چون "اسراف" را از جمله عوارض این پدیده می‌توان اشاره کرد.

وی بیان داشت: هنگامی که زیربنای مناسب تولید و در‌آمدی وجود نداشته باشد و در عین حال بر مصرف تأکید شود، آسیبهای متعددی در جامعه بروز می‌کند.

اسدی بیان داشت: در شرایط رونق اقتصادی و بالا ‌رفتن قدرت خرید مردم، مصرف‌گرایی رواج می‌یابد ولی عوامل فرهنگی در تعیین حدود آن بسیار موثرند.

این کارشناس امور اقتصادی، تشویق مردم به پس ‌انداز و سرمایه ‌گذاری، ارائه الگوهای صحیح مصرف و ایجاد زمینه‌ مناسب جهت فعالیت اقتصادی‌ را از جمله عوامل مهم در کنترل مصرف دانست.

اسدی عنوان کرد: در جامعه ایران پس از انقلاب به رغم ماهیت و جهت‌گیری معنوی انقلاب، به دلایل مختلف ارزشهای مادی رواج یافت و ارزشهای معنوی را تحت الشعاع خود قرار داد.

وی یادآور شد: مصرف‌ گرایی به صورت اخص آن در بین کشورهای صنعتی و کشورهای در حال توسعه به طور عمده بعد از جنگ جهانی دوم رواج پیدا کرد.

اسدی ادامه داد: دولت و صاحبان صنایع ابتدا در کشورهای صنعتی و بعد در کشورهای در حال توسعه، انسان را به عنوان یک ماشین مصرف کننده مد نظر قرار دادند تا از این رهگذر به اهداف اقتصادی که همانا افزایش مداوم سود است نائل شوند.

این کارشناس ارشد امور اقتصادی ادامه داد: بنابراین مصرف‌گرایی، ضامن چیزی جز نیاز‌های کاذبی نیست که در خدمت صنایع و کشورهای صنعتی قرار گیرد.

اسدی گفت: البته انسان نیز خود از لحاظ روانی آمادگی برای راحت‌ طلبی، تجمل ‌پرستی و حتی متمایز کردن خویش از افراد دیگر با در اختیار گرفتن کالاها و خدمات بیشتر دارد تا بدین وسیله شکافی بین خود و سایر گروه‌های جامعه به وجود آورد و از این شکاف برای تثبیت وضعیت اجتماعی خود استفاده کند.

اسدی ادامه داد: از آنجا که مصرف‌ گرایی، برداشت بیش از اندازه‌ هر فرد از منابع نادر و کمیاب خانواده است، لاجرم این موضوع باعث فشارهای متعددی بر خانواده خواهد شد.

یک استاد رشته علوم اجتماعی نیز در این ارتباط خاطرنشان کرد: بخشی از وظائف حاکمیت، آموزش درست مصرف در سطوح مختلف آموزش اجتماعی ا‌ست، با این وجود تلاش برای آموزش این مسئله در کتب درسی، فیلمها، سریالهای تلویزیونی ضروری است.

محمدجواد اسدی فر بیان داشت: ضعف آموزش، تشدید روحیه‌ تجمل ‌گرایی و مصرف‌ گرایی توسط طبقه دلال و غیر مولد جامعه را به وجود آورده است.

وی اظهار داشت: تولید در جامعه و شکل گرفتن طبقات اجتماعی، به اضافه حضور فعال بخش‌های دلال و واسطه گر اقتصادی در جامعه‌ ما شرایطی به وجود آورده است که حتی نظام اقتصادی را در مقابله با مفاسدی نظیر سرمایه گذاری‌های غیر تولیدی با مشکل مواجه کرده است.

اسدی فر افزود: اگر سیستم بتواند سمت و سوی تولید جامعه را تعیین کند و جامعه نیز از تحرک طبقاتی بازماند، قاعدتا می‌توان انتظار داشت که الگوی مصرف در جامعه تصحیح شود و با تولید بالقوه منطبق شود.

این استاد دانشگاه همچنین بیان داشت: هرگونه اصلاح در نظام مصرف باید مبتنی بر زیر ساخت تولیدی جامعه باشد و امکانی را فراهم آورد که الگوی مصرف با پشتوانه‌ تولید تجهیز شود.

وی خاطرنشان کرد: مصرف گرایی، ریشه در ساختار اجتماعی دارد و نمی‌توان تنها یکی از نهادهای اجتماعی نظیر خانواده، سیاست، اقتصاد و یا فرهنگ را مسئول چنین وضعیتی تلقی کرد.

اسدی فر ادامه داد: بنابراین نقطه‌ عزیمت در اصلاح رفتارهای مصرفی، هیچ‌ یک از نهادها به طور مستقل نیستند، بلکه نتیجه‌ همگامی ساختار و ‌کارکرد‌های اجتماعی است که به شرط تمایل به سمت عقلانیت، خواهند توانست گره از معضل مصرف‌ گرایی باز کنند.

«مصرف‌گرایی در رسانه‌ی ملی» شامگاه‌ 24 آذر ماه در دانشگاه امام صادق (ع) با حضور دانشجویان و مدیرکل اداره بارگانی صداوسیما و یک کارشناس رسانه مورد بررسی قرار گرفت.

***

مجید مشیری مدیر کل اداره بازرگانی سازمان صدا‌وسیما به توضیحی درباره‌ی ساختار اداری ـ مالی این اداره پرداخت و درادامه گفت: ما در اداره کل واحدهایی داریم که به کار بازبینی و بازشنوایی آگهی می‌پردازد که این بخش 20 عضو دارد و با حضور حداقل هفت تن جلسه تشکیل می‌شود و سالیانه بین 6 تا 7 هزار آگهی تلویزیونی و رادیویی مورد بررسی و تایید قرار می‌دهند.

وی یاد‌آور شد: تا پیش از ما گردش امور مالی آگهی‌ها در صندوق بازنشستگی سازمان انجام می‌شده است. اما بعد از آن نظر سازمان این بود که فعالیت بدون واسطه انجام شود. از این‌رو ملزم شدیم همه دریافت‌ها را به حساب خزانه بریزیم و در چارچوب بودجه سازمان، اداری کل اعتباراتش را دریافت کند. از این‌رو ما نسبت به اصل درآمد امکان هیچ دخل و تصرفی را نداریم و بر مبنای ضوابط عمل می‌کنیم و فعالیت‌ها روشن و شفاف است.

مشیری در ادامه متذکر شد: زمانی در شبکه‌های مختلف رادیو و ‌تلویزیونی بین 6 تا 8 درصد آگهی پخش می‌شد که الان این به یک تا حداکثر 3 درصد کاهش یافته است. در واقع حجم آگهی‌ها تلویزیون از 5 میلیون‌و خرده‌ای ثانیه در سال به یک میلیون و خرده‌ای رسیده است که این کاهش در یک فرآیند زمانی 4 ساله اتفاق افتاده است. سه‌سال پیش شاهد بودیم مخاطب نسبت به حجم آگهی‌ها دلخور است. از سوی اداره کل بازرگانی برکیفیت آگهی‌ها تاکید دارد و از آن جایی که ما باید حقوق تولید‌کنندگان و مصرف‌کنندگان در نظر بگیریم سعی داریم در چارچوب ضوابط فعالیت خود را دنبال کنیم. ما کالاهای مجازی را تبلیغ می‌کنیم که همه آنها بر اساس مصوبات مملکتی اجازه عرضه دارند.

وی با یادآوری این موضوع که تبلیغات سرفصل جوانی در جامعه ما است که خیلی مورد توجه و پژوهش قرار نگرفته است خاطرنشان کرد: تاثیر آگهی‌های غیرمستقیمی که در فیلم‌ها و سریال‌ها پخش می‌شود را نمی‌توان از نظر دور داشت.

به گزارش ایسنا، دراین مراسم همچنین حسین رضی به عنوان کارشناس رسانه با تقسیم‌بندی رسانه به مثابه پدیده‌ای تجاری، عمومی، سیاسی یا فرهنگی، اشاره‌ای کوتاه به کارکرد و تبعات هرکدام از این رویکردها در رسانه پرداخت و گفت: به مصرف گرایی در رسانه به‌دو شکل دامن زده می‌شود. یکی به شیوه مستقیم است و راهی دیگر به شکل غیرمستقیم به مصرف‌گرایی دامن زده می‌شود. جنبه مستقیم آگهی با حوزه بازرگانی بر می‌گردد که این جنبه‌اش خیلی خطرناک نیست. زیرا مخاطب آگاهانه با آن برخورد می‌کند. به اعتقاد من آن چه در حوزه‌ی مصرف‌گرایی و دامن‌زدن به آن خطرناک است در حوزه‌ی غیر پیام‌های بازرگانی است که کما بیش آن را در فیلم‌ها و سریال‌ها می‌بینید. درعین حال مصرف‌گرایی بخشی از واقعیت وجودی جامعه ما است و این موضوع مانند هرپدیده‌ی دیگر معلول عوامل متعدد است نه این‌که بخواهیم نقش رسانه را کم کنیم. بلکه باید از جنبه‌های گوناگون به موضوع مصرف‌گرایی بپردازیم.

رضی با تاکید براین‌که رسانه تنها در حوزه مصرف‌گرایی مهم نشده است، بلکه در حوزه‌های دیگر از زندگی اجتماعی انسان نیز اهمیت دارد و از سویی رسانه آیینه تمام‌نمای جامعه است و نمی‌تواند از واقعیت‌هایی که در جامعه است چشم‌پوشی کرد و اگر این‌گونه باشد سبب می‌شود که رفته‌رفته مخاطب از رسانه دوری کند.

***

در ادامه نشست مدیر کل اداره بازرگانی سازمان صدا‌وسیما با تاکید بر این‌که مصرف‌گرایی مذموم و نکوهیده است پرسید: مصرف درست چیست؟ ضرورت دارد که ما با پژوهش‌های میدانی و نظری مختصات مصرف جامعه خود را مورد بررسی قرار دهیم و نتیجه‌ی آن را به برنامه‌سازان، مجریان و تصمیم‌گیران اعلام کنیم. از این منظر ضرورت دارد که مصرف درست تعریف و تبیین شود.

در ادامه حسین رضی بحث را دنبال کرد و خاطرنشان شد: در حوزه عمل رسانه‌ای،‌رسانه باید زمینه‌ساز فعالیت‌هایی باشد که ما در حوزه‌ی حکومتی با عنوان تکالیف حکومتی تعریف می‌کنیم. ما نقش آگهی را اگر نقش مثبتی فرض کنیم چه می‌شود؟ چنانچه نهادهای درگیری چون موسسه استاندارد، سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان، حوزه‌های نظارت بر سلامت، اگر این‌ها کارشان را خوب انجام دهند رسانه در انتشار آگهی‌ها نقش اطلاع‌رسانی را دارد و در واقع آن چه که در عرصه تبلیغات ظهور و بروز پیدا نمی‌کند به آن معنا است که از طرف دستگاه‌های نظارت جلو آن گرفته شده است. اما اگر آن دستگاه‌ها فعالیتشان را به خوبی انجام ندهند، محصولات می‌رسد به حوزه رسانه و اداره کل بازرگانی سازمان باید یک حوزه ممیزی از این زاویه، برای کالاها بگذارد.

وی ادامه داد: ما از این منظر می‌توانیم نقشی مثبت برای آگهی در نظر بگیریم، اما نمی‌توانیم در حوزه‌ی مصرف‌گرایی نقش رسانه را در نظر نگیریم.

***

این مقام مسوول در سازمان صدا‌وسیما متذکر شد: شروع تبلیغات در سازمان با یک نگاه درآمدی بود، نگاه درآمدی یعنی این‌که سازمان باید درآمد کسب کند. پرسش جدی این است که سازمان صدا‌وسیما یک نهاد درآمدی است یا یک نهاد هزینه‌ای؟

اساسا باید نگاه به نهاد‌های فرهنگی درآمدی باشد یا هزینه‌ای؟ طبیعی است که نگاه باید هزینه‌ای باشد، اما در این جا می‌شود کاری کرد که رسانه در یک ابعادی بتواند خود گردانی کند. منتهی آن‌ها لزوما در حوزه آگهی بازرگانی نیستند. دو اشکال دراین رویکرد درآمدی به صدا‌وسیما ایجاد شده است. اکنون درآمدها به خزانه ریخته می‌شود. اگر تلقی ما این باشد که سیما دارد مصرف‌گرایی را به معنای منفی آن دامن می‌زند، ما چرا باید برویم سراغ درآمدی که با ما محاسبه می‌کنند. یعنی هیچ عامل تشویقی به‌ لحاظ درآمدزایی برای سازمان وجود ندارد، منتهی یک اتفاق دیگری افتاده است مقداری از این اتفاق پشت پرده است که می‌خواهم بگویم .

مجید مشیری درباره‌ی این اتفاق پشت پرده تصریح کرد: ما در طول این سال‌ها برای درآمد تلفیقی از یک سیستم خصوصی، دولتی را ایجاد کردیم. ما آمده‌ایم صندوق بازنشستگی سازمان را واسطه کرده‌ایم و کنسرواسیونی متشکل از نهادهای خصوصی و صندوق بازنشستگی درست شده است و آثارش این شده است که از حوزه‌ی نظارتی به صدا‌وسیما می‌آیند صرفه نظر از بحث‌های سیاسی و خطی، اطلاعات به آن‌ها داده نمی‌شود. این اخلالی که از پیش ایجاد شده تا امروز ادامه پیدا می‌کند. یعنی این‌که رسانه خودش را از بدنه دولت جدا کرده است و هنوز آثار این جنبه سیاست‌گذاری‌ها در حوزه‌ی عملکرد رسانه‌ای مشهود است.

او تاکید کرد: اگر ما به سازمان نگاه درآمدی نداشتیم، خیلی از آن جنبه‌ها برای ما مهم نبود؛ یک زمانی می‌بینید آگهی‌ها افت می‌کنند این را به‌عنوان یک ناظر بیان می‌کنم و مطلع از جریانات اجرایی نیستم، اما احتمالا مشتری نداشته که آگهی ما افت کرده است. نه این‌که خود ما بیاییم آگهی‌ها را کاهش دهیم. شاهد ادعایم این که شبکه‌هایی داریم که آگهی ندارند، نه این‌که نخواسته‌اند، نه، نتوانستند.

وی که پیش از این مدیریت یکی از شبکه‌های سراسری را برعهده داشته است گفت: بنده به عنوان یک مدیر شبکه‌ای که در طول دوران مدیریت در شبکه‌ام آگهی نداشته‌ام می‌آیم سرم را بالا می‌گیرم و می‌گویم اصلا قائل به پخش آگهی در شبکه تلویزیونی نیستم. درحالی که این‌طور نیست.

***

درادامه این نشست مجری با بیان این‌که ما هنوز قانون جامع ناظر بر تبلیغات تجاری در کشور نداریم در انتقاد از مدیر کل اداره‌ کل بازرگانی صدا‌وسیما گفت: اصلی‌ترین چالشی که اکنون بر سر تدوین قانون جامعه نظارت بر تبلیغات بازرگانی و هم‌چنین سیاست‌های کلان تبلیغات بازرگانی هست، مقاومت سازمان صدا‌وسیماست که می‌گوید ما با سه‌مدل دیگر تبلیغات متفاوت هستیم و هم‌چنین یک نهاد مستقلی هستیم که قوانین نظارتی و حقوقی حاکم بر تبلیغات بازرگانی را خود ما می‌نویسیم. همین‌که سازمان صدا‌وسیما تمایل دارد در قوانین نظارتی مستثنی شود خیلی مساله است.

مجید مشیری در پاسخ به انتقاداتی که از سوی رضی و مجری مطرح شد گفت: اشاره شد، سابق شرایطی بوده که کنوانسیونی داخلی و خارجی از افراد حقیقی و حقوقی تشکیل می‌شده که کارهایی هم می‌کردند و اطلاعاتشان دریافت نمی‌شد و چه بهتر می‌بود که واحدهای نظارتی مملکتی برفعالیت آن‌ها در آن دوره نظارتی داشتند و می‌گفتند که چرا آن کارها را کرده‌اند. اما الان کاری که انجام می‌شود خیلی شفاف و بدون کنوانسیون است اکنون دیگر آن شرایط سابق را نداریم درآمدها معلوم است که کجا واریز می‌شود و دستگاه‌های نظارتی هم از این‌که شرایط جدید به‌وجود آمده است سازمان را تقدیر کرده است. البته با مشکلاتی که از آن دوران باقی مانده است کم‌وبیش روبه‌رویم و کسانی هم که می‌گویند ما طلبکاریم و عده‌ای هم می‌گویند بدهکاریم که این‌ها باید به یک جمع‌بندی قانونی برسد. ما الان در شرایط فعلی جوری دیگر عمل می‌کنیم.

***

او تاکید کرد: کاهش آگهی‌ها از 5 میلیون و چند‌صد ثانیه به یک میلیون و اندی، ناشی از نبود آگهی نیست. متقاضی وجود دارد اما تاکید داریم که در مقایسه با مدل‌های دیگر تبلیغاتی آگهی‌های تلویزیونی نرخ واقعی خود را پیدا کند.

مدیرکل اداره بازگانی صداوسیما افزود: در مورد قانون نظارت بر آگهی‌های تجاری هم که اشاره شد در آن بحث سازمان صدا‌وسیما جایگاه خودش را دارد. بالاخره همان مختصاتی که بر تولید و پخش برنامه‌های سازمان حاکم است بر آگهی‌ها هم حاکم است و نمی‌شود آنها را مستثنی کرد و براساس ضوابط دیگری برآنها نظارت شود.البته سازمان برای ‌وجود قانون مشارکت داشته است. ما شرایطمان را اعلام کردیم و خواستیم که شرایط سازمان در آن دیده شود که این ناشی از مقتضیات رسانه تلویزیون و انتشار آگهی در آن است.

وی درادامه خواستار شد: مجلس شورای اسلامی قوانینی را از تصویب بگذراند که مباحث مربوط به بودجه سازمان تعیین تکلیف شود که چقدر سازمان از محل آگهی‌ها بودجه‌اش را تامین کند و چقدر آن از بودجه عمومی باشد. ما درانتشار آگهی‌ها معیارمان درآمد بیشتر نیست. چنان چه در سرفصل‌های ضوابط آگهی هم به چگونگی تولید و پخش آگهی‌ها و شرایط کمی‌وکیفی آنها اشاره می‌کند.

به گزارش ایسنا،درادامه این نشست رضی، تاکید کرد: اداره کل آگهی‌های بازرگانی صدا‌وسیما سیاست‌های تشویقی برای تبلیغات کالاهای فرهنگی فاخر در نظر بگیرد.

نشست مصرف‌گرایی در رسانه ملی که از سوی بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق (ع) برگزار شده بود با پرسش‌وپاسخ دانشجویان به پایان رسید.

آيا انسان براي مصرف كردن به دنيا آمده است؟ آيا انسان براي استفاده از اين جهان پا به هستي گذاشته است؟ در ابتداي امر سوال ساده اي به نظر مي رسد، اما با كمي تأمل مي توان فهميد كه اين پرسش ما را بسوي حقايق عميق تري رهنمون مي كند پيش از اين زياد درباره آنها به تفكر و تعمق نپرداخته ايم و از تأثيراتشان بر هستيمان زياد آگاه نبوده ايم. در اين مجال سعي دارم به اجمال به ماهيت مصرف و انواع آن و تأثيراتش بر زندگي انسان بپردازم.

تعريف «مصرف » و «مصرف گرايي»

پيش از هر بحثي بايد مصرف كردن را تعريف كنيم. مصرف كردن در معناي عادي و هنجار آن يعني استفاده درست و به اندازه از منابع طبيعي براي زنده ماندن و زندگي كردن. اگر كمي خط سير تاريخي تمدن بشري را دنبال كنيم در مي يابيم كه قسمت عمده ستيز و جنگ هاي بشر نيز از زماني شروع شد كه انسان توانايي ذخيره منابع طبيعي و چيزهاي با ارزش را پيدا كرد. اين زمان بر دوران نوسنگي و انقلاب اقتصادي نخستين انسان منطبق است. پس با اين تعريف كمتر كسي فكر منفي درباره مصرف كردن به ذهن راه مي دهد و تقريبا همه موافق اين نوع مصرف هستند.

اما زماني كه درباره واژه مصرف گرايي صحبت مي كنيم معناي كلمه از ظاهر آن به ما رخ مي نمايد. اين واژه بر رسم و آيين و راه و روشي در زندگي دلالت مي كند كه وجود انسان را فرا گرفته است و تأثير عميقي بر تفكرات و رفتار و در نهايت خوشبختي انسان مي گذارد. در اينجا مصرف كردن با آنچه در پاراگراف قبل مطرح كرديم تفاوتي ماهوي دارد و نماينده فرهنگي جديد و قدرتمند در زندگي انسان است كه نخستين رگه هاي آن را مي توان از انقلاب صنعتي در جهان غرب پيگيري كرد.

پس تا اينجا بايد دريافته باشيد كه بنده دو نوع مصرف خوب و بد را در نظر دارم و وجه تمايزي بين معاني مختلف اين كلمه قايلم. اما ادعاي اين تفاوت را بنده از كجا آورده ام؟ بايد بگويم كه اين تمايز را مي توان با يررسي دو عامل مهم به صورت دو سوال اساسي استنباط كرد:

1- چه چيزي مصرف مي كنيم؟

2- در كل به چه علتي مصرف مي كنيم؟

چه چيزي مصرف مي كنيم

اين روزها همه شما با ورود به يك فروشگاه زنجيره اي بزرگ در يك رديف مواد شوينده يا بهداشتي در برابر خيل عظيمي از محصولاتي قرار مي گيريد كه شايد يك قرن پيش اثري ا آنها وجود نداشته است.

مطلبي كه مي خواهم عنوان مي كنم با اشاره به تنوع محصولات آرايشي و بهداشتي رنگ و بوي بهتري مي گيرد. به عنوان مثال اينهمه لوازم آرايشي كه هر كدام براي هدف خاصي در صورت، طراحي شده اند ! يا به طور خاص تر اينهمه كرم هاي ضد آفتاب با عصاره هاي شير و عسل و بادام و گل رز و گل هميشه بهار و...! در حقيقت محصولاتي هستند كه بود و نبودشان در اين حجم و تنوع وسيع، خللي در زندگي وارد نمي كند.

پس چرا اين محصولات با اينهمه تنوع وجود دارند و هر روز هم بر تنوعشان افزوده مي شود؟

در اينجا نقل قول مي كنم از اريك فروم انديشمند بزرگ كه مساله را به گونه اي شفاف و تكان دهنده بيان مي كند. عقيده كلي وي در اين زمينه بر اين اساس قرار دارد كه جامعه صنعتي امروز و غول هاي اقتصادي و شركت هاي بزرگ براي رسيدن به مقاصد خود از انسان اين عصر يك مصرف كننده تمام عيار مي سازند و با قدرت عظيم تبليغات مسخ كننده خود در انسان نيازهاي غيرواقعي و زايد بوجود مي آورند و به موازات آن با عرضه محصولات به ظاهر متفاوت و در اصل يكسان كه قسمت اعظم آنها واقعا به درد انسان نمي خورد، مردم را به خريد اين محصولات وا مي دارند. در جامعه امروز اگر فلان يا بهمان محصول استفاده نكني و بدتر اينكه آنرا زايد بداني با انتقادات تندي مواجه مي شوي كه بي كلاس ! و متحجر و عقب افتاده خطابت مي كنند.

نظام عظيم تبليغات امروزه بطور غير مستقيم آدم هاي شاد و موفق و خوشبخت را به عنوان يك مصرف كننده خوب و تمام عيار معرفي مي كند.اگر لبخندهاي پرمعني و لحظات شاد و فضاي دلنشين پوسترهاي تبليغاتي را بياد بياوريد به معناي آنچه من مد نظر دارم نزديك تر مي شويد.

بدترين اتفاقي كه بوسيله تبليغات پرحجم و ممتد و همه جانبه توسط همه رسانه ها اتفاق مي افتد تغيير آرام و تدريجي نظام هاي ارزشي و باورهاي فردي و اجتماعي ما درباره شيوه هاي زيستن است. آنچه امروز در سراسر دنيا تبليغ مي شود اين است كه انسان بايد مصرف كند، چه چيز را؟ آنچه ما توليد مي كنيم صرف نظر از اينكه آيا واقعا انسان امروز به آن احتياج دارد يا خير. در حقيقت انسان در اين كارزار به مصرف كننده بي اراده اي تبديل شده كه به خيال خام خود در انتخاب آزاد است. البته آزاد است كه در انتخاب يك محصول بجاي فلان كارخانه از بهمان كارخانه خريد كند اما معمولا آگاه نيست كه در خريد آن محصول مختار نيست و صرف نظر از ماركي كه خريد مي كند آن محصول رل حتما بايد بخرد. اوج اين بايدها را در خريدهاي جهيزيه مي توانيد به عينه ببينيد.

انسان امروز به درجات مختلف آلت دست قدرت طلبي و زياده خواهي شركت هاي بزرگ شده است كه با قدرت رسانه ها و مسخ تبليغاتي كم كم روي عادات و ارزش هاي دروني ما سوار شده اند و شيوه زندگي و آنچه مصرف مي كنيم را از راه دور كنترل مي كنند.

پس مهم است كه چه مصرف مي كنيم. چون رابطه مستقيمي بين آن و زير سلطه و كنترل بودن رواني ما دارد.

اگر واقعا به سراغ محصولاتي برويم كه نيازهاي حقيقي ما را جوابگو هستند هنوز انسانيم و به آلت دست تبديل نشده ايم. براي اين منظور نگاهي به زندگي بزرگان ديني و انديشمندان و فلاسفه انداختن بسيار سودمند است. كداميك از مردان خدا در زمانه خود اين طرز فكر امروزي ما را قبول داشتند و رواجش مي دادند؟ كدام انسان آزاده اي قبول مي كند كه به چنين كنش پذيري و انفعالي كشانده شود كه تمام زندگيش را با دست هايي نامريي كنترل كنند؟ مسلما تفكر عميق در اينباره مي تواند راهگشا باشد.

چرا مصرف مي كنيم؟

انساني كه در يك ماشين قوي اجتماعي -كه لازمه زندگي صنعتي امروز است- به يك مهره تبديل شده باشد هويت و اصالت فردي خود را از دست مي دهد.انسان امروز در درون احساس تنهايي شديدي مي كند و براي فرار از اين تنهايي به كل هاي بزرگ مي پيوندد و تكه اي مي شود از يك سازمان، باشگاه و...و خود را در آن حل مي كند تا آسوده شود. سورن كركگور فيلسوف ديني دانماركي در اين رابطه مي گويد: «... به واسطه بي همتي و بزدلي در برابر هست بودن است كه مردم امروز مي خواهند ذوب و منحل در جمع و توده بشوند و چون لياقت اين را ندارند كه خود كسي بشوند اميدوارند كه زير لواي كثرت و تعدد «چيزي» گردند.»

اين احساس تنهايي وجودي همواره انسان را در طول تاريخ رنج داده است و عكس العمل هاي زيادي را در جوامع گوناگون برانگيخته است كه شرح و بسط آن خارج از حوصله اين مجال است.

تاكيد ما بيشتر بر عكس العملي است كه انسان تنهاي امروز با پناه بردن به مصرف از خود نشان مي دهد. اين زياده خواهي در مصرف كه در واقع چراغ سبزي است به زياده خواهان و طماعان براي سوءاستفاده از انسان، ناشي از اين احساس در انسان است كه آن آزادي و هويت از دست رفته را مي تواند با مصرف كردن به دست بياورد و با مصرف كردن اطمينان بيابد كه هنوز به معناي روحي و رواني كلمه هست و مي زيد. انتخاب يك محصول در ميان محصولات مختلف وي را از داشتن آزادي دروني آسوده مي كند و نمي گذارد به كنه انفعال و بي ارادگي خود پي ببرد.

نتيجه گيري

آنچه امروز اتفاق مي افتد اين است كه قدرت هاي بزرگ صنعتي كه فرامليتي و جهاني شده اند براي انسان تصميم مي گيرند كه چه چيز خوب است و چه چيز بد و با قدرت عظيم رسانه اي و تبليغات مجهز به آخرين فنون روانشناختي آنرا به خورد مردم مي دهند. شايد مقصر عمده خود ما باشيم كه با پناه بردن به مصرف گرايي و مسخ خودخواسته براي فرار از رنج هاي وجودي و نگراني هاي ريشه دار در هستي مان، به اين غول هاي صنعتي و اقتصادي قدرت بخشيده ايم و هر روز نيز از محصولات متنوع و بي فايده شان استقبال مي كنيم و سعي داريم پوچي و يكنواختي زندگيمان را با مصرف اين محصولات متنوع جديد جبران كنيم. مثال ساده اش را در مدل هاي جديد تلفن همراه ببينيد كه در واقع هيچ فرق عمده اي با قبلي ها ندارند و فقط روزمرگي ما را جوابگو هستند.

بازخورد ما در برابر اين توليد كنندگان طماع كه فقط به فروش محصولاتشان فكر مي كنند و البته در راه آن مي گويند كه ما خود را فداي شما و نيازهايتان كرده ايم !!، بسيار مهم است. شناخت انسان از آنچه مي تواند بيافريند، شكوفايي نيروهاي خلاقه انسان و احساس هويت و معنا در زندگي مي تواند ما را از اين تخدير و خماري مصرف بيرون بكشد و وادارمان كند به نيازهاي اساسي خود فكر كنيم و در راستاي تحقق آنها گام برداريم. اينگونه مي شود كه واژه مصرف گرايي براي بسياري از ما بي معنا خواهد شد.